MASTER NEGA TIVE NO. 91-80065-15 MICROFILMED 1991 COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES/NEW YORK 44 as part of the Foundations of Western Civilization Préservation Project" Funded by the NATIONAL ENDOWMENT FOR THE HUMANITIES Reproductions may not be made without permission from Columbia University Library COPYRIGHT STATEMENT The copyright law of the United States - Title 17, United States Code ~ concems the making of photocopies or other reproductions of copyrighted material... Columbia University Library reserves the right to refuse to accept a copy order if, in its judgement, fulfiUment of the order would involve violation of the copyright law. AUTHOR: TITLE: DOCUMENTS RELATIFS AUX TROUBLES DU ... PLACE: BRUXELLES DA TE : 1844 Master Négative # COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES PRESERVATION DEPARTMENT BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARGET Original Material as Filmed - Existing Bibliographie Record H""'»»HI l^f^"^ '■(•l'i ll'W" 'm Documents relatifs aux troubles du pays de Liège, sou^ les pnncesévêques Louis de Bourbon et Jean de Horne ■ ' 455 -1 505 : publiés sous la direction de la Commission royale d histoire, par P, F. X. de Ram . . . Bruxelles. M. Hayez, impr , 1844. Added t.-p.: Johannis de Lob, abbatns S. Laurentii oroDe Leodinm Thr^ T^i • iV' '^"'P «olleclione documentorum ad res Liidovici Rnrhnnii 2t JohanniB Hornaei temporibue ges.as. Edidit P. F. X. de K^m d. r479. .V. Pauli. Tl.e<i- / ^v do™ bl im ^^' "*""""" ^' \^ 4-87M Library of Congress DH403.A2 Restrictions on Use: TECHNICAL MICROFORM DATA FILM SIZE: ^5nOm IMAGE PLACEMENT: . lA ,<BA) IB UB DATE FILMED: (S^c^/^ ( REDUCTION RATIO: 3 INITIALS A HLMEDBY: RESEARCH PUBLICATIONS. INC WOODBRIDGE. CT BIBLIOGRAPHIC IRREGULARITIES MAIN PMTnv. kr,(;/n^.A/r EexATlFS M mruEVzS, . . Bibliographie Irregularitîcs in the Original Document Ust volumes and pages aff ected; indude name of institution if filming borrowed text. i É ^Page(s) missing/not available: Volutnes(s) missing/not available:. .Illegible and/or damaged page(s):. Page(s) or voliimes(s) misnumbered:. Bound out of séquence:. Page(s) or illustration(s) filmed f rom copy borrowed from:. ?m mm^i ces 4-5 \m(]f!lio as ,%. ,0. 0. **.'^.^. C Association for Information and imago Managemont 1100 Wayne Avenue, Suite 1100 Silver Spring, Maryland 20910 301/587-8202 Centimeter iiiiliiiiliiiiliiiilniiliiiilii 4 5 6 7 8 9 iiiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliiiiliinliiiilmiliiiiliiii i^i|il^i|il|i|il(i|kil|ii|il|ii|il|ii;l|ii|l|ii(l^ii| 10 L I I I I i 11 ulm 12 13 14 15 mm iiiiliiiiliiiiliiiiliiiilmiliiiil TTT m i Inches 1.0 l.l 1.25 ISO ^^^ 1*1 il 2.5 m I U h. ^ 1.4 136 140 2.2 2.0 1.8 1.6 MflNUFflCTURED TO fillM STRNDRRDS BY RPPLIED IMRGE, INC. Mit /%-• _ -fi'- . i' 'l^ Y •"•f- r ' -^^r )^\,,_^SS^ V \ -«N ^-'^ ^* f^\ /^r r~^-r\ r^r ^^^'■% tfoUimbUt tfotXcQC ^*p '^ Y^ 1 iîk*^ GIVEN BY tfhatle? i- l^ftt^* ■^-^.-^^^ \^ ^ \r^^hf^fs s r .. r : ^^^^^ X/^-' '-^■•^->.^ /?^/^ /-^x^ /^ - !'\kK /^ 1 r:;>Mf4/^A *M''.> K " 7 <:-/ '-\ -s i r^^^^hf^f^ DOCLMENTS HKiiATIPft KV\ TROIBLES DU PAYS DE LIÈGE, sous LES PRINCES-ÉVÊQUES LOUIS DE BOURBON ET JEAN DE BORNE, 1455—1505, PUBLIÉS SOIS LA niRECTION DE LA COMMISSION ROYALE D HISTOIRE, PAR P. F. \. DE RAM, RECTEDR «ACSIFIQIE DE l'CSIVEBSITÉ CATH. DE LODVAI?! , MEMBRE DE l'aCADÉMIE ROTALE DE BRUXELLES. w^^^^^ -^**^u^^ BRUXELLES, M. HAYEZ. IMPRIM. DE LA COMMISSION ROYALE D'HISTOIRE. ^^^ r 0^ /->j^^' ^^\\\\\\\^\^\^\^\^\^>^\^^^^l^v\^^v^\^v\^\^^^^^^^^^(vvvv\\^\\v\^\\\lv\\^\\^^\\\^\^^fv^^^^^\\^\^ I^TRODl]CTIOi>. Chargé par la Commission royale d'histoire de publier la chronique générale du Brabant par Edmond de Dynter, nous nous sommes mis à rechercher les documents propres à compléter cette publication qui formera le corps des chroniqueurs latins du Brabant. Nos recher- ches n'ont pas été sans résultat. Parmi les pièces que nous avons recueil- lies, il s'en trouve qui se rapportent d'une manière moins directe à Thistoire du Brabant; tels sont les écrits de Jean de Los, de Henri de Merica et de Théodoricus Pauli, qui retracent les événements d'une des époques les plus dramatiques de l'histoire du pays de Liège, événements dans lesquels les ducs de Brabant de la maison de Bourgogne jouent cependant un grand rôle. Nous avons cru devoir réunir ces documents dans une publication spéciale, avec un appendice de pièces sur les troubles du pays de Liège sous Louis de Bourbon et Jean de Horne. Un romancier illustre a rendu populaire une partie de cette époque , en la dépouillant de son véritable caractère. Walter-Scott négligea l'élude aride des sources; il combla ce vide par la fiction poétique et par les charmes de son style. Deux écrivains nationaux, M. de 107489 n INTRODUCTION. Gerlache dans les Révolutions de Liéye sous Louis do Bourbon, et M. Polain dans ses Récits historiques sur r ancien pays de Liège, sont venus rétablir dans ses droits, à un point de vue différent, la vé- rité de l'histoire. Faciliter les travaux de ceux qui s'occupent consciencieusement d'éclaircir nos annales, c'est là le but que nous nous sommes proposé dans ce recueil. j). I. IVoiis avons mis au premier rang la chronique de Jean de Los (pp. 1-132). Les autres pièces que le volume renferme viennent en quelque sorte se grouper autour de ce document; elles en comblent les lacunes ou en confirment l'autorité. L'histoire du monastère de S'-Laurent ' , les auteurs de la Gallia Christiana ', et d'autres écrivains, nous fournissent bien peu de dé- tails sur la vie de l'auteur. C'est dans la chronique même , la source la plus authentique , que nous avons puisé ceux qui suivent. Jean Peecks, surnommé de Los, naquit à Borchloen, le 31 janvier 1459 *. Bien jeune encore, en 1466, il suivit à Liège ses parents, obligés d'abandonner le toit de leurs ancêtres , pour éviter les ravages d'une maladie pestilentielle et les exactions cruelles des couleuvriniers ou compagnons de la Verte-Tente, deux élémejits de destruction qui accablèrent , à cette époque, le pays de Liège et le comté de Looz. Il séjourna à Liège pendant huit mois \ L'année suivante, en 1467, il y revint encore avec sa mère. Il faut l'entendre lui-même nous faire connaître les malheurs de sa famille. ///* autem diebus , dit-iP , * Martène, .4mp/i'««i//ia co//«c{., tom. I, p. 1152. « Toin. IU,p.993. ' Voyez ci-dessous, p. 7. * Ibid., p. 34. s 76id., p. i9. INTRODUCTION. m (juamplures matronae , vementes coram concilio Leodiensi, repe- tentes maritos suos obsides , non sunt exauditae , sed niagis sus- tinuerunt cum indignalione repulsam. Item, et nonnuUae aliae mulieres et matronae honestae , prosternentes se coram domino Rasone , pro viris suis facili de causa extra patriam. propulsis humili prece pro eorum innocentia demonstranda , non gratiam sed indi- gnum, meruerunt sibi comportare responsum. Haec autem, , quae in hac parte calamo pingo , non fa?itum ex auditu quantum ex visu coniestando scribere libet ; nam testis sum et ego, qui cum hac tem- pestate puer essem , aetatis annorum ocfo, advectus curru ad Léo- diu?n, una cum matre dolore repleta , circum se praeter ancillulam habente sex pueros parvulos et de septimo gravida, primum coram domina de Hers , tamquam coram altéra Jesabel, et secundo post longam moram coram Rasone, tamquam altero Achab, flebiliter se prosterne re curavit , suum m,aritum (qui jam timoré g eneralis edicti , quo mortis deberent esse obnoxii quotquot ad sigillandam pacem deputati fueraiit , ad oppidum Diestense salutis gratia con- fugerat) ipsuni instantissitne repetendo, ipsiusque innocentiam ra~ iionabiliter demonstrare exorta est. Cui, vix petitione compléta, una sententia uterque respondit satis indigne. Melius enim, ut eorum. utar sermone , esse , 4nquiunt , quam td et tvi mendicïtati siptt obnoxh ET PEREANT, QCAM NOS NOSTRIQUE, VOBIS PROCURANTIBUS EXTRA PATRIAM PROFUGATI HEriDICEMUS PRAE EGESTATE ET PEREAMÎJS INBONESTEi QuO trtstl accepto responso y in crastino nostro curru, quo adveneramus, juncto , quo natale erat solum^ ad oppidum Lossense reversis, clausa est janua nobis pulsantibus. 3îagistri autem et consules oppidi , prout tune communiter de aliis factum est, suas violentas manus ad innocentium bona tam mobilia quam immobilia injustissime appo- nentes, quantoties confiscata , cuncta publiée vendere , reddere et alienare studiosissime procurabanl. Quare contigit mairem nos- tram una nobiscum omnibus destitutam bonis , sub amicorum alas it INTRODUCTION. confugiendo aliéna tecta seu domorum tegumonta peregrinorum instar subintrare, Porro brevi intervallo interjeclo , undecumque ab amicis mutuo accepta pretio aligna sibi necessariora , quibus carere non poterat, mater nostra praelibata anxie satis redimere procuravit. Au milieu des troubles politiques, il termina de bonne heure ses pre- mières études ; dégoûté du monde , où tout était en désarroi, il se retira dans le monastère de S^-Laurent à Liège, n'ayant pas encore com- plètement atteint sa dix -neuvième année '. Homme à l'esprit actif et au cœur généreux , il trouva le moyen de ne pas se sentir pressé entre d'étroites limites ou de se trouver mal à Taise dans la carrière qu'il s'était choisie. Il aima religieusement les devoirs de son état, et s'occupa, dans la retraite du cloître, d'études littéraires et historiques, d'astro- nomie et de peinture. En 1500, une maladie mortelle vint interrompre ses travaux; il se rappelle avec bonheur cette année d'un jubilé général, pendant laquelle il avait recouvré le bienfait de la santé après avoir été dans l'état le plus désespéré '. Le prince-évéque de Liège, Érard de la Marck , ce prélat qui avait des mœurs, de la science et du zèle pour le salut des âmes et la prospérité du pays, s'appliqua constamment à cicatriser les plaies dont l'église et l'Etat avaient été frappés pendant r4idministration de ses trois prédécesseurs immédiats, Jean de Heinsberg, Louis de Bourbon et Jean deHorne, prélats qui n'eurent d'épiscopal que le seul titre. Ses soins ne se bornèrent point à fortifier et à décorer la ville de Liège • pour mettre en sûreté le pays, il en fit réparer les places les plus im- portantes, et donna particulièrement son attention à la citadelle de * Hoc anno (iAll) vetiiens ex scholis citius volUo, cum octodecim anmrum et fere septetn mensium aetatis meœ ayerem tempus, apud coenobium S. Laurentii prope Leodium féliciter elegi loaim meae habitationis . permasus ab amicis, Dei providentia mediante, nwx religiosus, Dei servulus fu- titrm. P. 76. ' * Qp. cit., p. 115. «J-J-^C^J-J^i INTRODUCTION. ▼ Huy '. Érard voulut orner de peintures la chapelle de celte forteresse ; il obtint de l'abbé de S*-Laurent, Henri d'Orey, la permission de les faire exécuter par l'artiste du monastère ; c'était le frère Jean de Los. Circa Pascha, 1507, dit-il lui-même très -modestement dans sa chronique, dominus episcopus monasterium S. Laurentii frequen- tans, obtinuit a praetacto abbate , quod sibi ad modicum spatium frater Jokannes de Los, inonachus suus , picturis qualitercumque assuetus , concedi deberet, quatenus in Huyensi castro capella sanctorum Cosmae et Damiani per ipsum depingi posset , picturis- que decorari. Quod et factum est, licet ad hoc plurimum fratre praedicto Johanne renitente '. Ces décorations étaient loin d'être achevées au mois de septembre de l'année 1507, lorsque Charles d'Egmond, duc de Gueldre, ravageait le Brabantet incendiait les vil- les de Halen et de Tirlemont. C'est Jean de Los encore qui nous l'apprend, en soupirant pour rentrer dans la paisible retraite de son monastère : Contigit , dit-il % conglobata multitudine armatorum , circa finem septembris, ipsum ducem (Gelriae) per rapinas et incen dia partes Brabanliae invadere , et combusto oppido de Halen, cum nonnullis aliis villagiis, ipso die S. Michaelis , resistentibus The- nensibus , patenter ipsum oppidum Thenense invasum , compluribus ibidem occisis , victoriose obtinuit , et fere decem, aut duodecim die- bus ibidem perseverando perfnansit. In cujus memoriam., ego qui tune temporis in Huyensi castro exulabam , pro data in posterum invenienda, hune subjectum versiculum inter pingendum dictare curabam : aCCIpIt ILLa Thenis geLrensI* gens MlChaeLTt. L'auteur de l'histoire du monastère de S^-Laurent , dont nous aurons * Lart de vérifier les dates, édit. de Saint- Allais, t. XIV, p. 235. * Johannis de Los chronicon , p. \ 24. ' Loc. cit. fl INTRODUCTION. INTRODUCTION. vil à nous occuper plus bas, parle aussi des talents de Jean de Los pour la peinture ; il nous donne une espèce de catalogue de ses œuvres : « Ciim dominus Erardus ppiscopus, dit -il ', resideret in castra Huyonsi, petiita domino Henrico abbate S. Laurenlii , ut sibi mit" teret fratrem Johannem Los ad depimjendam capellam sitam in Castro Iluyensi. Qtn Johannes missiis por abhatem suum illuc ivit, fit capollam praedictam depinxit : qui dum ibidem per plures mane- rct dies , fréquenter apud Cruciferos conversabatur , in quorum bi- bliotheca reperit bullam Urbani If ad Berinqerum , quam anno 1507 die dominica in vrastino Prothei et Hyacinthi eopcopiavit et ad Priorem suum misit. Plus loin il ajoute encore ' : Erat pictor, quam pingendi artem a se ipso fere didicerat, fuitque in ea arte expertis- simus^ ut ostendunt tabulae in ecclesia nostra pulcherrimae de casu Luciferi et extremum Judicium. Hic primo ad monasterium venit anno \^11, ipso die dirisionis apostolorum ; sed quia non erat satis annosus , attinqens scilicet viqestmum annum \ stetithic tamquam servitor et familiaris ultra annum, in quo depinxit primo muUa in superiori aula, quae annectit coquinam, deinde altefnm ab alia parte versus portam depinxit quasi totam, et inceperat cameram abbatis , quam fecerat abbas illo annofieri, annexam scilicet aulae praedictae versus portam vici. Item depinxit portam exteriorem super vivarium y versus S. yEgidium, quam reparavit dominus Bartholomaeus abbas , et quasi de novo fecit. Et anno proba/ionis revoluto , admissus est a conventu, nemine contradicenie ^ erat enimjuvenis purae innocentiae y absque felle amaritudinis , omnibus dilectus ; professus est in ipso die 3Iichaëlis feria IV. Pinxit pas- sionem Dornini. De fundatione monasterii tabulas pinxit, item stir- pem S, Annae et alia multa, usque dum electus est in abbatem. » Apiid Martène, Ampliss. collée., t. IV, p. \ 152. */6»rf..p. 1154. 5 II conste par ce qui est dît plus haut, qu'il n avait pas cnoore atteint sa dix-neuvième année. L'abbé de Saint-Laurent, Henri d'Orey , mourut le 29 juillet 1508. Érard de la Marck contribua à faire élire, le lendemain même du décès, un nouvel abbé ; tous les suffrages se réunirent en faveur du frère Jean de Los \ La confirmation apostolique de son élection ne lui fut notifiée qu'au mois de janvier de l'année suivante; le 31 du même mois, jour anniversaire de sa naissance, il reçut la bénédiction abba- tiale '. « Coutigit dominum Henricum de Orey, abbatem S. LaureiUu, in profesto S. Jacobi apostoli, vigewno quinto videlicet memisjulii, ex insperato diem claudcre extremum, cujm obttu audtto, domwmepiscopus amare flevisse dieebatur... In crastino vero id^^m praefatus dominus episcopm, futuri abbatis electioni interesse voleiis, cunctis ad eleetiomm adventmUibus exclusis, solus etim paucis praelatis intromissus una cum nonnulUs aliis senioribus religiosis fratribus compromism- rius dcputatns, Johannem de Los in abbatem, Deo providente, féliciter eligere curavit. Chron. <it., me. i'io. * VUima videlicet januarii (l.WJ). quae dits natalis ipsius electi (aetatis tune quippe qumqua- ginta annorum) celebris haberetur, dominus episcopus per semelipsum dignatus est propere Imu electo praetacto munus benedictionis impendere, et ipsum praelibatum Johannem de Los m tricest- mum abbatem uwnasterii S. Laurentii consecrare. Chron. cit. . p. 120. - L'auteur de l'h.stoire du monastère de Saint-Laurent, publiée par Martène {Ampliss. collect., tom. IV, p. dlo2-Ho4),se trompe évidemment lors^p.e , dans la série des abbés, il place entre Henri d'Orey et Jean de Novi- lia, deux abbés, dont l'un est nommé Jean de Los et l'autre Jean Peecks. L'erreur provient de ce que, dans une seule et même pci-sonne. on trouve deux individus; car ce que l'on y dit de l'un et de l'autre doit se rapporter uniquement à Jean de Los. Sur le feuillet de garde d'un manuscrit de la bibliothèque royale, n» 9148, on trouve la pièce suivante relative à la bénédiction des abbés de S'-Laurent. Adest révérende pater, provisus per sedem apostolicam ad regimen hujrn monasterii quem ad vestri pontificatus celsitudinem dueimus praesentandum , humililer postulantes a vobis ut ipsum in abbatem hujus monasterii dignemini ordinare. Interrogat ejnscopus : Scitis ipsum , etc. Respondi'tur : Scimus et testificamur ipsum esse idoneum atque dignnm. Interrogat : Fuit ejus electio .etc. Respondetur : Fuit , pater révérende. \lem,habeaiUur duo cerei in quibus figantur denarii diversanim monetarum. Item', paretur niensa in clwro juxta aUare et ponaïUnr supra eamdem duo panes ma^ni et albi, et si placet deaurentur. Item , dwt média sextaria vini. Item duae pelves cum lavatoriis suis et quatuor manutergiis. Ji'RXMEMtM ABBATIS SANCTi Lalbintu EXTRA MLROs Leodienses. - Ego A., ubbtts monmterii sancti iT:'.""*'r"' ---*■•**" VUl INTRODUCTION. Jean de Los gouverna sagement son monastère jusqu'en 1516, épo- que de sa mort. Il sut maintenir parmi les religieux la vigueur d'une bonne discipline ; il enrichit la bibliothèque d'un grand nombre d'ou- vrages précieux et orna l'abbaye de plusieurs nouvelles construc- tions '. Le manuscrit, d'après lequel nous publions la chronique de l'abbé de Si-Laurent, appartient à la bibliothèque royale, n° 3800, petit in-folio de 91 feuillets. Au bas de la première page, une main du dix- septième siècle a écrit : Collegii Soc''' Jesu LuxemburgL^n marge de la même page le père Wiltheim a ajouté ce titre : Chronicon Johannis de Los, Abbatis S, Laurentii prope Leodium. Ce volume semble por- ter tous les caractères d'un manuscrit autographe. Dans le prologue que Jean de Los adresse au prieur de son mona- stère, sont exposés les motifs qui ont engagé l'auteur à rédiger sa chronique '. Elle comprend les événements dont le pays de Liège, en particulier , et le Brabant furent le théâtre depuis 1455 jusqu'en 1514. Des événements, étrangers à ces pays, y sont assez souvent détail- lés , selon l'usage qu'avaient la plupart des anciens chroniqueurs , d'intercaler dans leur récit tout ce qui s'était passé ailleurs; ce- pendant Jean de Los ne mérite pas de reproches sévères à cet égard. La première moitié de sa chronique a quelques rapports avec celle d'Adrien de Velerï Busco, religieux de S'-Laurent, que Ton croit Laurentii prope Leodium ordinis saiicti Benedicti , juro adhaec sancta Dei ewaitgelia. me obser- vaturum fraternitates générales inter secundarias ecclesias civitatis Leodiensis et praedicttim nos- trum monasterium existentes; et fratemitatem spiritualetn quae est inter pracsentem ecclesiam sancti Martini ac monasterium nostrum antedictum ; et quod celebrabo missam in festo dedica- tionis et patrani hujus ecclesiae ac in exequiis canonicorum defunctorum ejusdem, nisi légitime fucrim impeditus vil rationabiliter excusatus. * Fecit omnia nova aedificia in quitus ubbas habitat, et novam portam interiorem prope compu- tariam, et cameram juxta eam. Apud. Martène, loc. ciu * Voyez p. 5. INTRODUCTION. IX originaire du village d'Ouden- Bosch, dans le Brabant septentrional. Cette chronique, publiée par Martène, sous le titre de Rerum Leodien- sium 8ub Johanne Heinsbercjio et Ludovico Borbonio episcopis \ commence à l'année 1449, où finit celle de Jean de Stavelot, et se termine à l'année 1483. Martène a encore publié une autre chronique, de 959 à 1586: His- toria insigiiis monasterii Sancti Laurentii Leodiensis , ex 3ISS. co- dicibus ejusdem monasterii ". C'est un abrégé d'un travail en cinq livres sur la vie des évéques de Liège et des abbés de S^-Laurent, composé par le célèbre Robert ou Rupert, mort abbé de Deutz près de Cologne, en 1 135. Reinerus, Lambertus, Adrien de Veteri Busco, Henri de Palude et d'autres religieux de S*-Laurent, continuèrent cette histoire de leur maison jusqu'en 1586. Jean de Los aurait-il eu quelque part à cette continuation , ou bien aurait-il composé d'après les archives du monastère un travail analogue ? Ce qui est certain , c'est qu'avant de rédiger sa chronique, il avait, sur les instances de son prieur, écrit une histoire abrégée de l'abbaye; lui-même nous l'ap- prend dans le prologue adressé à ce personnage : Venerabilis domine Prior, cufn nuper ad tut instantiam quaedam statuin ac gesta nos- tram domum concernentia scripsissem , commiscendo nihilominus nonnulla, quae diversis temporibus exterius passim per patriam nostrae Leodiensis dioecesis contigisse videbantur.... C'est peut-être à cause de ce premier travail que quelques écrivains lui ont attribué une continuation de la chronique de Jean de Stavelot, qui commence à saint Materne et finit à l'année 1449 ^. Notre chroniqueur paraît lui-même peu content de son premier essai : Quorum, . . commixtionem cum non salis aptam probarem , atque nonnunquam etiam quaedam alia nos nostrosque tangentia * Ampliss.coHect., tom. IV, p. 1201-1378. «/6irf.,p. 1034-HC4. s Biblioth. Belg., tom. Il, p. 710 et 734. b. X INTRODUCTION. forsitan insuha insipidaque nimis legentium auribus me objecisse conspicerem , ecce more meo solito statut totum meum praeteritum laborem , veluti quasdam ineptias , circa praetacta habitum longius projiciendum. Tout fut remanié : pro qualtcumque eorum, quae prnut praefaius sum, emendatione seu suppletione ad communem istius patriae statum eorumque quae in ea gesta sunt , brevius quo idpotero pro communi legentium utilitate , plebeo vulgarique stylo , latino tamen, plurima. ,,, de infinitis gestis com^plexando. . . . com- municare curavi , fragmentorum procul dubio , quae perire possent, diligens collector effectua» Ce qui précède prouve combien Jean de Los soigna la rédaction de sa chronique; contemporain des événements qu'il raconte, il sem- ble n'avoir rien négligé pour rendre son travail aussi parfait que possible. A la suite de la chronique de Jean de Los nous avons placé la Com- pendiosa Historiade Cladibus Leodiensium (pp. 135-183) par Henri de Merica ou Vander Heyden, prieur du monastère de Bethléem près de Louvain , mort en 1 479 à l'âge de 59 ans ' . Nous pouvons nous dispen- ser de répéter les détails que plusieurs écrivains ont donnés sur la vie de cet homme qui jouissait d'une haute considération par ses vertus et par sa science *. Pendant les troubles du pays de Liège ^ sous Louis de Bourbon^ la ville de Louvain devint en quelque sorte le refuge de tous ceux qui restèrent fidèles à la cause de l'évéque. De Merica leur fut utile dans * M. Goethals dit qu'il mourut le 2 septembre 1 473, à l'âge de 69 ans. * Voyez Foppens, Bihl. Belg., tom. 1, p. 457; Van Gestel, Hist. Archiep. Mechl.. tora. I, p. 217; Goethals, Lectures relatives à l^hist. des Sciences, e(c.,tom. III, p. 19, et Coppens, Nieutve beschry- ving van het bisdom van 's Hertogenbosch , III deel, 2^* afd. p. 162. INTRODUCTION. XI différentes circonstances par ses conseils; et, après le sac de Liège, il s'empressa d'accorder une généreuse hospitalité à plusieurs membres du clergé. Ces rapports lui permirent de recueillir des renseignements sur l'origine et les causes des troubles. Ce fut à la demande d'un ami que l'auteur rédigea sa relation : Petit aparvitate mea, dit-il dans le prologue , /ro/erni7a« tua , charissime Supprior, de iis malis, quae super Leodienses noviter emerserunt, ad Dei laudem quidpiam litteris commendare. Le prieuré de Be- thléem appartenait à l'ordre des chanoines réguliers de saint Augustin du chapitre de Windesheim ; il est à présumer que de Merica composa son ouvrage non pas sur l'invitation du sous-prieur de son monastère, mais sur celle du sous-prieur général de la congrégation de Windes- heim. En imprimant le texte du prologue, il nous est arrivé de douter s'il ne convenait pas de lire Superior au lieu de Supprior : cette leçon aurait pu décider que la relation a été écrite à la demande du supérieur général de Windesheim. L'ouvrage a été composé immédiatement après les événements , en 1468. Neque enim res ialis est , dit l'auteur, nostris sub oculis nu- perrime factitata y quum non liceat , non expédiât, non deceat per lilierarum monumenta posteritatis memoriae relinqui. Sed ut ve- mm fateor, de Leodiensium recenti clade , miserabili strage , pe- remptoria desolatione , si quis forte scribere vellet, ingenti volu- mine summo ingenio, ferventissimo studio, plurimo otio opus esset, quodque digne perficere mei ingenioli sine dubio facultatem exce- deret, nec mei status humili conditioni conveniret, ...Et hoc adji- ciendum, quod pauca admodum de plurimis mihi comperta sint, quae tamen reor eo viciniora esse vero , quo magis magisque divul- gata inpublico. Ajoutons encore qu'on trouve dans le manuscrit dont nous nous sommes servi, le nom de l'auteur avec l'indication de Tan- née dans laquelle son ouvrage a été composé : Explicit historia corn,- pendiosa de cladibus Leodiensium, édita a venerabili superiori i INTRODUCTION. humilis hujus rnonasterii , fratre Henrico de Jlerica, anno Domini 1468 '. L'année 1469 est indiquée dans un autre manuscrit. Les savants bénédictins Martène et Durand parlent, dans leur Voyage littéraire ', de ce manuscrit , qu'ils trouvèrent au monastère de Rouge- Cloître. Il porte pour titre : De Victoria ducis Brabantensium et cladibus Leodiensium ; et il est terminé par l'inscription suivante : Ej^plicit historia compendiosa de triumpho ducis Hrabantensis et cladibus terrae Leodiensts , édita a viro litterato et venerabili pâtre Henrico de Merica , priore canonicorum regularium prope Lova- nium, anno iV ce CCLX IX féliciter. Une autre copie est mentionnée par Foppens ', d'après le catalogue des manuscrits de la bibliothèque Cottonienne, publié à Oxford en 1696 par Thomas Smith. L'exemplaire que nous avons employé pour la publication du texte, est celui de la bibliothèque royale de Bruxelles. Il provient delà vente des livres du docteur Van de Velde; l'inscription fmale, édita a venera- bili Superiore humilis htijus monasterii, prouve qu'il a appartenu au monastère de Bethléem. C'est un manuscrit partie sur vélin et partie sur papier , écriture en deux colonnes , petit in-fol. Des ratures et des additions marginales pourraient faire croire que c'est le manuscrit autographe. La dernière colonne a pour titre Judicium terribile, prédiction as- trologique dans le genre de celles de Jean de Laet de Borchloen, dont parle l'abbé de S^ -Laurent dans sa chronique *, et dont les pré- tendues prophéties sont conservées dans un manuscrit de la bibliothè- que royale, n° 1 109, intitulé : Pronosticatiories eventuum futurorum Johannis Laet de Los-Castri , missae episcopo nostro Leodiensi do- mino Ludovico de Bourbon y anno 76 (1476). » Voyez p. 183. « Tom. Il,p. 114. * BM. Belg.. loin. I, p. 458. * Voyei p. 81. INTRODUCTION. Xlll Cette singulière prédiction, comment *se trouve-t-elle à la suite d'un ouvrage très-sérieux? Le Judicium terribile n'est pas fort long; rien n'empêche, ce me semble, que nous le transcrivions ici. Universis ad quos praesentes pervenerint litterae magister Ihe- ronymus , physicus Erfordiae, et omnes alii physici concordantes , pacem sempiternam. Noveritis quod anno a ?iatimtate Domini MCCCCLXXII , die mensis septembris y sole exeunte in Libra, convenient omnes planetae cum sole in cauda Draconis, et fiet signum innumerabilium rerum et horrendarum. Fiet quoque diluvium per Saturnum, et montes flabunt simul, etobscurabunt, et denigrabunt totum aërem ^ sonitus dabunt horribiles, et corda hominum dissipa buntur. Subvertentur aedificia nec non arbores. Praelia erunt in mari et magna con- sumptio hominum , et plures civitates praecipitabuntur , in locis are- nosis et sabulosis. Et erit eclipsis solis a tertia usque ad meridiem , ignei coloris seu rubedinis : et significat magnam effusionem san- guinis et effusionem gentium, et ruinam multorum praelatorum. Praeterea erunt praelia multa et occisiones in oriente et occidente. Et erunt divisiones imperii, regnorum , tyrannorum et communi- tatis. In principibus nullatenus veritas invenietur. Imperator morietur; haeresis regnabit, orietur dubietas christianofum , et saracenorum cultus immutabitur. Et erit copiosa frigiditas maxi- marum nivium et glacierum , et per totum mundum mortalitas gentium, Itaque mirantibus sodalibus noslris et aliis astrologiis {?) appli- cantibus , vobis duximus revelandum pro redemptione animarum nostrarum , ut ea reveletis ignorantibus, et significeiis quae in eadem sententia concordati sunt physici Arabiae , Franciae, Angliae, His- paniae. Super omnibus datis Erfôrdiae per numerum dierum XV mensis decembris, tempore Sixti tertii papae et imperator is Fre- derici tertii y data sunt ista pronosticata a physicis. h^^ UT INTRODUCTION. INTRODUCTION. XV On voit que le docteur d'Erfurt était, comme il est dit quelque part par Fauteur du Roman comique : Un pronostiqueur d'avenlures. Fort savant aux choses futures , Et qui pourtant parfois mentoit! §. m. Dans les Bulletins de la Commission royale dhistoire ' , nous avons fait connaître la Chronique universelle de Theodoricus Pauli , com- pilateur infatigable qui semble avoir eu pour but de léguer à la posté- rité une grande encyclopédie historique. Theodoricus Pauli naquit à Gorcom en 141 6. Il nous apprend lui-même qu'il était vice-doyen du chapitre de l'église de S* -Martin de cette ville, et qu'en 1489 il venait d'entrer dans sa soixante-treizième année, qui était la quarante-septième de ses fonctions canonicales '. Outre la chronique universelle, il composa un ouvrage sur les désas- tres que le pays de Liège avait essuyés de son temps. Le savant évéque d'Anvers , de Nélis , trouva cet écrit dans la bibliothèque du chapitre de Tourriay ; il en fit tirer une copie, et se proposa de le publier en en- tier , parce que , dit-il avec raison ^ , il renferme des détails qu'aucun autre historien n'a donnés. N'ayant pu retrouver l'ancien manuscrit de Tournay , nous avons dû suivre la copie faite par les soin de INélis. Elle est conservée à ht bibliothèque royale et porte le n^ 787 dans le catalogue des manus- crits de la bibliothèque de Van Hulthem. Cette copie est très-fautive; * Tom. Il, pp. 98 et 216. « Und.. pp. 105 et 106. ^ Belgicarum rerum prodromus , p. 66. des conjectures ont souvent du être employées pour rétablir le texte (pp. 185 — 232). Le récit que le chanoine de Gorcom nous donne des exploits de Charles-le-Téméraire,pe(idant les années 1465 à 1468, est basé en grande partie sur le témoignage d'un homme d'armes qui accom- pagna ce prince dans sa dernière expédition contre les Liégeois : Hucusque certificatum est tune , dit-il * , a principio usque nunc , ah honesto viro Jacoho Deyn , qui estjuratus balistarius et custos cor- poris principis Karoli ducis , tempore belli vel guerrae , ac etiam ballivus de Arden, in comitatu de Ghisen % de quo natus est , qui omnia praedicta fere vidit et semper in omnibus praesens fuit. §. IV. Les Analectes qui font suite aux chroniques , forment en quelque sorte deux parties distinctes. La première renferme des extraits et des documents relatifs à la prise et au sac de la ville de Liège par Charles- le-Téméraire (pp. 235-382); la deuxième présente, par ordre chronolo- gique, depuis 1433 jusqu'en 1505, une série de pièces authentiques qui complètent le récit des événements arrivés sous le règne de Louis- de-Bourbon et de Jean de Horne (pp. 382-881). Le poëme d' Angélus de Curribus Sabinis , De Excidio civitatis Léo- diensis, a été publié en 1 729, par Martène et Durand, d'après un manus- crit du baron de Crassier \ Si ce poëme laisse beaucoup à désirer sous le rapport du mérite littéraire, on ne peut pas cependant lui contester une valeur historique ; car , comme le remarque aussi M. de Gerlache, * Voy. p. 231. * \rdres au comté de Guisne. Voy. VàLesii Notitia Galliarum, pp. 36 et 234; et Wastelain, Description de la Gaule Belgique , p. 363. 5 Amplissima collect, tom. IV, p. 1379-1500. i XVI INTRODUCTION. INTRODUCTION. WII il y a dans cette production des détails intéressants, circonstanciés, qui semblent mériter foi, parce que l'auteur parle d'après le récit des témoins oculaires. L'étendue du poëme ne nous permettait pas de le reproduire en entier; nous nous sommes borné à en publier l'analyse faite par le baron de Villenfagne (p. 235 ). La bibliothèque de Cambray possède de ce poëme un autre manus- crit, du commencement du XYI^ siècle '. Mon savant confrère et ami , M. Le Glay, a comparé le texte avec celui qu'ont imprimé Martène et Durand ; il n'y a pas remarqué de variantes assez notables pour être signalées. Les indications marginales sont les mêmes de part et d'autre, à peu de choses près. Ce qui distingue le manuscrit de Cambray , c'est une longue épitre dédicatoire à Henri de Berghes, évéque de Cambray , par Mathieu Herbenus (p. 35B). L'auteur de cette épître paraît avoir été attaché à la personne d'Onufre, évéque de Tricaria, qui arriva à Liège en 1468, comme légat du S^-Siége; il nous apprend que le poëme a été composé pour justifier la conduite de son maître pendant les troubles du pays de Liège, et il ajoute les motifs pour lesquels il tient à faire connaître celte justification : Legatus aposto/icus , dit-il, de quo hic latissima mentio est ( nam ad ejus defensionem adversus aemulos liber conscriptus est) Dominus meus Romae post suam legationem fuerat : cujus honori etiam post fata déesse non debui... Quamvis nullius delicti se conscium agnoverat , tamen quia hinnana judicia plerumque ab eventis ac casibus rerum fortuitarum pendent ^ id- circo sity ut cum unus quidem multorum criminibus virtute par esse nequif, in eumdem omnium delinquentium peccala impingantur. Cupiens igitur prudentissimus Legatus pontifici primum , deinde toti romanae curiae rationem suae legationis ostendere, accivit ex omni Italia doctissimum poëtam Angelum Viterbiensem ^ qui heroïco car- mine rem omnem ab egressu urbis luculenter perscriberet . Usus est * Le Glay, Catalogue descriptif et raisonné des manuscriU de la bibl. de Cambray. p. U4. I autem vicissim mea opéra in hoc labore legatus^ verum poëma An- gelirn hoc usque iempus suppressum exstitit Ego autem multiplici ratione persuasus non destifi originale tanfae historiae post obi- tum Honofrii summo studio per multos annos perquirere, primum quo honori domini mei etiam post fata assisterem, tum quia depatriis calamitatibus est. Paul II était mécontent de son légat : Erat autem summus pontifex vehementissime Legato, infensus, ita ut ne publico honore, quo legati assolent, in urbem reciperefur. Son successeur Sixte IV manifesta des dispositions favorables h l'égard d'Onufre, et lui promit le chapeau de cardinal; mais les chagrins et les travaux avaient miné la santé du légat : partini langore animi, partim laboribus atque anxietatibus legatione perpessis consumptus est. Il mou- rut à Rome le 20 octobre 1471 *. « Voyez UghcUi Italia sacra, tom. VII, p. 154, édition de Venise, 1720. Cet écrivain parle avec éloge d'Onufre. Egregiam Honufrii doclrinam et eruditionem mcnwrat Fantinus Valeressus Ja- dercnsis archiepiscopus , in epistola ad eumdem scripta M kal. decemb. an. 1462. Metninit ejusdem Carolus Chartarius in advocatorum consistorialium lib. in Petro Sanctacnicio , p. 15, téi uberiori calamo Itiijns gentis mMissimae viros egregios recensuit ad satietatem. Oniifre fut enterré dans l'église de Sainte-Marie de Publieolis, où on lisait sur sa tombe l'inscription suivante : Amissum tellus si flevit Romula Brutum . Si Curium et Scauro» . si Cicerona patrem ; Puhlicolae vita defunctum corpus Honophrii Ecdesia ob mores et bene facta flcat : Pro qua bis Gallos, bis Rheni flumina vidit, Pro qua , nilfugiens, plurima damna tulit. Tricarius praesul referendi et munus habebat, Romanus patriae famxtque magna suae. Denique legatus lateris transmissus ad urbes Belgas , Burgundi premet ut arma ducis. Cum bello ruèrent Leodinae moenia gentis, Aut populi, aut domini sorte dolenda sui , Tantum concepit generosa mente dolorem, Stamina quod vitae rupta fuere suae. Non animo quisquam major, non aptior aller Consiliis patriae cultor et ecclesiae. Eloquio et lingua pollebat, clarus in omni ffistoria et notum juris utrumque genus. I ^^ ._.J, u»>^; XVIII INTRODUCTION. Henri de Berghes fut élevé sur le siège de Cambray en 1480 '. Ce fut donc bien longtemps après la mort d'Onufre que Mathieu Herbenus se décida à faire connaître l'apologie du légat. Pour faciliter la lecture du poëme , il composa en vers l'argument de chaque livre. Martène et Durand attribuent ces arguments à Pasquier de Bierses , religieux de l'abbaye de S'-Laurent. Ils ne donnent point l'argument du quatrième livre, parce qu'ils ne l'ont point trouvé dans le manuscrit qui leur avait été communiqué par le baron de Crassier. Cet argument se trouve dans le manuscrit de Cambray. Nous le donnons ici comme il a été publié par M. Le Glay '. Interea Leodi fuerant duce quique fuqati, Natalem repelunt urhem , sedesque relictas. Hinc nova materies orilur belli faciendi. Quant revocare dolens frustra pater optimus orsus ; NU tamen effecit : usi quin sorte benigna Burgundos peltunt abs Tungri sede resumpta. La Bibliotheca Belgica ' consacre quelques lignes à Mathieu Her- benus. Il était originaire de Maestricht, et il y dirigea pendant quelque temps l'école de St-Servais. En 1495, il se trouva à Spanheim et y fit la connaissance du célèbre abbé de ce monastère, Jean Trithème. Herbenus avait la réputation d'être très-versé dans la théologie et dans la littérature. Il laissa une histoire en vers latins des miracles de saint Servais; un traité De Origine rebusque gestis Trajectemium ad Quem gens alta Crueit genuit , née lustra peregit Quinque bis , Andrtas mortxM metnbra loeat , ^ui frater natu major dot corpora saxo , lucida , credibile est , spiritus astra petit. MCCCCLXXI vigesimo octobrû. * Gallia christ, nov., tom. IIÎ , p. 49. « Catalogue descriptif et raisonné des MSS. de la bibl. de Cambray, p. 445. 5 Tom. II, p. 867. INTRODUCTION. XIX Mosam,ei plusieurs autres écrits mentionnés par l'auteur de la Biblio- theca Tigurina. Aucun de ces ouvrages n'a été imprimé; pour nous former une idée des connaissances de l'auteur, nous n'avons jusqu'ici que ses analyses du poëme sur le sac de la ville de Liège, et son épître dédicatoire à Henri de Berghes. Nous devons le poëme de Bartholomaeus Leodiensis (p. 261 ), à M. le docteur Bethmann, un des plus laborieux collaborateurs de la collection historique de Pertz. Il eut l'obligeance d'en faire faire une copie d'après le manuscrit de la bibliothèque royale de Paris. Ce ma- nuscrit, provenant de la bibliothèque de Bouhier, n*> 144, in-4o min., sur yé\my est d'une écriture grande et fort soignée de la fin du XV»»^ siècle, la préface en bleu, les titres des chapitres en rouge, les lettres initiales coloriées, mais sans miniatures. Le soin apporté à la con- fection du manuscrit, pourrait faire croire que c'est un exemplaire préparé pour le duc de Bourgogne, ou au moins pour un des grands seigneurs de sa cour. Le style de l'ouvrage est en général très-embrouillé. L'absence d'une ponctuation régulière dans le manuscrit rend souvent le sens inintelli- gible ; le mot que employé ordinairement pour et augmente la difficulté. Pour remédier, autant que possible, à ces inconvénients, nous avons taché de rétablir la véritable ponctuation. La note suivante, écrite par une main du XVIir»^ siècle, se trouve dans le manuscrit de Paris : Vide an auctor sit Bartholomaeus Ho- norius, Leodiensis, cujus carmina quaedaniy sed ab hoc poëmate diversa, recenset Franc, Swertius. La notice qu'on lit dans la Bi- bliotheca Belgica ', prouve qu'Honorius vivait vers la fin du XVI*»*^ siècle, et qu'on ne peut pas le confondre avec l'auteur du poëme en question *. Bartholomaeus Leodiensis dédie son travail à Philippe- le- Bon et à « Tom. I. p. 126. * Le nom de Bartholonié est à Liège un nom de famille fort ancien. \x INTRODUCTION. INTRODUCTION. Xlf son fils le comte de Charolais ; il parle des discordes et des malheurs de son pays comme un homme entièrement dévoué au parti bour- guignon. La destruction de Dinant et de Liège donna naissance à un grand nombre de pièces en vers latins et français. Si, sous le rapport littéraire, elles doivent élre mises à peu près sur la même ligne que le poëme de Bartholomaeus Leodiensis, elles ne laissent pas cependant d'avoir cer- taine valeur historique. La conexion des Liégeois (p. 291) n'a jamais été publiée, que je sache; les Manuscrits vulgaires, comme on les appelle dans les an- nales de Liège, n'en font aucune mention. Nous devons cette pièce à M. le professeur Serrure. Elle est tirée d'un petit in-folio , sur papier, de la fin du XV^^^ siècle , qui a appartenu à la famille de De Lannoy ; en effet , à la page 57, on lit la signature de Philippe De Lannoy, la date de 1552 et la devise : Souffriray-je tousiours. Parmi les pièces que ce manuscrit renferme, se trouvent aussi les Voyages et ambassades de messire Guillehert De Lannoy, chevalier de la Toison-dor , sei- gneur de Santés, Willerval^ Tronchiennes , Beaumont et Wahégnies; 1399-1450, que M. le professeur Serrure a publiés pour la société des bibliophiles de Mons, en 1840. La bataille de Liège (p. 304) et les sentences de Liège (p. 320) ont été réimprimées par M. Buchon, à la suite de la chronique de Bour- gogne , par Georges Chastellain '. Nous avons fait remarquer, p. 320, note 1 , que la première pièce se rapporte, non pas aux événements de l'année 1468, mais à la bataille d'Othée où, en 1408, les Liégeois furent défaits après une résistance opiniâtre. M. de Reiffenberg , dans son édition de V Histoire des ducs de Bourgogne, par de Barante, tom. VII, p. 142, parle de ce poëme comme d'une pièce intéressante surtout pour les noms propres, tant belges que français, écossais et :î a. — même allemands. Je ne sais si la leçon que mon savant confrère pro- pose pour le vers 74 * doit être admise; il croit qu'il faut lire Navarre , et non pas Danmarc , comme le prétend M. Buchon. La complainte de la cité de Liège (p. 325), la complainte de Oi- gnant (p. 335) et la réponse de Tournay à Dignant (p. 345) , sont extraites de deux manuscrits de la bibhothèque royale, dans lesquels se trouvent plusieurs pièces de George Chastellain. Ces trois mor- ceaux sont-ils aussi du même auteur? nous n'avons pas de motifs suffi- sants pour l'affirmer. Le fragment qui suit concerne les mêmes événements. Candreliers, mettez chà voz caudrons. Trois jours ainchois qu'aoïist fusl hors, Charolois misten feu Dignant, Piteux en furent les recors 5 Que depuis oys en disnant. Liégois, l'erreur qu'avez veult prendre A fait Dignant par feu ardant Tout exillier et mettre en cendre, Tant c'on dist : Icy fust Dignant! 10 Dignant, qui estoit riche et gente, Voir tu dois bien Liégeois maudir. Car lur erreur très-évidente T'a fait exillier et ruir. 0 gens qui estiés dédignant 15 Confortés-vous tousjours en Dieu, Car jamais ne serés Dignant, Logier vous fault en aultre lieu. Pour ung cascun des vers susdis Et aussy par ce desrenyer Collection des Chroniques nationales françaises, tom. XLÎII, p. 245-274. Pag. 307. XXII INTRODUCTION. INTRODUCTION. XXIll 2() Trouvés juslemenl soyer lis L an qu OD dist Dignaot exillier. Lieg non lige, ancrée et asservie, Relesche-lov, raerchv aras et vie. Lors que Dignant soubz beutenia 25 Soubz Phelippe, duc de Rourgoingne, Grant exemple as Liégois donna , C'est que peu batu tousjours hongne. Le dialogue sur la Rébellion des Liégeois (p. 347) appartient à un auteur qui nous est également inconnu. M. Van Hasselt l'a reproduit dans son Essai sur V histoire de la poésie française en Belgique \ Pour ce qui regarde les vers latins , nous nous sommes borné à un petit nombre de pièces (pp. 352-356). M. le professeur Bormans a re- cueilli plusieurs morceaux de ce genre sur les guerres des Liégeois et sur leurs désastres; il nous a communiqué une vieille chanson que nous allons transcrire : Ego * mater Ecdesia , Quam lot infortunia , Cogunt desolari, Exule laetitia, 5 Cum cordis angustia Licet lamenlari , Donec patrono SU ' reparata pari. Franchia conquerere , 10 Plonge , debes plangere. Jure potes queri, Jam congemiscere * Voyez les Mémoires couronnés de l'académie, tom. XIII, p. 546. * Ergo. ^ Sis. Defensoris funere Débet turba cleri , 15 Ph.* qui regere Te solet , diligere Nec non et tueri Exis * a medio Quod vix praesumo fateri. 20 Ecce périt nobilitas Gallicanae militiae , Périt honor et probilas , Nutat status ecclesiae, Nisi succurrat bonitas 25 Summa Dei dementia. Et libérât strenuitas Illustris régis Franchiae. A propos de chansons, on sait que les Dinantais ne craignirent point d'insulter Philippe de Bourgogne et Charles son fils ; Henri de Merica en parle assez longuement \ et Theodoricus Pauli ajoute * : Imuper multa ignominiosa et inhonesta dixerunt et per carmina scurrilia cantaverunt. Les Liégeois aussi eurent probablement leurs chansons satiriques contre les Bourguignons; nous aurions voulu connaître quelques-unes de ces pièces , dans lesquelles les passions populaires sont ordinairement dépeintes avec force. Les extraits de la chronique d'Adrien de But (p. 362) et des com- mentaires de Jacques Piccolomini (p. 371) complètent la première partie des analectes. Le reste du volume comprend la partie diplo- matique. Nous avons eu soin d'indiquer les sources dans lesquelles ces nora- I Philippm? * Exit. 5 Pag. 148. * Pag. 205. 'I- XXIV INTRODUCTION. breux documents ont été puisés. Les manuscrits de la bibliothèque de Bourgogne , le archives de l'état et surtout celles de la province de Liège , ont été mis à contribution. Un manuscrit de la bibliothèque de l'université de Liège, portant le n« 188, nous a été très-utile. Il est de la main de H. Vanden Berch, qui a écrit ces mots au premier feuillet : H. Vanden Berch , canonicus omnium SS. collegit et conscripsit hoc volumen diversis vicibus. Dans un autre endroit il ajoute : Canonicus SS. Trinitatis et om- nium SS. Spirensium , sacri palatii et aulae Lateranensis comes, miles eteques auratus creatus anno Domini 1636, men«f« fehruaru die 20. C'est une compilation fort intéressante pour l'histoire de Liège, car Vanden Berch a fait presque toutes les copies sur des originaux aujour- d'hui perdus. Voici entre autres notes, celle qu'il a placée en tête des documents : (( Omnia quae sequuntur , desumpta sunt ex MS. Hu- )) beriide Tolius, S. Johannis evangelistae Leodiensis decano, quod )) dicebat se récupérasse ex manibus magistri Johannis Stelant. Li )) quel at esté autrefois apartenant à maistre Jean de Platea , doyen et » chanoine dudit S^-Jean, qu'il ledict Platea doict avoir rassemblé )) après plusieurs guerres et perditions de ses autres escriptures et )) livres, pour en servir le bien public. Estoit subsigné, de Platea. Le )) titre est latin de diverses mains, et ce qui est en françoy est uti » supra , et signé comme dessus. » Le nom du doyen Jean de Platea se trouve mêlé aux principaux événements du règne de Louis de Bourbon et de Jean de Home; il eut soin de prendre des notes et de recueillir des documents que Jean de Wachtendonck cite à chaque instant dans le précieux manuscrit con- servé à la bibliothèque royale. Ce dernier recueil, qui provient de la bibliothèque du baron de Crassier, nous a fourni plusieurs documents. M. Gachard a fait connaître au public un grand nombre de do- cuments relatifs aux négociations qui précédèrent la destruction de INTRODUCTION. XXV Dinant, aux guerres de Liège et aux traités qui les suivirent ' : chacun a su apprécier les résultats de ses laborieuses investigations. La col- lection que nous présentons à notre tour, sera, nous l'espérons, ac- cueillie favorablement. Si nous avons eu l'avantage de pouvoir réunir tant de documents utiles pour l'étude d'une époque de l'histoire et de l'ancien droit pu- blic du pays de Liège, nous nous garderons bien de nous attribuer exclusivement le mérite de ce résultat. M. le professeur Polain, conser- vateur des archives de la province de Liège, a mis à notre disposition, avec une obligeance extrême, les documents de sa propre bibliothèque et du dépôt public confié à ses soins. Pour la partie la plus ingrate du travail, nous avons été constamment secondé par le zèle et parles la- lents qui distinguent M. Emile Gâchet. Il nous reste à dire un mot des planches du volume. Les portraits de Jean de Heynsbergh, de Louis de Bourbon et de Jean de Horne ont été faits d'après trois anciens tableaux de la collection de S. G. mon- seigneur van BoMMEL, évéque de Liège. La bienveillante affection que ce prélat me témoigne depuis tant d'années, et l'intérêt qu'il porte aux études historiques, l'engagèrent à me confier ces portraits pour les faire copier avec la plus rigoureuse exactitude. Au bas de chaque por- trait nous avons ajouté le fac-similé de la signature. Nous devons aussi à monseigneur l'èvêque de Liège le dessin de l'offrande faite par Charles-le-Tèmèraire à la cathédrale de S^-Lambert. Le socle est en vermeil, haut de 13 centimètres, long de 30 et large de 18; il pèse 8 marcs et 3 { onces, ou 67 onces. Les deux statues et les accessoires sont en or pur, hautes de 40 centimètres, pesant 12 marcs ou 96 onces. Elles représentent S^-Georges , aux pieds du- * Documents inédits concernant Hiist. de la Belgique, tom. Il, pp. 194 et suiv. Voy. aussi dans les Bulletins de la Commission royale dhistoire, tom. 111, pp. 29-34, deux lettres sur le sac de Liège, publiées par M. Gachard , et trouvées par lui à la bibliothèque du roi , à Paris. d. XXVI INTRODUCTION. quel est le duc tenant un reliquaire dans les mains. Ce monument se trouvait avec le reste du trésor de la cathédrale, qui fut transporté à Hambourg en 1794, où il demeura caché jusqu'en 1803. Napoléon rayant découvert, s'en empara, et ne restitua que le buste de S^-Lambert et Toffrande. Elle fut replacée dans le trésor de la cathédrale le 1<^» janvier 1804. JOHÂNNIS DE LOS, ABBATIS SANCTI LAURENTII PROPE LEODIUM, CHROIVICON RERUM GESTARUM AB ANNO MCCCCLV AD ANNUM MDXIV; EX COO. MS. COAEVO BIBLIOTBECAE REGIAE BRUXSLLEIISIS. l\^\^lv\\vvvvvvvvvvvv\vvv\lvvv^\^^^^^^^lvvv\lv^^^ PROLOGUS JOUANNIS DE LOS , HUJUS LOGI MONACHI POSTEA ABBATES XXX', IN SUUM CHRONICON V Venerabilis domine prior, cum nuper ad lui instantiam quaedam statum ac gesta nostram domum concernentia scripsissem », commiscendo nihilomi- nus nonnulla , quae diversis teraporibus exterius passim per patriam nostrae Leodiensis dioecesis contigisse videbantur : quorum non mirum commixtio- nem cum non satis aptam probarem , atque nonnunquam etiam quaedam alia nos nostrosque tangentia forsitan insulsa insipidaque nimis iegentium auribus me objecisse conspicerem , ecce more meo solito statui tolum praeteritum meum laborem, veluti quasdam ineptias, circa praetacla habitum longius pro- jiciendum, procul dubio timens ne, sicut post recapitulationem horum mihi hujusmodi lectio ad nauseam commovit, quippe talibus fastidiosis ferculis repletus, ita et aliis nostris contemporaneis etpotius successoribus notitia ges- tarum rerum avidis, necnon pro scientia praeteritorum procul dubio famelicis , posset et haec fieri importuna fastidiosaque locutio \ Hoc siquidem cogitante ' Haec inscriptio adjecta videtur a recentiorî tur in praefatione , § 1. monaslerii S.-Laurentii mooacho. 3 Legendum ferlasse lectio vel narratio. ^ Cfr. quae de vila et scriptis auctoris dicun- 4 PROLOGUS. me atque proponente, facile data raihi est occasio, ne id fierel . maiime TÎde- licet pro eo quod praesens Dosirum seculum obliviosos plurimos et fere nullos yel saltem perraros annalium pepererit scriptores. Hinc itaque pro qualicumque eorum , quae proiit praefatus suin, emendatione seu etiam suppletione, ainicorum exhortaUoDibus crebro animatus, ad ultenora me ipsum pro modulo me accingens, proximorum ulilitati consulendo, domus nostrae seu ecclesiae pri^atis rébus tanquam quibusdam ineptus praetermissis, ad communem istius palriae statum eorumque quae in ea gesta sunt, brevius quo id polero pro communi legentium utilitate , plebeo Tulgarique stylo , latino tamen , plurima , prout potero , de infinilis gestis complexando, neces- sariora saltem scire cupientibus charitative coramunicare curavi, fragmento- rum procul dubio, quae perire possent, diligens coUector effectus. ^:k ^.v-^^*^-. ^ ^. :a-_^ aft^lA^^al^H^^M^^^ I*,f<lf 'î l/tO-i i-^' ''-ia^ ^- F-I^t^vt. hv /VI\\\VVVVVN;VVVVVVVVVVVVVVVVV\VV\AiVVV\IVVVVVVVVV\\'VVVV\VVVVVVV\IVvVVVVV\V\V^^ JOHANNIS DE LOS, ABBATIS SANCTI LAURENTII PROPE LEODIUM, CHRONICON KEHUM GESTARUM AB ANNO MCCCCLV AD ANNUM MDXIV ». Anno igitur Domini MCCCCLV, poslquam ad instantiam Philippi , ducis 1455. Burgundiae, episcopus Leodiensis, dominus Johannes de Los, alias de ffens- Ludovicus BorLoni.., berch, suam episcopalem dignitatem ad usum nobilis et egregii adolescentis Lr""" '''"" Ludovici, filii ducis Caroli de Borbon , resignasset , cunctis populis ad talem novitatem stupentibus et attonitis, quippe tanto principe, qui tanquam alter Salomon reputabalur, mox orbandis et destituendis : faciès coeli quae vero sole, id est Christo, decoratur, et luna, quae est constantissima in fide, egre- gia Leodiensis ecclesia , facta est repente obscura , ne dicam sanguinea, et cura ipso sole nigra, veluti saccus cilicinus, stellis, id est praelatis atque doc- toribus , prae desperatione in terram fere cadentibus, Deo tamen providente , cui nihil est impossibile, qui de tenebris lumen facit splendescere , malis ho- minura plerumque utens in bonum, ne quodcumque scisma aut alias scis- sura in tunica Christi inconsutili contingeret, per gratiam Spiritus paracleti qui ipsos Christi apostolos in unitatem fidei congregavit, etiam cordibus ' Hune tiluliim éditer acijecît. 6 JOHANNIS DE LOS use eligentium illapsus, adhocinspiravit, quateniispraediclusdominus Ludovicus, ad cujus usiim cessio episcopatus facla fueral, ab omnibus concorditer in Leodiensem episcopum unaniraiter postularetur. Cujus postulatione admissa , statim anno sequenti. mensis Junii septimo, quo praesentalae sunt bullae oppidaptiriteLeodicn- provisionis ipsius poslulati in Leodiensi capituio, instanler nimis tuinul- sis mamliurnum op- * * •• • i • • i_ 1 t.ni tuabant una cum civitate alia oppida ipsius patriae pro mamburno depu- lando suo sensu. Quorum petitioni ex ad verso legali ex parte novi episcopi , ne annuerelur, sollicite insistebant, maxime pro eo quod jam in proximo ipse dominus praefalus disponeret se more consuelo advenlurum , se ipsum in propria persona praesentalurus. Hoc demque tempore. décima forsilan Junii, paparuit cometa versus Aquilonem, quasi supra portam S. Walburgis. non dubium multarum novilaluni rerum praenuntius. Sed et lerrae motus factus est non diu post, eodem anno in crastino, videlicet sancti Bartliolomaei apos- toli. Hoc anno obiit Nicolaus papa, loco cujus Calixtus eodem anno praeficitur. Ludoticus ep.scopu» Hoc practcrea anno LVI , mensis Julii xiij" , ipso videlicet sanctae Margnre- tae festo, cum inenarrabili nobilium et plebeorum gloria et pompa intronisatus est nobilis et illustris adolescens decem et octo circiter annorum , Ludovicus deBorfmi, filius, prout supra dictum est, Caroli ducisdeBorbon et Averniae, ex Agnele, filia ducis Burj;undiae et comitis Flandriae, procreatus. Electus igitur et confirmatus apostolicis monumentis, secum etiam regalia compor- tans , intravit civitatem . anno et die quo supra , stipatus mille quingentis equilibus, rubea veste indutus , hinc inde ad dexteram et sinistram duobus episcopis , Cameracensi videlicet et Atrebatensi , decenter comitatus , conco- raitantibus deniqiie coraitibus de Horn et de Mours cum aliis multis baroni- bus et nobilibus , quorum inaestimabilis erat numerus , civibus undequaque a porta S. Leonardi usque ad gradus ecclesiae S. Lamberli pulchcrrimo ar- morum apparatu decenter ordinatis, introïtum sui novi principis animose satis et hianter contuentibus. More igitur consueto a dominis majoris ecclesiae reverenter susceptus, post très aut quatuor dies cum praefata sua comitiva pergens ad Huyuih et deinde ad alia suae patriae oppida, pa^sim et successive, per singula loca decenter se recipiendum exhibuit. Praelerea hoc eodem Ludorki G.1I..C D«i-anno, mense Octobri. delphinus Franciae, nomine Ludovicus, a facie régis ph.0. fuga ^^. p^^j,-^ fugiens, ad Mechliniam venit, sub umbra ducis Philippi protegen- D.»entri«e obsewio. dus. Qui dux PhiHppus pracfatus etiam hoc anno praetacto Daventriam obse- dit, a quo satis inglorius recessit, concordia facta inter eum et oppidanos in CHRONICON. Swollis et Karapis. Interea venit dominus novus episcopus Leodium in vigilia Epuoopus peu. .uJ.»i- sancti Severini , et constituta diaeta in die Crispini et Crispiniani , in concilio **"""' petebat sibi dominus episcopus loco subsidii dari de quolibet modio speltae unum blaffardum in duobus terminis solvendum. Anno sequenti, videlicet MCCCCLVIl, nuntiatus est Leodii obitus domini 1457. de Borbon , patris episcopi Leodiensis , cujus exequiae maximis cum expensis Mor« pa.ris nidorid sunt celebratae in ecclesia S. Lamberti infra octavas Epiphaniae. Quibus peractis, statim ad Mechliniam dominus episcopus perrexil. His diebus domi- nus de Hemberch jam pridem episcopus, mediante salvo conductu, Leodium venit, ibique solemniter susceptus, quo etiam fere per annum integrum hospitatus est. Venerunt etiam statim post haec cornes de Blanckenhorch et episcopus Suessionensis ex Francia, ut esse possent de concilio novi episcopi. Deinde hoc tempore, post Pascha videlicet, erectum fuit in foro Leodiensi pilorinarium , gallice le Peron, statim postea pi-etiosissime cum suis perti-riio.in.riun.crisi.ur nentiis et circumstantiis deauratum. Hoc anno, in octavis apostolorum Pétri et Pauli, émit dominus abbas S. Laurentii una cum suo conventu fortalitium de KikenpoÎH cum suis appenditiis pro plurimo pretio , quare necesse erat Kikenpoi» emitur. multas vendere pensiones. Hoc anno discordia fuit vehemens inter Leodienses et Aqueuses atque Trajectenses , et vexilla explosa sunt in foro Leodiensi ad invadendum fines Brabantinorum , occasione militis de Fontanis qui se rebel- lera dominis S. Lamberti exhibuit, et plurimae convocationes et diaetae sunt habitae inter dominum electum et civitatem Leodiensem, lam in S. Trudone quam in Trajecto. Tandem tamen tracta tum est de pace. Anno deinde MCCCCLVUI, magistri civium ex Leodio euntes Trajectum i458eii459 invilabant dominum electum ad fulurum Epiphaniae feslum. Qui sic vocatus ^*'' Teod Leodium venit statim circa meridiem , pulcherrima comitiva stipatus. Hoc nihilominus anno atque etiam sequenti anno, LIX videlicet, pullularunt mul- tae diflFerenliae ac occasiones discordiarum inter dominum electum et suam civitatem , propter libertates , quas francisias dicunt , quibus dominus con- traire videbalur. Ob quam rem dominus episcopus saepius se a Leodio ab- sentkvit,. jam ad Huyum , jam Trajectum vel alia ad loca suos cives ad se vocans, plurimas diaetas hac de causa constituendo. De quibus pluradicere deberem, si iis personaliler interesse meruissem. Quippe miuorennis existens, nulla memoria vigens, nimirum recenter natus in hujus anni principio, ul- tima Yidelicet Januarii , anno LIX , circa meridiem , quod ulinam omine sit Episcopus es Traj»T(o 'ium venit. 8 JOHANMS DE LOS f»-» O"""^ rum lanrli Latnberti Sp«<:Ucuia. Leodii cessatur a diti nii. bono! AnnoLVlII, papaCalixlus obiit, loco cujus papa Paulus eligilur. Nota Mor,joh.o„..deHen.-quod hoc aDDO , ïd cFastino sancti Lucae evangelistae . dominus Johannes de \:::l:X:Zr^Z. ffemberch , dudum episcopus Leodiensis, in oppido Dieslensi diem clausit extremum. His diebus diversae sunt raissae Leodium , ex parte ducis Burgun- diae et aliorum principum, legaliones, nobilibus multis ad hoc negotium com- mune bonum concernens salis exquisite, provideque et diligenler deputalis. Civitas autem, salvis suis privilegiis, curavit sibi in bac parte difiFerentiali arbi- tramento régis Franciae se commiltere. Quapropter quatuor magistri civium, quatuor numéro ex parle civilalis deputati , cura decenti societate ad regem Franciae sunt missi. 1460. Anno MCCCCLX, inceptus est murus super gradus , rétro chorum ecclesiae ";t;r:;î:fiV^^ct:: s. Lambeni, pulchenimo sculptili opère. Eodem anno raense Augusti, circa festura sancti Laurentii et deinceps, arabitiosa plurimum facU sunt spectacula in Leodio, per vicos vicissim, etc. Unde magistri civium necessario curave- runt prohibere hujusce modi societatum partiales petulantias. Hoc itidem anno , pluries cessatum est in ecclesiis Leodii , propter laïcalem raanum m clerum injectam , occasione cujusdam canonici a suo concanonico in oppido Diestensi interfecto. Propter quod executores domini episcopi capientes rec- torem scholarium ecclesiae S. Sulpitii, duxeruut in Curinghem captivum , exlorquentes per torturas certam summam pecuniae , qua redimere se habe- bat captivus praetactus. Quem cura insUnter secundariae ecclesiae a domino episcopo répétèrent , et ipse captivum reddere nollet , organa sua diversis yicibus suspendentes , a divinis oftîciis cessare cura\erunt. Quae res nimirum coepit esse seminarium aliorum sequentium malorum. Ad cujus rei augmen- Procuratorum insoien. tum acccssit ct alia cxorbitatio procuratorum , praecipue eorum qui fiscales constituti erant ex parte domini episcopi, in diversis locis Leodiensis dioecesis radentes indifferenter pauperem plebem etiam pro parvis excessibus, usque ad unguem cunctam carnem in superficie ad ossa usque depascendo. In tan- tum quod, prout fertur, per exactissimam inquisitionem commissariorum ad hoc constitulorum veraciter compertum sit , procuratores solum in patria Lossensi, infra spatium quatuor autquinque annorum, a pauperibus se defen- dere non valentibus summam centum millium florenorum aureorum, exceptis attamen compositionibus (quae septem florenos non excedebant), emulsisse seu extorsisse. Quare pertaesus cunctus peromnes fines patriae populus, ad çoelum vociférantes murmurare coeperunt , omnem ecclesiasticam jurisdic- tia. CHRONICON. 9 tionem détestantes , maxime etiam pro eo quod domini majoris ecclesiae , quibus de praefatis exactionibus sufficienter insinuatum fuerat, nullum cu- rabant apponere remedium. Et propterea accidit summum slatim inconve- niens propter negligenliam eorum, qui praecedentibus inconvenientiis resistere non curabant. Igitur principiis obsta, tarde medicina paratur. Igitur anno LXI, cum eatenus pauper devorarelur in abscondito, et pro- uei. curatores in suis executionibus faciendis modum non haberent, certos po- nendos limites procul dubio in dies excedere curantes, ex multo murmure communis populi jamdudum fatigati , occasione accepta , praecipue cum tempus malum malevolis arridere videretur, ecce passim viles et inopes per- sonae, homines rurales atque tabernarii, quadam divina permissione, eccle- siasticam jurisdictionem temerantes vililer coeperunt conculcare et in despec- lum Dei et ecclesiasticae liberlatis evertere. Emerserunt deiiique ex villulis et agris hujuscemodi homunciones temerarii, se vocitantes teutonice di/ cluppel- sdMyers \ ferenles super brachium seu pileum suum picturam , scilicet vagum Procura.ores et cccie- m papiro depictum hominem , fustem viridem manibus ferentem , qui in jLVa plrcmlunfÛ?" diversis locis confoederati gregalira, socialiter incedentes, ecclesiam malignan- tium ausi sunt constituere. Nam primum circa oppidum Lossense in quodam villagio quemdam presbyterum, Hellinum nomine, laïcaliter satis viventem , coeperunt invadere , domum ejus destruendo ac subslantiam diripiendo ' ipsumque presbyterum capile deorsum verso in foveam quamdam demer- gendo. Statimque alium, nomine Beyart ^ procuratorem aggressi, in raedio vivarii gratia majoris securitatis locum habitationis sibi constituentem , domo mox ejus circumdata et violenter destrucla, captivum abduxerunt, multam pecuniariam mulctam ei imponentes , tandem bene mulclatum vix abire per- miserunt. Quidam etiam eorum, postquam in conventu Carthusiensium prope Diest in Seelem bene pransi satis comedissent et bibissenl, prae nimia eorum petulantia, dimissa aqua ex vivario suorum aluranorum , omnes pisces des- truxerunt gratiarum loco actionum. Haec vero etsimilia fréquenter in patria Lossensi agebantur, ubi ortum habere praedicti lalrunculi coeperunt, prae- cipue circa sanctum Trudonem , in Tongri et circum circa. In oppido Los- sensi , ante peronem in medio fori ex scriniis procuratoris undecumque progesla ac direpta registra , libellos, processus, instrumenta, litteras et quid- » Cfr. Foullon , Hùt. Leod., tom. II , part. L p. 49. ^ Alia. Reyart, 10 JOHAjNNIS de LOS quid scriplurae reperire potuissent sine respeclu, saepe * etiam alicujus con- tradictione, publiée igné concreraanles combiisserunt. Simili modo in aliis locis effecerunt, maxime tamen inTungrensi oppido, ubi malignantium caput D.ru.ocun.e,piri- erexerunt, in ecclesia videlicet S. INicolaï, qua abutenles derisorie , curiam '"**"' officialis fingendo , ad placitandum aptum sibi locum delegerunt. Quo etiam unum ex suis , ad flagitia perpetranda potiorem , officialem constiluerunt , cujus nomine et auctoritate usurpata ridiculose homines citabantur , con- demnabantur et excommunicabantur , et hoc per procuratores , apparitores, syndicos fictitios , qui nominibus et cognomine procuratorum se vocari per- miserunt. iVam alius vocabatur Back, alius Sonck, alius Juncis, alius Gorreti, atque alii aliter et aliter juxta cognoraina eorum, quorum officia usurpative exercere videbantur , quos etiam piaetaclos procuratores apposuerunt capti- Tare et captis immensam muictam imponere. Ita quod unusquisque eorum qui in manus eorum incidisset, juxta facultatem subslantiae suae datis pecu- niis, necessario habebat se redimere, alius pro tribus millibus , alius pro duobus, alius mille florenis, atque aliqui evaserunt pro quingentis, aliqui pro florenis ducentis, alius vero solvit sic et sic, prout componendo apud praedictos exactores gratiam potuit invenire. Sed et homines praelereuntes ad se vocabant, et per aggrava tionem eos excommunicatos reputabant, et quos volebant , mediante pecunia absolvebant. Haec autem et similia quotidie in derisionem ecclesiasticae jurisdictionis per taies fictitios officiales gerebantur. El quod magis est, non erat, vel saltem raro erat aliquis , qui bis monstruosis attenlatis condoleret , ne dicam contradiceret. Sed potius pro ludo ista habe- bantur, et* (sicut communiter fieri consuevit) laïcos et homines seculares novitatum avidi sibi fautores favorabililer constituerunt. Et inde erat , quod nullus ausus fuit praefatos derisores corripere, et post consequens minus aliquis praesumpsit eis prohibendo legem imponere. Quare dominus epis- copus, bis sic se habentibus, per suum capitulum celeriter vocatus venit Leodium, et indicto capitulo, multae querelae a diversis partibus et deputatis QuereUe .pud epi.co- oppidorum coram domino episcopo exstiterunt propositae, causatumque est r."p,!rofficuîer ibidem de dissimulatione dominorum episcopi et aliorum , ex parte ipsius offi- cialium et commissariorum. Et quia anle aliquot annos contra fiscalium et procuratorum exorbitationes nullum appositum fuit remedium , ideo necesse * Forlasse iegendum sine. CHRONÎCON. 11 erat, quod consequenter haec redundare inciperent in ipsum dominum, imo finaliter malo auspicio in totum communem populum. Quod heu! tandem damnabiliter vidimus impletum. Praeterea ordinatum ibidem tune erat quod magistri cum certis deputatis , per comitatum Lossensem ac in aliis locis op- portunis , debitam de praetaclis inquisitionem facere deberent et inquisita di- ligenter referre. Sed cum causa inquirendi deputati ad Tungrim venissent, non suntpermissi inquisitionem facere, sed per Tungrenses sunt prohibiti, et sic vacui ad propria sunt reversi. Porro alii deputati, missi per alia loca comitatus Lossensis , reversi sunt feria qiiarta anlePascha. Unde post octavam Paschae venerunt Leodium magistri civium singulorum oppidorum , sollici> Untes quatenus coepla inquisitio sortiretur effectum. Quibus adhaesit domi- nus Raso de Lintris , alias de Heers, principalis tanquam contra procuratores Raso de Hem. executor. Praeterea dominus Leodiensis , iiolens se partem facere cum pro- curaloribus , proteslatus est se ignorasse procuratorum excessus , et omnia facta fuisse sine ipsius consensu. Quare factum est, quod ipsemet dominus episcopus una cum magistris civium et aliis consulibus et juratis in unam Episcop. officî.i« sententiam conveniret, quatenus oranes de curia sua officiales, videlicet sigil- "««l'^t^niur. lifer, cancellarius, officialis, notarii et quicumque alii, coram scabinis cilandi vocarentur. Item et collectores archidiaconatuum cum notariis et procura- toribus sunt vocali. Qui comparentes una cum aliis praetactis omnes juxta sua démérita exstiterunt condemnati , et ad certas pecuniae summas exsol- vendas sunt adstricti , quarum tertia pars debebatur domino episcopo , se- cunda pars oppido, ubi condemnatus moram trahere putabatur, et alia tertia pars solvebatur civitati Leodiensi , vel aliter juxta exigentiam personarum et locorum. Unde penullima Aprilis proclamatus est Nicolaus Sonck condem- natus in tribus millibus florenorum Rhenensium, deinde Hugo Bock con- demnatus in duobus millibus , item Kei/art « in trecenlis aureis , item Jacobus Gorren in ducentis , Johannes Juncù in centum quinquaginta Rhenenses. Et sic consequenter factum est cum aliis, qui omnes proclamati sunt et mulctati juxta eorum facultatem et exigentiam , privatique omnibus suis officiis et coramissionibus , inhabiles elFecti quibuscumque officiis habitis et habendis. Praeterea et in aliis oppidis facta inquisitione omnes simili modo fuerunt eadem poena condemnati hujuscemodi vitii rei avari exactores. Post haec 1 Alias Reyart. 12 JOHANINIS DE LOS tur. conabalur dominiis episcopus corrigere per favorem et diffinilionem scabi- norum et magistroruin forefacta et excessus cleri et ecclesiastici status , sed ad intentionem siiam in hac parte non pervenit, contradictores enim habuit. Ad Anouium p.iatii Deindc dominiis episcopus multos ex patria Lossensi ad Annulum palatii stu- epi.copu.voc.tLo.. ^^^^^ ^ocaFC, quae res facile malum potuisset sortiri finem, si ii qui vocaban- tur potuissent sibi constituere capitaneuin. Interea cum haec et quamplura similia attenlarenturhinc inde, quaenimis prolixa sunt mandare scriplis, con- Ep.scopHnMechiia..« tigit dominum episcopuni Mechliniam pergere ob mortem régis Franciae , *■"'"'" quia fama erat , quod dux Burgundiae Delphinum, in Brabantia exulantem , armata manu deberet in suum regnuni deducere. Verumtamen statim post- quain rex novus in suo regno receptus fuisset pacifiée , nuntialum est Leodii, quod ipse rex proponeret se de Leodiensibus vindicUm suniere , pro eo sci- Re,Fr.nciae.Leod.en. licct quod Lcodieuscs dcfuncto régi ipsius patri favorabiles exstitissent, pac- ,e, min-D.. plaça- ^^^ ^^^ foedus cum ipso habentes , de tradendo videlicet filiuni exulem ad manus patris ipsum persequentis. Cujus indignationem régis ipse dux Bur- gundiae, coram rege in terra proslratus, pro Leodiensibus orans , opportune curavitexstinguere. Dominus autem Leodiensis nactusopporlunitatem, nie- mor injuriarum in causa jurisdiclionis suae violatae, studuit oleum adhibere caraino, de injuriis sibi et suis illatis coram rege, prout ferebatur, conques- tus. Nihilominus tamen per litteras ad Leodium direclas \isus est suadere Leod.ec,iu«ieg.t.o in civibus suis . quateuus honcstam legationem Leodienses ad regem indignatum ^*^'"^ destinarent, si forte iram régis ralionabiliter placare possenl. Quod et fac- tum est. jNam missi sunt magistri civium una cum nonnullis aliis sapienti- bus et eloquentissimis viris accurate ad taie negotium explendum deputatis. Exeuntes ergo a Leodio cum quodam capitaneo a rege raisso, infra octavam sancti Aegidii tandem favorabiliter coram rege sunt deducti , atque ab eo gra- tiose praeler spem fuerunt suscepti, non obstante insimulatione qua satis cri- minabiliter apud ipsum regem exstiterant accusati. Adeo enim apud regem successu temporis gratiam meruerunt , quod nonnuUi eorum, qui missi fuerant, insignibus militaribus insignirentur , quorum videlicet advocatus de Leers unus exstitit , et alter dominus Johannes de Saranio. Magister vero Aegidius de Meess recusavit sibi tantura honorem adhiberi , pro eo scilicet » Cfr. De Reiffenberg , i/emciire sur /<; séjour 14i>6 à 1461. ( Noot. Mémoires de l'acade.ie que Louis, Dauphin de Viennois, depuis roi sous royale des sciesce» et belles-lettres de Brux. , le nom de Louis XI , fit aux Pays-Bas , de l'an lom. V.) CHRONICON. 13 quod terram seu dominium temporale minime haberet. Praeterea ad petitio- nera eorum , qui in hac parte legationem Leodiensium strenue sunt executi, sub protectione seu salvagardia Leodienses ab ipso rege jam bene pacato bénigne sunt suscepti. Igitur dominus episcopus a Francia ad Bruxellam reversus , coepit valde rigorose procul dubio contra suos cives procedere , imerd.ctu» cuncta oppida comitatus Lossensis una cum civitate Leodiensi interdicto sup- ponendo \ et hoc ad instantiam procuratorum , quorum causam ob excessus contra ipsos perpetratos jam conabatur ipse dominus episcopus ordinaria auctoritate studiose defendere. Appellatum tamen nihilominus est ad me- Iropolitanum archiepiscopum Coloniensem. Qua appellatione non obstante, partibus hinc inde variantibus , observari coepit interdictum circa finem Novembris , non sine magna commotione plebis vix mitigari volentis. Qua- propter oborta est quodammodo quaedam controversia inter clerum et com- munem populum diversa proponentem. Porro deputati sunt quidam domini ex parte ecclesiarum, qui una cum magistris civium pergerent ad dominum episcopum Mechliniae residentem , quaestionem super praetacto interdicto relaxando quantocius habituri. Qui cum apud dominum episcopum suam legationem legaliter executi fuissent, revertentes in crastino apostoli Thomae , retulerunt ex parte domini episcopi quamdam cedulam, cujus tenori si Leo- dienses inlendere vellent , tune diaeta una vicesima Januarii in Trajecto habenda foret. Igitur contentis praetactae cedulae spretis , et per consequens praelibata diaeta in Trajecto habenda non admissa , multiplicari coeperunt mala m patria , quippe civibus tumultuantibus contra consiliarios et fautores episcopi, quos perpetuo a patria proscribi procurarunt. et e contra domino episcopo nimis suo consilio suoque sensu inhaerente, quibus raagis rigore uti hbuit quam modo, contra id poëticum : Omm'hcs adde modum, etc. Ouam abusus modi toti patriae postea fuerit contrarius et nocivus, heu ! in sequen- tibus postmodum lamentabiliter patebit. Igitur omissis multis quae per singula recitari nimis prolixum esset. ad 7^^^^'^S ""T"^' '" oppido Trajectensi circa principium Januarii ...... ..,,..„ anni L\II celebrandam, accesserunt Trajectum una cum magistris civium praelat. ecclesiarum atque alii deputati ex singulis rainisteriis. Ubi cum plu- nma pluries per doctos viros, ex parte archiepiscopi Coloniensis missos pro ' Cfr Foullon , op. cit. tom. Il , part. I , tene Amplis., collect., tom. IV, p. 1250. p. 5« , et Adnanu» de Veteri Busco , apud Mar- 14 JOHANINIS DE LOS tum inillia llor ceii' au reoruin bono pacis, pro relaxalione interdicii proponerenlur el pro concordia inler partes habenda, etiam ex parle ducis Burgundiae vicem suam interponenUs salis opportune sollicitaretur , tandem posl plures conventiones penitus nihil factum est seu conclusum , quod relatione posset esse dignum. Porro legati ex parle ducis Burgundiae , audientes suum dominum febribus laborare , nerolio infecto ad sua loca quantocius abierunl. Deniciue pro bono pacis non cessabant laborare boni viri , prout episcopus Tornacensis ^ cum alns nobili- bus hominibus ducis Burgundiae denuo ad Leodiuni deslinatis, habent.bus commissionem quomodo modus in^eniri possel, per quem dommus episco- pus in suam civitatem pacifiée reduceretur, cunctorum offensis hinc mde dimissis. Quod cum facile fieri non essel possibile (quippe hmc mde parti- bus in suo rigore perseverantibus) , nam episcopus centum millia floreno- ■ rum aureorum pro suis expensis in diversis locis faclis pro subsidio exigebat, atque ut reverterenlur ad civitatem proclamali ac sui occasione bannili , in- slanter volebat. Ex adverso vero cum praetaclis episcopi Leodiensis petilioni- bus Leodienses cives semper populariler lumuUuanles nequaquam salisfacere vellenl , sed magis tanquam malos episcopi coosiliarios peipetuo merito rele- pandos decrevissent . el denuo novo a sede apostolica interdiclo mipelralo, omnis iraclatus cunclusque labor vices suas interponenlmm cassalus est et in vanum exslitil habitus. Et sic factum est, quod in dies malis prioribus peiora mala damnabiliter succédèrent , el omnis spes pacis el concordiae mter dominum episcopum et suos cives fere penitus adempta essel, praecipue ideo quia cum continuo dominus Leodiensis a sua palria absens esse mallet, et omnis lex et justilia , domino episcopo sic volente, ubique dorm.laret, per totam patriam injustitia suum caput erigere coepit, et hoc eo violentms et insolentius quo temeritati et improbo malignantium ausu nullus probus con- tradicere praesumebal. Interea vero quid de novo apostolico mlerdiclo m mense Septembri posito fieri deberet , cum plurima conlingerel haesitatio , aliis cessarevolentibus, aliis appellationi inhaerendum esse putanlibus, tan- dem appellatum est a papa minus consulto ad ipsum melius consultum. iNihi- 1 Guilielmus de F.llalre , Burgundio , ordinis leo.e. , denique anno MCCCCLX ad Tornacen.e, S Benedicti monachu» el abha» S. Bertini Au- nomioalu^fuit. Librum gallico .d.omale .^r.p..t domaropoli, iavore Philippi Boni Burgundiae de ongine el praerogalivi. ord.n,. Aure. Velle- duci. , cuju. ob.equii. prideo. addiclu» erat , ri., cujus cancellariu. a Ph.hppu ^"-(uer^i primum ad infula» Virdunen.e. , inde ad Tul- constitulu.. Clr. B.bhoth. Belg., lom. I, p. 402. CHRONICON. 15 tclum tnmsrcrri lominus tamen magna exslitit facta consultatio inter doctores Colonienses diversimode in hac parte sentientes. Quibus non obstantibus, pro majori eau- tela observatum est interdictum , excepto quod aliqui ex mendicantium ordi- nibus propter terrorem civium divina officia ad tempus publiée celebrabant. Dominus autem episcopus auctor interdicii et cessari procuraus misit ad vil- licum Leodiensem, jubcns quatenus ipse virgam deponeret et scabini sedes Tr.ie suas m Trajecto tenere deberent, omnemque ecclesiasticam jurisdictionem i.uulr'""" '^' " una cum ofhcialis curia el sigillo ad oppidum ïrajeclense transferendo. Sed el sacros ordines post festum exaltaUonis sanclae Crucis per suum suffraga- neum * in Trajecto celebrari instiluit. Praeterea circa médium mensis Octo- bris misil civitas Leodiensis nobilem legationem tam ex ecclesiaslicis quam ex seculanbus sapientibus viris versus ducem Burgundiae , gralia sanum con- sihura habendi. Sed quid factum fueril non facile percipiebalur , nisi quod cum mox Leodium essent reversi , slatim denuo ad Bruxellam properare cu- rabant , ubi diaeta commune bonum concernens teneri debebat. Quae tamen difficilem sorlita est effectura. Interea enim dominus episcopus missis litteris ad Leodium, ipso videlicet die omnium Sanclorum, voluit quod Leodiense capitulum una cum secundariis ecclesiis se transferret ad Trajectum Super quo magistri civium , in die Animarum , in capitulo Leodiensi coram domino decano et suis canonicis projecerunt in medio excommunicationis processus. Sed ubi decanus legendo aliquantulum mateiiara intelligeret , omnia a se rejecit, obtestanlibus magislris quod coeptam appellationem prosequi vel- lent, non curando quidquid inde evenire posset. Porro in craslino S. Huberti dorn,n, de majori « ad capitulum sancti Pétri convenerunt una cum aliis eccle- sus et deinde ad S. Lambertum descenderunt, ubi conclusum fuit, quod cert. depulati ad dominum Leodiensem mitterentur, de translationis neLio se excusaluri. Quos itaque missos dominus episcopus audire in suis commis- sionibus cum recusaret, dicerelque se amplius nihil requirere ab ecclesiis quam quod SUIS antecessoribus exhibilum novisset, etc.; propter quod in crasl.no ecclesiae ab hac sui episcopi sententia appellaverun. Circa ha'ec tem- pera e eeti sunl per vicos civilalis Leodiensis capitanei , pro eo quod fama venerat quahter cmtas Maguntina per suos cives îradila ;x^slitisset!' Demde décima Decembris receptus est Leodii cum summo honore et clan- .... .,. .... » Johannes, episcopus Liberiensis. Cfr. Ernsl, pap. 157 Tableau hist. el ckron. de, suffragan, de Liège, 2 Eccieûa. Leodium venît. 16 JOHAlNiNlS DE LOS CHRONICON. 17 pore buccinariim quidam vir nobilis, unus praesidenlium parlainenli reg.s Franciae , prout ferebatur , ex parte régis raissus primum ad ducem Burgun- diae . deinde ad episcopiim Leodiensein et quidem ad totam communitatem civitatis Leodiensis. etc. Hune praefatum régis coramissarii.m magistri civium circuraduxerunt per singula monasteria civitatis , exhibentes se plurimum fa- Torabiles et gratiosos, propinantes eidem, antequam recederet a Leodio, vasa arpentea pretiosa multa. ponderis .idelicet xliij raarcharum , cunct.s etiam ipsius suoruinque expensis solutis, ac insuper tota ejus familia nov.s vest.- mentis decorata , cui pro bibalibus summa quinqi.aginta Rhenensium dice- batur propinata. Hic praelibatus dominus toto tempore, quo m istis partibus fuit , spatio videlicet quasi quatuor mensium . valde pro pace et concord.a fideliter se exbibere studuit, personaliter in diaetis diversis comparendo. quae vel Trajecti vel etiam Bruxellis seu quocumque alibi tenebantur, régis ne- potium strenue exequendo, et praecipue in causis, quae ad pacem Leod.en- sium erant, prout in commissis habuit, integrum se virum et fidum exh.buit. Sequenti vero anno , qui erat LXIII, penultima Martii, missus legatus .PO.O..C. ie«,u .nur. apostolicus ^ vcuit ad urbem Aquensem , ubi auctorilate apostolica fec.t vocar. IZl^T"" '^' dominum episcopum Leodiensem et burgimagistros Leodienses, uua cum ains magistris oppidorum comitatus Lossensis : ubi cum plurima fieret altercatio inter partes , scilicet inter episcopum et suos cives , quos ligatos a se censuris teneri gloriabatur episcopus. Magistri ex parte civium nuUura voleban! mire tractatum, nisi prius tollereturinterdictum. Ad quod consilium episcopus con- sentire noluit , nisi de offensis domino episcopo prius esset satisfactum. Do- minus vero legatus interponens vices suas, suadebat Leodiensibus de cautione ponenda, ad tenendum irrevocabiliter, videlicet ea quae domini de Rota jiidi- caturi essent. Cautio vero erat centum millia Rbenensium. Magistri autem reversi ad propria . post Pascha per dominum legatum denuo sunt citali ad certum diem. Quibus comparentibus , dictus legatus multas proposuit vias ad inveniendum pacis modura, sed neque etiam bac vice voluerunt Leodienses intrare aliquem tractatum, nisi prius tolleretur interdictum. Quod legatus renuit facere, nisi reintegrata jurisdiclione ecclesiaslica . et caetera similia. Cives autem cum magistris importune instabant apud ecclesias de organis suis resumeodis , mediante nova denuo appellatione interponenda. Quod cum t Nunlius apostolicus , a Pio II missu. ad in- dum , erat Pelru. Ferrici , decretorum doctor . terdicti causam eiaminandam, illudque relaxan- electu» episcopus Tj rasonensi». ecclesia facere non auderet, petens sibi usque in crastinum dilalionem deli- berandi et terminum mitlendi ad urbem, quidam rainisteriales, mechanici prout fabri , sua officia statim voluerunt claudere contra clerum : quod ta- men non est praesumplum. Deinde statim dorainica die, octava Maii , cives in palatio congregati nolentes esse sine lege , petebant instanter legem debere habere cursum . volentes insuper sibi facere mamburnum , volentes desuper probare amicos et inimicos. Cum autem haec et similia saepe tentarentur tandem coopérante domino legato, qui improbitates nostrorum nonnunquam patientissime suslinuit, litterae de cautione sufficienti praeslanda primum per Leodienses, licet difficillime ad hoc induclos, sunt sigillatae; sed et non minus difficile aliorum oppidorum consensus est ad sigillandum acquisitus. Itaque litteris praetacl.s sigillatis, deputati civitatis et oppidorum perrexerunt ad do- minura legatum in Aquisgrani commanenlem, pelentes interdictum relaxari debere. Qu, bénigne hoc se facturum respondebat, reintegrata tamen prius domin, episcopi jurisdictione. Quapropter non diu postea post proclamalam in Leodio juiisdiclionem episcopi ac restitulam, ipsamque debere deinceps habere cursum , et sub poenis et censuris ecclesiasticis a nemine lemere infi in, gendara. slalim post missa est ad Leodium relaxatio interdicti. hora quinla post vesperas , pulsalis campanis et cantantibus Te Deum laudamus. Praeterea e t . Ai^m\nt,i, \ ^^A' • '11 1. , ** "^*'*^' *=« Episcopus Leodium rc- dominus Lcod.ens.s, qu. adhuc d.cebalur eleclus, pro eo quod nondum erat ;rc'.ZUr"- . in sacris consl.tutus, dominica posl feslum Tcnerabilis sacramenti, exceplis proclamalis et a civilale bannitis episcopi fautoribus , in suam ci.italem est reversus , sua elecla familia stipatus. Igitur in crasiino sancti Johannis Bap- t-stae, capilulo ad hoc indiclo, cum dominus episcopus peteret sibi concedi sua proposiU, et civitas e converso repeteret sibi restitui prout prius omnia et neulra pars alleri .oluisset cedere, timc ecce suspensa manserunt ulriusl que partis pro,K.sila universa. Dominus autem episcopus transferens se de loco ad locum, nunc videlicet ad Huyum , nunc vero ad Trajectum et ad CuriDghen , se suis Leodiensibus non satis confidens , meruit commendari per hueras a duce Buigundiae ad Leodium destinâtes comminante. quod nisi via juris et non de facto in faciendo inquisitionem Leodienses procédèrent praeser m. cum ad hoc apos.olicus legatus requisitus in urbe Iquensi resil deret tune no» posset ipse neque ejus filius Carolus sui nepotis , episcopi vi- dehcet , illatas injurias amplius dissimulando pertransire , sed assLtentiam suo nepo.i opportune intenderet adhibere. In crastino vero Aegidii, cum AoZ la JOHANMS DE LOS nus episcopus Trajecti esset , missi sunt quatuor canonici majoris ecclesiae ex parle capiluli , ad remandandum ipsum dominum episcopum et ad inqui- rendum an ipse haberet a summo ponlifice ulteriorem dispensalionem super videlicet sacris ordinibus non suscipiendis , quia consules et magistri civium requisierunt in capitulo, quod bona episcopatus sequestrari deberent , quia Liidovicum de Borbon non tenerent pro suo domino, nisi aliud ipse osten- deret, etc. Dominus autém episcopus ad se raissis respondit deputalis, quod adhuc ipse ad minus haberet annum . infra quem se posset facere promoveri ad sacros ordines , quamvis etiam aliam dispensationem non haberet. Insuper ad tollendum scrupulum dixit se impetrasse bullara novae dispertsationis , qua papa secum dispensasset , donec Iricesimum suae aetatis implesset annum. Sed et ideo dicebal se non facile venire ad Leodium , quia nesciret quos secum deberet adducere, pro eo quod yix aliquis de consilio vel ejus familia suis aemulis esset gralus Leodii existentibus, quorum insidias oplime foret expertus. Cum- quedeputatiinstarent, petentes copiam buUae dispensationis ipsius episcopi , respondit se non nisi judicialiter id facturum. Praeterea cum haec et plura alia fièrent, qiiae nimis prolixa essent scriptis mandare, et cum jam dommus episcopus nonnunquam ad Leodium revocatus redire non curaret, negotia patriae intérim ad détériora disponebantur. Quae res etiam in ea parte aug- mentum sumpsit , quo inter quosdam magnâtes patriae ob privatum odium Ducordi. inter B.,o- iutestiua bclla succrcsccre videbantur. Nam inter dominum Rasonem de Heers- î::nt aXlir castri alias Lintris et domicellum Johannem de Hamalia capitale diu viguil bel- lum, in quo, persecutione durante, plurimorum se partes facientes dexteram manum seu pedem abscissos amiserunt, praeter quamplures alios occisos ac alias maie tractatos. Magna denique ubique crescebat partialitas ac multorum implacabilis animositas , propter quod spes pacis seu Iranqiiillilatis nulla erat. Dominus interea legatus videns rem patriae Leodiensis quoad concordandura partes arduam et satis difficilem , expleto debilo legationis suae, in mense Oc- tobri recedens ab Aquis, accessit versus Treverim. Hoc etiam terapore facta fuit D-tinense.. Lcodii iuquisitio dc iis, qui rcccpisscnt bona dudum confiscala eorum qui dicun- tur Datinenses ; et fuerunt inventi plures, qui levarunt praetacla bona, nu lia m reddentescomputationem : propter quod quidam lanquam furli obnoxiise ab- sentaverunt, unde et proclamati sunt et banniti , reputali veluti fures et perjuri. Quidam tamen se redemerunt, taxati unus pro sexcentis Rhenensibus, alius pro dùcentis et alii aliter atque aliter, juxla singulorum qualitatem et facultatem. CHRONICON. 19 IC- ser- In mense Decembri fratres Praedicatores et Minores revertentes ex urbe pr.edicaioribu$ et mi- . , II'- noribus poenilenlia exhibuerunt in capitulo Leodiensi buUam continentem modum absolutionis , imposua ob imerdi /~< ¥ 1 • • !• 1 lum ab ipsis non SI quo videlicet absolvi deberent a decano S. Lamberti , quem judicem elegerant , vaium. fatentes humiliter , genibus flexis , se gravissime deliquisse ob videlicet inter- dictum per ipsos non satis bene observatura. Quos quarta dominica adventus Domini dominus decanus Leodiensis , sedens in medio ecclesiae sub corona post processionem factam , eos coram se humiliter prostratos et culpam con- fitentes, emendam spondentes absolvil, injunxitque poenitenliam salutarem satisfactionis loco, quatenus scilicetipsi sic absoluti dominos de majori ecclesia unacum aliis secundariis rogarent de una speciali missa habenda , ad quam processionaliler convenire deberent , prout moris est , omnes ecclesiae , quo etiam die ipsi tanquam rei jejunare deberent in pane et aqua , sicut et post Pascha, quo etiam bis in hebdomada in pane et aqua jejunare de injuncta poe- nitentia deberent usque ad Pentecostes festum. Notandum quod hoc anno ignis casualis combussit fere dimidiam partem oppidi Busciducensis. Item similiter in Sciedam oppido Hollandiae, item in Steinberch totum combustum est infra oppidum , ecclesia et hospitali et una dorao exceptis. Hoc eodem anno, dominus dux Burgundiae raanens in oppido S. Audomari cum rege Franciae, qui circa illas partes venerat , concordiam videbatur iniisse de Picardia , videlicet restitutis ducisuis pecuniis exbursatis. Item duxCarolus in Hollandia aedificari fecit castrum in Gorken. Eodem vero anno , infra octavas sancti Martini , in oppido Brugensi cele- bratae fuerunt solemniter nuptiae ducis Gelriae, dùcentis in uxorem sororem episcopi Leodiensis domini Ludovici Borboniae. Anno praeterea LXIV, cum crebris precibus pulsaretur dominus electus, quod in civitatem suam reverti deberet , omni rigore seposilo , ipse dominus praetaclus in sua semper sententia perseverans respondit se velle prosequi causam suam usque ad finem litis , quatenus patere posset , cujus causa vel bona vel mala esset. Praeterea hoc anno circa finem Martii,>tiuntiatum est Leodii, quod dux dux Burgundiae med,- Kurgundiae, proponens expeditionem facere contra Turcos, impetrasset contra Turco» apostolicas bullas de recipiendo videlicet décimas omnium beneficiorum , in- fra limites suae patriae situatorum. Item et quod papa réserva verit sibi per triennium decimam etiam omnium bonorum et reddituum ecclesiasticorum 1464. 20 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. n in usus expeditionis contra infidèles. Quapropter ccclesiae m.ltenlcs ad dom.- num episcopum Trajecti exislen.era, ejus implorantes consilium et au..l.um, nuibus dominus episcopus, accepta dilalioae respondend. , tandem d.xit se non credere .,uod suus avunculus , .idelicet dux Brabanfae , al.(,u.d quaereret contra clerun. Leodiensis patriae, nequc bullan. impetralam .ta esse .oteUi- ,,er.dam. \tque etiam si et in quantum dux praetactus ila pularet et mtell- tre vellet. hoc tamen credendum esset de mente papae non esse, cum papa optime nosset clerun. Leodiensis ecclesiae et slatu.n ipsius patr.ae , etc. Haec autem res,K.nsio don.ini episcopi recitata in capitulo Leod.e..s. cuncl.s sat.s arata exstitit. Nihilominus ta.nen post recitationem apostol.carura bijllarum. Le quinque dicebantur nun.ero, sed solum très fueruntpubl.ee lectae .n capitulo S. Pétri Leodiensis, etiam praesentibus inibi qu.busdam canon.c.s S Lamberli, deputati sunt ex ecclesiis, etiam de consensu forens.um eccle- siarum, quidam domini ecelesiastici, qui pergentes ad dominum duce.n roga- rent ea quac pacis sunt, impet,aturi insuper quoad proposita d.lat.ouem tnum aut quatuor mensium , quatenus intérim ad papan. raittere possent, etc. ; sm autem, cum terminus brevis sit et negotium arduum, med.ante appellat.one interpouenda, metropolitanus etiam in bac parle consulendus esset. D.ctum- que ^t consilio ducis in Insula Flandriae existentis, quod s. dux m propr.a Irsona contra Turcum pergere deberet, tune eidem grat.ose s,.bven.re vcl- Unt condescendendo, non tamen quoad deciman. al.qu.d s.b. consenUendo , prius tan.ea bulla cassata. Intenta circa festum l'enteeostes , Anton.us bas- Ldus, filius natu,alis ducis Philippi, recessit a porlu de Slus.s contra Turcos cum mulU manu armata. Praeterea dominus dux descriptionem fier, fec.t generalem in Brabantia de domibus divitum et pauperum et ...d.fferenter ma- irnis et parvis, arrestataque sunt voeriscapia', etc. . V Hi» Tero lemporibus dominus abbas S. Jacobi Leod.ens.s c.tatus est cor^m "'^l^^'-ïr"- , ";„ ^„ „,.,^„7e apostohco in Aqu.s adbuc résidente, propter videlicet mo- rara et minorem diligentiam factam in exlrahendas copias litterarura or.g,- nalium ex archivis, juxta commissionem sibi pridem facUni , qua per vid.mus dominus episcopus sua jura exhibere necesse fuit. Ne ergo abbas praetactu. excommunicationem se., alias censuras incurreret, habuit in propr.a persona coram domino legato se exhibere, longiori termino ad i..ju..ctum negot.uœ I Vecligalia raliooe juriKlictioDi. .wriM MU in C/ou. »erb. cil. poerint a lenenlibu» pracstaDda. Cfr. Du Cauge pu};natuni. perficiendum acceplo. Igilur, testibus productis et copiis litterarum per ab- sentemia codu» lco- batem S. Jacobi diligenter extractis et in judicio exhibitis , ad decimam Septembris cilati sunt ad Treverim , per oratorem seu legatuni apostoliciim , dominus episcopus Leodiensis et otticiales sive rectores communitatis civitatis Leodiensis, ad videndura et audiendum ferri sententiam super attentatis. Quo cum parles die et hora indicta hinc inde comparuissent , lata est sententia contra Leodienses propter attentata *. A qua sententia totus clerus una cum communi populo simul appel lavit. Ob quam appellationem prosequendam recesserunt a Leodio versus urbem certi députai i in mense Octobri. Notandum quod jam hoc anno, in festo videlicet assumptionis Mariae, obicrat papa Pius, cui statim papa Paulus successit. Item dominus Nico- laus de Cusa cardinalis S. Pétri etiam bac obiit aestate. Hac denique aestate, circa finem Junii, propter duos aut très captivos ex patria Lossensi abductos, et in quodam fortissimo Castro Reyde Geirensis casirum de Reyde e«- terrae detentos , pro cerlo tamen pretio muictatos, tandem in pace dimissos, Leodienses animose suas vires cupientes experiri , vocatis sibi in auxilium ex sing^ulis oppidis Leodiensis et Lossensis patriarum in certo numéro viris bene armatis et ad bellum expeditis, cum multo apparatu armorum bellicorum , per fluvium Mosae sub Trajectensi ponte ad iocum obsidionis devectorum, nonas Julii, obsessum praefatum castrum mag^nanimiter exstitit expugnatum, et tandem tractatu mediante hilariter obtentum. Ëxpulsis ergo latrunculis cum eorum capitaneo Jan videlicet Van Arendael suisque adhaerentibus , destructum est castrum per Leodienses cum plurimis spoliis ad propria rever- tentes. Archiepiscopus autem Coloniensis , antequam exeicitus Leodiensium ab obsidione praetacti castri abcederet, cum nobili comitiva suorum Leodien- ses visilare curavit, quibus datis propinis, ipsos magnifiée commendando honorare studuit. In iis diebus tractabatur de pace regum Franciae et Angliae, quorum ubi cum dux Burgundiae mediator esset, venit fama, quod Leodienses post victo- riara praedicti castri patriam ducis intenderent invadere. Quare rex Franciae raisit mox-ad Leodium quemdam nobilem virum ^, oclo equitibus comitatuili , hujus causae veritatem cupiens cognoscere. Quem honorifice susceptum re- miserunt Leodienses, de contrario sufficienter edoctum et instructum. * Cfr. Foullon , Ilitt. Leod., tom. II, part. I, p. 65, in nol. 2 Tristanclus Ëremila (Louis Tristan l'f/er^ mil€fgrandprévôtde Louis X/j. Cfr. ¥ou\., loc.cîl. Seditio Diooaoti. Eve THrdus He Marcha. 1IH. JOHA]N?iIS DE LOS Per idem vero tempus Dionanlenses inter se divisi propter dominum Jo- hannem de Valle mililem , cujus tiirrira couali sunt desiruere , eliam re- siduura domorura ipsius, omnibus inde ejectis, enormiler invaserunt. lleni dominus Everardus de Marcha, colleclis apud Leodium armigeris, magnam vindictam contra suos aemulos exercuit. Anno Domini MCCCCLXV, circa initiura Janiiarii, Leodienses impatienlis- sime ferentes quod dominus episcopus abslulisset legem palriae, eo quod nulla fiebatcoram scabinis justitia , tandem post multas instantias factas de hac re apud dominum episcopum , \identes se nihil proficere , sumpta occa- sione ex petulantia ministerii fabrorum , qui jam totum suum ministerium clauserant contra totara communilatem , statuerunt sibi ad monitionem ad- vocati deinceps sibi legem fieri. Quae res ex tune concorditer per triginU ministeria est approbata , et litteris desuper confeclis sigillis sufficienter ap- Ad»oc.i. «.«rpafo pcnsis ToboFata. Advocatus igitur sic praefectus, quotidie duodecim satrapis stipatus, tanquam villicum seu scultetum se incunctanter exhibuit in facieuda justitia, villici officium strenue exequendo. In festo Malhiae aposloli, congre- gato palatio ad instantiam communis populi , volentis sibi fieri mamburnum , respondit Raso de Heers se optime posse procurare de nobili viro cunctis ac- ceptissimo , \ice et loco episcopi in mamburnum praeficiendo, dixitque Leo- dienses per totam Alamaniam plurimum commendalos graliam conquisisse, propter videlicet victoriam circa castrum de Reyde acquisitam. Quae res cum pétulantes aures multorum satis mulceret, factum est quod sup<?r hac re tola patria convocaretur , ad sciendura quid facti opus esset. Unde in die nalalis sancti patris Benedicti comparuerunt in capilulo Leodiensi magistri civium una cum deputatis oppidorum , de mamburno eligendo tractaturi. Capituium respondit non esse expediens in parte hac inconsulte seu praecipitanter agere, sed potius exspectandum , donec nova perciperentur ex urbe. Similiter et no- biles responderunt. Ad quorum responsum totus populus commotus portas civitatis claudi fecerunt , siugulorum volentes scire intentionem votaque per- quirentes. Porro die sequenti misit Carolus Burgundiae, tune dux junior, ad cives Leodienses amicabiles htteras , requirens quod nihil attentaretur, neque inconsulte procederetur , quia pro pace facienda spondebat se velle laborare. Sanehoc non obstante, in crastino quo erat domiuica Laetare Jérusalem, con- ii.rcu.B.dcnsi,,m.m- vocationc facta in palatio, nominatus est Marcus de Baden , frater archiepis- bumu. civitau.. ^^. Xpe^ircnsis , ac frater episcopi Metensis, electusque est concorditer in CHRONICON. n mamburnum Leodiensem , alque fere ab omnibus exstitit approbatus. Quem cum Raso de Heers tanquam ultroneus temeriansve laudis avidus primus prae omnibus nominasset, diceretque non posse inveniri potentiorem gubernatorem, quippecum germanus elecli sororem imperatoris duxisset uxorem, mox promp- tulum se exhibuit, cura aliis sex mililibus ad hoc deputatis , conceptum nego- tium celerrime exequi velle, non obstante quod quamplures de ministerialibus clamaverint domicellum Everardum de Marcha mamburnum patriae esse de- bere. Sed quia praevaluit majoris partis intentio, clamatum est ad Peronem in crastino annuntiationis viiginis Mariae, quod nemo praesumeret contraire con- tra sequclam palatii sub poena bannitionis, etc. Dominus autem episcopus in- terea de Trajecto transtulit se ad Bruxellara , ad quem cum venissent dominus decanus Leodiensis et alii quidam deputati, rogabant ipsum inslantissime , quod ad suam civitatem redire dignaretur. Sed et Huyenses, qui recusaverant mamburnum esse contra dominum suum recipiendum , eadem petebant; vel quod sallem dominus episcopus, cui praestilerant juramentum, ad Huy u m Episcopus veoUHuyuo: veniret, ubi ipsi jurisdiclionem episcopi fideliter defendere vellent. His vero fecmur!''"""* '"''' auditis, dominus episcopus venit ad Huyum , feria quarta ante Pascha, circa vesperam. In crastino autem , hoc est feria quinta, consecratum est in Huyo sacrum chrisma et in sabbato sancto celebrati sunt ibidem sacri ordines, ubi et episcopus dicitur fuisse subdiaconus consecratus. Quarta vero feria post Pascha, intraverunt capituium Leodiense ii , qui deputati cum canlore sancti Lamberti ad urbem missi fuerant , referentes secum litteras et apostolicas huilas triplicatas, unam scihcet ad dominum electum, aliam ad capituium, tertiam ad nobiles et cives, omnes tamen unius sententiae et sensus. Quae cum ibidem recitarentur , supervenerunt magistri et consules civitatis, re- quirentes a capilulo qualenus, ut decet, electum mamburnum reciperent et jam nunc juxla bonam spem sibi redditam facerent, quia in proxima domi- nica jam ventura praetaclus mamburnus Leodium venturus esset. Domini vero accepta dilatione respondendi, feria sexta sequenti dixerunt, juxta id quod prius dixerant, scilicet quod eum, quem cives satis insulte eleperant, non essent recepturi , nec ad juramentum neque ad aliquem actum , nisi vide- rent provisionem ei factam aperte et manifeste, quam etiam publiée haberent ostendere et exhibere. Vénérant enim jam ante duos hos dies ex parte repis Francae, quibus rex videbatur commendare comitem Nivernensem , quate- nus ipse cornes reciperelur in mamburnum. Nam ante aliquot dies fereba- ! 24 JOHANNIS DE LOS tur. quod pnielibatus cornes Nivernensis, cum armata manu descensuriis in Brabantiam^ intenderet capere possessionem patriae Brabantiae , tanquam proxiraior haeres. volens Carolum futuriini ducem de invasa quasi posses- sione privare. Veneruni etiani supplices lillerae eodem die domini episcopi humiliter pelentis. Sed el Huyenses eliam venienles cum plurima inslan- tia, etc. Sed nec ipsi sunt auditi. Parabatur enim palatium cura raultimoda pompa ad obsequiose advenlanlem mamburnum honorifice suscipiendura. M.mb«rpMn mit.iem lutravil igituF civitalem exspeclalus mainburnus antiepiscopus feria secunda, ingre»u.. ^^. ^.^ praeccdenli , in octavis Paschae videlicet, desideranler sperabalur venturus. Cui advenienri omnis bonor, prout episcopum decet, a cunclis est exbibitus. Porro cum in foro venisset nosler mambunius duobus comitibus nobiliter comitatus, una etiam cum fralre suo qui erat marchio de Baden, septingentis, prout dicebatur. liomicidis, qui cum ipso inlraveranl, clemenler induisit, ipsosquc, ut moris est, liberos fecit. Veniens autem anle gradus ec- clesiae, de equo descendit. Quem reverenter susceptum Raso de Heers intro- duxit usque ante chorum , et cum vesperae essent canlatae et ideo chorus clausus, per quemdam capellanum apertus est chorus, quem ingressus facla brevi oratione deductus est per Rasonem praetactum ad palatium accuiatis- sime festivandus. Itaque per comraunem populum non minus quam novus episcopus est reverenter intronisatus , sed per clerum minime est receptus. Vocatusque Marcus de Baden regens et gubernator ac administrator civila- tis patriaeque Leodiensis , necnon ducatus de Boulhon et comitatus Lossensis, et hoc tertio die post juramenta praestita , quibus se obligavit. Sed et fraler ejus marchio de Badeîi obtulit se litteras velle sigillare, el cum tota sua potestate assistentiam praebere. Postquam igitur noster mamburnus apud Dionantum, apud ïudinum et Covinum cum omni gloria et honore magni^ fice fuisset receptus , ad Leodium denuo est in octavis Philippi el Jacobi re- versus. Quo cum essel, indictum est palatium in profesto S. Servatii, ubi lune fraler episcopi novi fecit juramentum , ponens digitos suos super imagi- nera Crucifixi in missali depicti , secundura litteras allegationis sibi datas. Similiter juraverunt post eura magistri civium omnes, deinde oranes nobiles qui praesentes convenerant. et post eos scabini el lune comraissarii et conse- quenler alii elalii. Et ad hoc spectaculum Raso de Heers lenebal librum , qua- tenus inde fieret perjurii auclor, quo ad profanura juramentum praestandum contra proprium suum dominum leraerarius erat insligator. Ordinatum quo-r CHRONICON. 25 que fuit, quod quicumque infra Ires dies fidelitalis juramentum novo domino non praestaret, extra synagogam (ut ita dixerira) fieret, pro inimico reputan- dus. Postea vero cum Marcus de Baden praefalus , in Tungri , in Los el in aliis oppidis intronisatus honorifice, fuisset ad Leodium reversus, quodam die ad hoc constituto , capilulum intravit una cum magistris et consulibus civita- tis , petens responsum planum super iis quae pridem jara proposuerat , de videlicet adhaerendo cum communilale contra Ludovicum de Borbon , ad cujus depositionem procedendum esset communi consensu contra eum arti- culis datis, deque etiam appellalione inlerponenda , si forsitan opus esset. Haec autem el similia cum non solum nunc sed el aliis vicibus dominis decapi,uiumn.amburnu„. capitulo proponerentur, quae salis dura videbantur, respondit ex parle cleri '•"^''''"^'^ '^"^'^ " dominus decanus , (( quod scilicel bene conslaret ecclesiam eatenus ultra mo- > dura ob plurimas expensas in causa parlium hinc inde factas esse gravatam « et adhuc posse gravari , videlicet in raittendo et remittendo deputatos ad ) urbem et ad alias diversas diaetas , etc. ; et quia summus ponlifex reputaret ipsos ecclesiaslicos non fidèles mediatores sed laïcorum magis fautores : > quibus lamen non obstantibus , paralos se fatebanlur facere assistentiam ' quantum possent, honore suo el juramentis suis salvis, alque salva etiam ) suarum animarum salute et obedientia sedis apostolicae , cui utique seraper obediendum necesse est , vellentque manere filii obedienles in gremio ma- ins ecclesiae. Nihilominus lamen , si adhuc opus est, et ila foret expediens, > adhuc redderent se paratos ad mitlendum seu scribendum versus curiam > romanam suis expensis in causa , quae pendel indecisa inter dominum el suos cives. Dictumque est, quod aliud ecclesia non possel salva conscienlia dare responsum, quod probare facile est per sacram scripturam el per omnia jura. » Tradita vero sunt haec omnia in scriptis. Praeterea vero in die nativitalis Johannis Baplistae, missae sunt cedulae per mterdi uni versas ecclesias Leodienses, de resumendo videlicet inlerdictum quod hac- tenus fuerat relaxatum. Unde factura est, quod clerus multum perplexus, cum angustiae essent undique, ab una propter timorem laïcorum , et ab alia parte ne tanquam inobedienles censuras incurrerenl, el inde profani et irre- gulares haberentur, nesciebanl inter haec quid magis eligendum essel, prae- cipue cum limèrent, quod nulla inlerposita appellalio locum haberel, maxime pro eo quod papa personaliler viva voce depulalis ecclesiarura intentionem et menlera suara expressissel. Cura itaque denuo hac de causa clerus in die 4 iictum resunien- dum. 26 JOHANMS DE LOS Johannis et Pauli congregalus esset , ad videlicet deliberandum (juid facien- duni esset, praesertim cum terminus expiraret , et quatuor menses juxta tenorem bullae appropinquarent . accepta adhuc dilalione octo dierum , in- térim accesserunt decani ecclesiarum cum aliis dominis coram rejrente seu mamburno necessilatem , qua constringebantur, exposituri , ofiFerentes se promptos ad mittendum pro ulleriori relaxatione ad papam. Inlerea post quinque aut sex dies advenit nunlius jamdiu exspectatus ex urbe cum litteris comminaloriis, insinuantibus papam nulio modo amplius velle prorogare ter- a.u, civH.te en. miuum . et nonnulla similia. Quare perplexi et conterriti domm. de ecclesns, "** malenles obedire mandalis apostolicis, furorem populi cupientes declmare, coeperunt occulte a civitale recedere et unus post alium, quo melius poluit , seae, .B,enuu™ -nv.- a futuro pcriculo studiosc sc ipsum subripere. Quo percepto , cives et minis- •*""'"" teriales fugilivorum domus violenter invadentes , cunctam eorum substan- tiam conati sunt auferre, confringendo quidquid occurrere potuit. Quod videntes domini qui remanserant, non sunt ausi sua organa suspendere, maxime cum malevoli studiosissime nocte ac die , an campanae m ecclesns pulsarentur aut cantus intermitteretur , observare curabanl. Quare necesse fuit si evadere manus persequenlium debuissent viri ecclesiastici , tam m mo- nasteriis quam in aliis ecclesiis , cum protestationibus et aliis cautelis, more consueto divina officia cum timoré tanquam coacti peragerent. Verumtamen sedato populi furore, proclamatum est ad Peronem sub poena capilis, quod ablata deberent reportari ad palalium, et de contrarium facientibus débita fieret inquisitio, vel tandem potius proprium ad locum restiluerenlur. Si- quidem non diu post ex palatio ad forum devecta spolia canonicorum publiée proslituta vendebantur, nemine audente contradicere. Verum paulo anle ex parte régis Franciae quidam nobilis dominus , a Dionanto per Leodienses ductus ad civitatem, \isus est Leodienses implorare in auxilium, casu quo rex Franciae contra ducem Carolum deberet assumere bellum. Praeter hanc vero legationem nonnullae aliae factae sunt ad Leodium legationes diversis vicibus de quibus per singula difficile esset et superfluura narrare. M..H.0 ae B.a« u. Interea vero marcbio de 5Wen, frater regenUs, qui jam ad propria reces- serat, cum multis nobilibus comitibus ac aliis dominis, comiUtu videlicet quadringentorum equestrium bene armatorum et desuper rubeis vestibiis circum araictorum, cum gloria in Leodium sunt reducti. Unde non diu post invigiliaassumptionis Mariae, solemni indicta processione, ubi abbasS. Jacobi beiu ingredilur. CHRONICON. 27 apud sanctum Lambertura celebravit suramam missam , praesentibus domino régente praefato, una cum fratre suo marchione de Baden, quibus paratus erat locus spectandi divinum officium juxta feretrum S. Lamberti, ubi evan- gelium cantalur, ac deinde procedente processione in eminenti loco ante palatium . quatenus visus ab omnibus admirandus habitus laudera et favorem cunctorum se spectantium conquirere posset. Cujus talis ostentatio non sine insidiis fuit; nam statim , pro resarciendis suis expensis, instanler petiit sibi dari ab ecclesiis integrum subsidium. Quod non consenliente ecclesia, quippe admodum pauper et exhausta, pro dimidio subsidio tribuendo exstitit re- quisita. vel quod saltem concederet mutuo certam pecuniae summam. infra certum terminura restiluendam . Ecclesia vero, meliori modo quo potuit, importunos petentis laqueos vix declinavit. Interea nuntiatum est Leodii per magistros civium oppidi Trudonensis Leodioru™ .„ .cio .- venisse videlicet fere duo vel tria millia armatorum ad oppidum Thenense . ex "'"'" parte ducis Caroli patriam invadere volentium. Quo percepto, Leodieîisis populus prae furore ad arma concurrens sine ordine , absque consilio , prout minisleriales de more habent, sese ad invadendum palrias ducis praevenire curabant. In die autem decollationis Johannis Baptist^e, ministerium vitico- larum accepto vexillo ultra Mosam armati coeperunt procedere, non obstante capitaneorum reclamatione , praesertim cum nondum litterae diffidalionis missae essent. Deinde sequebantur drapparii , scilicet pannifices, etc., con- sequenter alia et alia ministeria . atque tandem teraerarii et maie consuiti om- nes. Quos cum regens etejus fraler marchio nequaquam revocare potuissent, videntes hommes in sua opinione obstinatos, experientesque populum fero- cem et absque jugo, non dubium quin ex tune de sua salute inceperint co- gitare. Quod mox postea patuit. Nam postquam homines nostri sic , prout diclum est, sine disciplina absque ordinatione ferociter egressi. primum villam de Herva spoliatam incendio tradidissent , et in crastino circum circa omnia „„..e.ce.a, villag,a absque a iquo respectu ferociter combussissent , et non minus illi sic comhusli.et spol.ati in ultionem contra nostros provocati similia facerent, nam transita Mosa totum suburbium S. Pétri extra muros oppidi Trajectensil etquaequae erant circa Mosam Leodiensis patriae , postquam in cinerem sunt redac a. stat.m constituta die, Leodienses denuo conglobati, una cum suo régente seu gubernatore necnon ipsius fratre marchione saepe dicto, de Léo- dio bene armât, et instructi armis bellicis apposuerunt denuo ad debellandum dium. JOHANMS DE LOS Faicomootis oi.i.dio. castruiii dc Falcomonle non bene coiisiiltam expeditionem facere. Qui confisi Fugam capit niambur- . , , ,. . * nu». in mullitudine suorum armalorum atqiie in multo apparatu instrumentorum bellicoruni^ conira praetaclunn castruna opportunam obsidionem disponere curaverunt. Praeterea hinc inde partibiis airociler pu(jnantibus^ dominiis noster [jubernalor et regens una cum suo fralre marchione, jam forsitan diu desideratani nactus opporlunilalem , paiilisper cum suis, quos secum adduxe- rat, comitibus ac ministris ab exercitu Leodiensi elongatus, fugam est medi- tatus. Uecessil igitur hospite, prout communiter fertur, insalutato, Leodiensi populo suis in erroribus obstinato sic in praetacta obsidione dimisso. Cujus fuQam cum Leodienses deprehendissent plurimum consternati , se clamantes per Baden deceptos , cum multa confusione imo non sine magno damno suo- rum ad propria siml reversi. Quibus sic reversis deputati sunt per singula ministcria viri, qui aestimare et Yenditioni exponere deberent omnem supel- lectilem et substantiam, tam in vasis argenteis quam yestibus et ornamentis pretiosis, per deceptorem antiepiscopum in palatio derelictis. Non diu autem postea missis nuntiis ad Leodium omnia sua , quae adduxerat marcliio una cura suo fratre régente, instanter sibi restitui petiit, et minas pro salute mul- tiplicando irrogare curavit. Mcfliae cum priorttu lu His dicbus, vidclicet in Tigilia nativitatis Mariae, villa de Meifia una cum prioratu exstitil combusta per dominos de Fronoymont et de Longo Campo, et quidquid erat patriae Leodiensis per circuitum ibidem et eliam in Condrosio circa Huyum vorax flamma consumpsit. Corpus sancli Severi cura ferelro, continente raultorum sanctorum venerabiles reliquias, primum ad Huyum deportatum ac exinde apud Leodium, salvationis gratia monaslerio S. Laurentii est solemniter illatum. His diebus finis mundi quasi videbatur adesse, nam Brabantini ab illa parte invadentes terram Leodiensem quidquid offendebant, igné concremabant, et simili modo Leodienses atque Lossenses yillas plurimas in conBnibus Brabantiae ignibus dabant. Erat enim miserabile plurimum , quolidie novos rogos accensos videre in coelum conscendere. Si- quidem Brabantini suos terminos, ne ab istis invaderentur, studiose obser- vabant , sed et ipsi cum multa manu armata suara custodiam contra illos in villa de Montenaken valenter tenere studebant. Hoc autem tempore soi uno dierum valde tristem portendebat faciem , blavii enim coloris tota die perseverabat , et de sero pallidum sicut luna absque oculorura obtunsione » yisibilem se satis exhibuit. Quod an si naturaliter hoc contigerit , vel ao CHRONICON. 29 prodigium seu praesagium futurorum fuerit, multis vertebatur in dubium. Eodem vero die, Leodienses qui erant deputati in certo numéro ad subve- Pugna ca„» Lin.i.ur. niendum iis qui erant in Monlenako, ad sonitum carapanae processerunt con- '""'"' tra Limburgenses fugam simulantes, a quibus e contra reversis repulsi sunt . non minus centum quinquaginta de nostris interfectis. Ibidem eliam dominus Quintinus capitaneus noster est captus cum multis aliis. Quapropter facta est Leodii magna commolio in populo, quibusdam volentibus egredi conira Lim- burgenses, et aliis. quorum praecipuus Raso de Heers erat, cupienlibus subve- nire iis qui in statione de Montenaken erant, sed et aliis alia proponenlibus. Verum praevaluit duarum partium opinio, nam universo populo congregato ad puisum campanae, magnus subito factus est apparatus eorum qui obsidere debebant oppidum Limburgense. Sed et ex singulis minisleriis deputati sunt, qui in subsidium praecedere deberent eorum , qui stalionem lenebanl contra Brabanlinos in Montenaken. Ubi cum Leodienses ex singulis fere oppidis et Leodii ,uccumbu„, .n villulis deputati et in bellica disciplina minus experti illuc concurrerent. et ^*""*'^"'''*"» contra inimicos suos , quos se inferiores aeslimabant , satis insolenler se ha- berenl, posl modicam vicloriam prius obtenlam , quadam die circa médium Octobris conira adversarios inconsulle exeuntes el in campum longius pro- vocali , hinc inde per suos inimicos undique circumsepti , miserabililer abs- que ullo respectu sunt necali, ita quod numerus interfectorum de Leodiensi exercitu non minus mille et ducenlorum aeslimaretur. Proinde Leodiensibus malam forlunam expertis ad propria fugienlibus, supervenerunt homines ducis superiores existenles, et totam villam de Montenaken corabusserunl et „ . . quotquot erant per circuitum villagia incendenles in favillam et cinerem redi- gebant. Dominus vero de Beerlo el dominus Raso , non minus contra Bra- banlinos furiose agenles. quidquid in confinibus Brabantiae erat, incendio crudeliler consumebant. Quolidie etenim novos rogos in coelum usque con- scendere horribile spectaculum erat. Sed neque ad haec lapidea quorumdam movebantur corda, quin imo in sua perlinacia persislentes , mendaciis pro- tecli , vana spe seducti , de seipsis viribusque suis nimium confidentes, pacis foedera longe projicientes , maximis raalis periculosiora raala studuerunl accu- mulare. Porro Leodienses, qui jam fere tribus hebdomadis conira oppidum Limburgense in obsidione peistabanl . audila confusione el prostratione suo- rum civium et compalriolarum in Montenaken maie pugnanlium , obsidione relicta et propriis castris igné accensis, quantocius Leodium sunt reversi. ditiir. 30 JOHANMS DE LOS Actiu de pacc loter épis- ropum e( cives coa- stitueoda. Post haec pluraque alia magistri civiura, una cura ecclesiasticis viris pacern summopere desiderantibus, convenerunl in unam sententiam . de pace videli- cet habenda vel de treugis saltein obtinendis, et ubi paulo anle nullus audebat Liidovicum de Borbon vivere impune confiteri , ibi jam Iractabatur qiiod , missis depiitatis ad ipsum de inveniendo modo qiio esse bonum pacis possel, vel jam larde post destructam palriam, iterum ad terram noslram redire de- béret. Sane ad hoc negotium débite exequendum comes de Moiirs et co- rnes de Ilorn ad Briixellam legatione fungentes , pro treugis saltem habendis laboraturi sunt missi. Qui cum redissent in vigilia S. Martini Leodium , in crastino convocato consilio ac deinde patatio congregato , responderunt prae- fati domini comités atque etiam alii qui ex parte ecclesiarum una cum ma- gistris versus ducem missi fuerant, quod videlicet de pace et treugis habendis tractando cum duce satis egerant , sed responsum est ipsis quod. priusquam darentur treugae, Leodienses primum deberent suum proprium dominum cum sua propria ecclesia cognoscere atque ad ejus obedientiam venire, etc. Comi- tatus Lossensis instanter petebat , quod Leodienses paci inlendere dignaren- lur. Idem volebant Dionantenses. Trudonenses se velle tractare dicebant, atque ad idem responderunt Huyenses , qui cupiebant esse neulrales. Ton- grenses rebelles erant. Leodienses vero jam tanquam stupidi effecti, non facile se ad novos rumores more consueto movebant. Attamen infra octavam Martini dum statio^ quae in Ymael erat, se valenter defenderet contra Tra- jectenses infestissimos , ad sonitum campanae Raso de Heers accepto vexillo mapistrorum exivit in auxilium eorum , qui contra Trajectenses fortiter pu- gnabant ; ministerium enim fabrorum ac deinde omnia ofHcia secundum or- dinem sequentia ducem Rasonem , paruerunt ei tanquam capitaneo. Interea factae sunt treugae , datis insuper induciis et salvo conductu decem dierum ad comparendum in Bruxellis , ubi tractandum erat de pace. Quo cum ve- nissent magistri civium , una cum comitibus praenominatis ac aliis députa! is, prolongatis induciis, demandatus est etiam ibidem dominus Leodiensis. Qui cum vocatus comparuisset, vix ullam \el saltem difticillimam suis ecclesiasticis dignatus est praebere audientiam. Causabaturei plurimum de eorum inobe- dientia, et quod propter eorum dissimulationem protelationemque negotio- rum et specialiter in causa inlerdicti minus bene servati omnia mala sensim in patriam irrepsissent. Tandem vero , ut breviter dixerim , non sine magna difficultate, per interpositas personas ad hoc specialiter electas, nonnullis etiam CHRONICON. 31 conditionibus medianlibus, vix in gratiam domini sui episcopi sunt admissi. Et ita factum est , quod domini in suis ecclesiis residere nec etiam in ipso die natalis Domini ausi fuerint divina publiée peragere , quod tamen alias licere putalur, juxta tenorem capiluli in sexto , videlicet : Aima Mater, etc., timen'- tes procul dubio offendere ut puta suo episcopo nondum bene reconciliato. Caeterum cum lola patria nunc jam juxta mullorum votum speraretur venire ad foedera pacis. praesertim cum illam nonnulla oppida acceptatam suis sigilhs firmiler roborassent, opposita sunt quippe per viros Belial infinita obstacula optatam diu pacem impedientia. ÎNam electum de Baden mentie- bantur quidam a sumrao pontifice jam confirmatum , alii aiebant in domino de Borbon nullam ponendam esse fidem , atque alii et alii mille artes inve- niebant pro pace impedienda. Sed et, quod pessimum erat, ipsum hiraldum ex parte ducis ad Leodium missum , ad factara pacem sigillandam opportune satis populum ad exhortandum promplissimum , omnis homo foedus habens cum morte pactumque cum inferno , trahentes et pugnis invadentes, nisi per magistralus prohibiti essent , absque dubio pacem aflPerentem facile crudeli- ter occidissent. Nihilominus tamen vocato palatio concordes fuerunt cives una cum aliis fere cunctis rainisteriis, qualenus pax sigillari deberet, ad quam rem faciendam, licet plurimi essent difficiles et impatientes, Tungrenses tamen aliis cunctis erant magis impatientes et difficiliores. Anno vero sequenti videlicet MCCCCLXVI , postquam apud S. Trudonem pax fuisset conclusa ^ et jam per plura oppida convenienter sigillata, dominus de Ravesteyn et dominus de Paruwes, cum pulchra comitiva gentis armo- riim venientis ex S. Trudone, suam stationem fecerunt in Lossensi oppido Dux autem Carolus suum exercitum multorum millium, quem secum ex Franca adduxerat, misit contra Tungrenses pacem impugnantes et contra pacis bonum rebelles. Ipse vero cum majori copia bellatorum , circumseptus belhcorum instrumentis , hospitalus sletit prope Heis, in villa quae dicitur vechtmael. Ad quem cum venissent ex Leodio cum magistris certi ex sinpu- is mm^terns electi duo viri , et ad submittendum se ex parte civitalis depu- tau, ab ipso duce Carolo exstiterunt gratiose et pacifiée suscepti. Quibus ostendit suam armaturam et in armis bene expeditam , cunctam pompam et belhcum apparatum, dicens se paratum ad obsequendum Leodiensibus , si ' Cfr. De Gerlache , Né.oluUons de L,ége .ou, Lou^s de Bourbon , p. ;il. 146« 32 JOHAiSiSIS DE LOS r.astri de Heeri incea' Colubnssarii. aliquando se siiisque indigere contigeril , dumniodo tanien causa Leodien- siunj fuerit bona et justa, dedilqiie insiiper nostris litteras sigillandas, formam pacis continentes , spondens quoque facturum se apud suum patrem ducem Philippum, quod daret et ipse quilantiam , etc. Jgitur deputati Leodienses, regratiantes diici , cum laetitia reversi sunt ad civitatera, et convocato palatio exposuerunt benevoleutiam ducis et humanitatera sibi factam. Unde gaudium fuit magnum m populo. Haec aulem contigerunt in principio Januarii anni praetacti , quo videlicet tempore dominus de Raveslej n , in oppido Lossensi hospitatus . crebro fecit insultus cum suis armigeris contra rusticam manum in villagio de Wellen conglobatam. Verum in die Marcelli papae, cum villani incaute contra inimicos fuissent egressi circa capellam de Otersioe, ubi cum quidam valde nobilis ex Burgundia miles cum aliis decem a villanis esset in- terfectus, occisi sunt etiani ipsis ex rusticis non minus numéro centum quin- quaginla. Hoc vero in loco expensis ducis fabricabatur ad honorem Mariae virginis una capella, quam egomet vidi noviter inceptam hoc codem anno, ad quam confluebat undequaque populus peregrinationis gratia. Item tune temporis castrum de Heers, propter rebellionem Rasonis pacem impedire vo- lentis , expugnalum est et obtenlum tandemque combustum. IVaelerea mox ut exercitus ducis extra patriam se retraxerat, coeperunt undique malevolisua cornua erigere , twiquam superiores jam efiFecti , maxime ex villulis rustici , qui suas custodias et stationes, puta in Vliermal , in Wellen seu alibi, dili- geuter se gloriabantur custodisse, veneruntque primum ad oppidum Lossense pêne inermes et pannosi , lineis quidem eorum terinstris^ vestiti, incutientes non parvum timorem bonis civibus pacem cupientibus, et ex tune audaciores efiFecti ad majora facinora perpetranda facile sunt prolapsi. INam domus eo- rum , qui jam dudum protectionis gratia ad Brabautiam confugerant , cru- déliter invadentes , direptis omnibus quae auferri poterant confringendo maie tractabant. Quorum praesumptio ubique jam per patriam, in ultionem eorum qui pacem cupiebant , acriter serpere coepil. In tantuni vero nume- rus eorum mox cepit augmentum, quod vix nullum in tota patria esset oppi- dum seu etiam grossum villagium , in quo non esset societas nova viginli , trigmta, quadraginta aut plurium sociorum numéro, juxta exigentiam loco- rum , qui primum se de viridi tentoHo nuncupari faciebant . et postea voca- ' Theristrum vel lerittrum genu» est pallii mu- Hoc aulem loco yoxterimlrtim vel/frû/ruminlelli- liebris , de quo cfr. Du Cange in GIosm. yerb. cil. gendae.lde»aguIo»eude venlraliplebei bominit. CHRONICON. 33 bantur coluhrtssarïï^ pro eo quod omnes fundabularii ^ erant, metallinis vulgo colubrissis ulentes, instar sagittariorum , quibus arcus sunt pro bellico lostrumento; feceruntque sibi liberaturas^, noviter se vestientes ex bipartito colore, quo videlicet alii ab alns distinguebantur , semper tamen medietas tumcae de v,nd. erat colore ac alia medietas coloris erat albi aut blavii aut allenus, prout s,bi quaelibet societas elegerat, quatenussic distincti copnos- cerenlur facile cujus oppidi aut viUagii essent socii. Horum quippe terrore cunctus per crcuitum commovebatur populus, non emm anle tantus erat usus colubrissarum , quae ut plurimum apud Leodium tune temporis prae- parabantur. Caeterum ex tune maxima per totam patriam cura erat et slu- dium mechanics circa instrumentorum bellicorum et armorum fabricaluram tbique emm vigebat opus, et novarum rerum inveniendarum , quae ad pu- gnandum essent aptae, valde fervebat communis populi instantiaamajori viro usque ad mmorem; indifferenter pêne omnis aelas, sexus etiam ethominum conditio (nescio qua sorte conslellationis , non necessitate , sed potius inclina- Uone , ,mo quod verius est , humanis demeritis et culpis exigentibus ) de ar- niaturis, de defensionibus, de muniendis et fortificandis opportuna loca prout plurimum meditabantur. Ut enim de viris et aetale adultis leviter pertran- seam, testis sum ego qui haec ad memoriam ad cautelam pro poste, is levo- Zr ' '' ^"J"'"' "'^^ '"^"^' ""^ ^"^ contemporaneis consimi- um noT"'; T" ''"'''*'"' P"*^''"'"™ iodustriam viresque excedens, fuero summopere deditus et intentus. Surrexit enim una pars puerorum contra p w ;o:r' f" T'' ^'^^^^""^' -^^'-^^-^ --- me^chanT. r ^"^~ en e oTae "" T""" -"%-^-^ ^^"a quoque altrinsecus'confi- tZ um r.r"" 1 r""^" '"^'^^"'^^ '"^ P'-^^*"^^ contingentium fu- rcernen!ilr ' ''^"'''' '"^^^^^'^'^ ^^^^^ P"^*'^^"- ^^^ ^^^^mina et m hi sic " T"" ' ^"'" "^'^ Praesignantia, procul dubio praestabatur, flueoS n^ure;'" """'' ^"^ ^^^"^ '^^' ^"P^"^" forsitan' naturali in: animus et animosus appetitus nunc petras et lapides ad jactandum ' Seditiosi et facioorosi isti hom* nesliorum appellalionem a r.r,V/. /Z*'*^"' ^"^ ^ ^^rtdahnlarii ieu fundihularit , qui utunlur .erant, colubrinarii seu coïuhrini diJeTanTuT '"^f^"\«PP"e«atona qua jactantur lapides. coluhri„a seu colubrina, quod bellicum t. / " '^" ^'^'''"tura panai, cf. Du lum gallice vocatur coJeLe. "''"'"■ ^^"«^ '" ^'«•-"«- 34 JOHANiNIS DE LOS CHRONÏCON. 35 1466 Belli praesagium congerere et comportare, nunc fundas ad projiciendum lapides carpenlare, nunc arcus raanuales, nunc balistas puerorum more , et nunc tela et sagitlas sine numéro conficere et componere. Sed et ex arborum corticibus , absque tamen scitu et notitia nostrorum parentum, qui studiose satis haec prohibe- bant, toraces, loricas, caeteraque lalia armorum speciem praeferenlia, mdus- triose fabricare ; colubrissas ex animaliura quoque ossibus confeclas etiam exstitit maxima cura componere, quibus igné apposilo jaculandum foret, bombardorum vicem per quamdam simililudinem imitando. Haec vero et sirailia si pueri permissi sunt facere pueriliter more suo , quid putas tune faciebant majores et adulli viri in \irtute sua , non infantiliter sed seriose stu- diosissima omnia armorum et instrumentorum gênera conficientes. Hinc op- ponebantur in vicis et in plateis contra adversarios repagula , hinc levabantur in altum fossata industriose lignis compacta, hinc multimodum genus ma- chinarum opporlunis locis disponebalur, atque inde etiam quidquid ad loca fortificanda necessarium putabatur operose fuit persecutum et adhibitum. Vix etiam ulla hominum aetas seu memoria recordabatur se vidisse tempora lam implacabilia et ad pacem adeo indisposita. Sed quia rursum nimium est de singulis singula retexere , omissis iis quae vires ad narrandum excedunt , dignum duxi non silentio praelereundum ea quae hoc anno , videlicet sexa- <resimo sexto, propriis meis oculis nonnunquam conspexiincivitateLeodiensi, ubi tune temporis octo mensibus moratus sum cum parentibus meis , qui timoré colubrissariorum et propter metum pestilenliae , quae vehementissime in oppido Lossensi grassabatur, ad Leodium evadendi gralia confugerant. Septimum etenim tune ego agebam annum , et ecce totum fere mundum in nostro climate constitutum ad pessimos errores \idi dispositum et in potestate maligni traditum. Quod facile perpendere potui. In Leodiensi civitale vide- licet , ubi lex , ubi justitia , ubi ratio , ubi ordo locum habere debebant , ibi perverso modo ordine praepostero , permittentibus civibus , neque contradicen- tibus parentibus et majoribus , in tantum ipsi pueri et impuberi adolescentes contra etadversus pacificos homioes excreverant et insolenter exuberarant, quod turmatim conglobati incedentes, puerorum prout supradixi more, gla- diis ligneis, arcubus et sagittis, lanceis et hastis occurrentes, quoscumque voluissent, invadere praesumebant. Eos nimirum, qui ad instantiam eorum vivat Baden dicere réunissent, trahebant et vexabanl, percutientesque deho- nestare curabant. Vidi certe et ego exercitum puerorum domos pacificorum invadere , januas irrumpere. fenestras suis lanceis confringere , prout in mul- tis locis jamfecerant, tam extra quam infra civitatem audacter prorumpentes, nemine contradicente , imo multis ad talia spectacula attonitis ob rei novita- tem et stupefactis. Usque ad Visetum extendere ausi sunt suas cmdelissimas insolentias, violenter domus eorum invadenles, quos de parte de Borbon esse credebant. Singulaesiquidem plateae singulas sibi ^cerunt societates, sub capitaneo lanquam militantes, et suo sub signo expediti procedentes. Nam pro- prium vexillum eral unicuique socielati , ita quod videbantur , prout et ego saepissime vidi , super majorem pontem et alias ultra Mosam tanquam ad bellum procedere, sub décernant duodecimvexillis, maximam puerorum tur- bara, turmatim incedere, quibus et nonnullis majoris aetatis se vsociabant , ar- ma de Baden déférentes. In ecclesia S. Lamberli praesurapserunt ad pilaria seu parietes arma domini de Borbon decerpendo vituperabiliter auferre, et eorum loco de Baden arma honorifice collocare. Item ante januas palatii et ad singulas portas civitatis ponebantur insignia seu arma de Baden, et quo- cumque cives illa ad suarum domorum superliminaria seu januarum postes non habebant , illi suspicionis notam facile incurrebant. In tantum erat mi- serabilis Leodiensis populus post Baden infatuatus et contra suum proprium dominum inflammatus, quod tanquam sacrilegus haberetur, qui nomen de Borbon detestabile non arderet et nomen de Baden (qui reverti putabatur) excellenter non magnificaret. Verum tamen quod audacia et praesumptio, quae valde invaluit, puerorum refrenarelur , in concilio civitatis aliquando fuit propositum , sed propter incuriam magistrantium , nihil inde fuit secu- tum. Praeterea vero et colubrissarii per totam patriam invalescentes infinitas perpetraverunt violentias, occasione accepta propter pacem , quaejam per ali- quos sigillata vel etiam jam sigillanda esset. Quorum praesumptionem quia civitas Leodiensis saepius super hoc requisita corrigere non curavit, nobiles patriae, sed et boni cives, aliique pacifici et honesti viri, quibus titulus de habenda pace imponebatur , una cum maxima parte dominorum ecclesiastici status, proprias suas domus et possessiones relinquentes, ad partes Brabantiae aut alias quolibet se transtulerunt. Igiturabsentium domus, possessiones, mo- bilia et immobilia bona confiscata in locis, vilHs et oppidis. publiée venditioni exponebantur. Simililer fiebat de omnibus iis qui litteras allegationum obser- vandas jurare non curabant. Ob quam rem plurimi homines timorati perju- rium praecaventes perpetuis temporibus una cum aliis jam dudum relegatis 36 JOHAINIMS DE LOS et bannitis inhumaniter sunt proscripli. Qui autem delenli fiierant pessime exstilerunt vexali et Iractati , in tantum qiiod ad decapitationem mi.llorum procederelur, prout factum est Leodii de magistro Aegidio de Mess, qui ob communem profeclura patriae laboriose pacem requirens saepe m publicura, super forum educlus ex yinculis et per scabinos ad manus advocati tradendus oeccuuo Ae,d.. de ct ad mortem judicandus, tandem miserabililer et immisericorditer una cum or?«; ef jTh'nat quodam alio est decollatus. Ita et factum est de advocato de Graus, qui mx c.rpe„uer. -^ ^^^^ ^^^^ ^^^jj^^^ ^^sque audieutia , ad boc impellentibus Rasone , magis- tro Bare , Wilbelmo de Violet , una cum multis clamatoribus , filiis nequitiae, etiam et'ipse crudelem accepit decapitationis sententiam. Sic etiam de alus atque aliis, bonum commune et patriae honorera quaerentibus , factum est, prout de magistro Johanne Carpentier Dionantensi magistro, sapientissimo viro. Sic et in Tungri de hospite Clavi, cujus, ut verum fatear. post capitis detruncationem in quatuor parles divisa membra per oppidum Lossense ad diversa loca in altis furcis exaltanda , lictore in equo déférente, vidi, et non sine horrore conspexi ea inhumaniter deferri , proh! crudele spectaculum. At quia nimium est singula , quae per singula loca contigerunt, describere calamo , pertranseundum censui necessario. Verumtamen sciendum est, quod mox post decapitationem magistri Aegidii de Mess praetacti, qui ubique ab omnibus principibus coram quibus sapien- ter ac eleganter suam consuevit expedire legationem , ac perinde in honore habitus et admirabilis reputatus , atque nunc ob indignam mortem , quam probrose sustinuit, laraentabililer deploratus, voce praeconia ad sonilum buc- cinae pax diu dilata repente proclamata est. Dominus autem episcopus hac tempestale prout plurimum stabat in Huyensi oppido. Gui cum reconciliati essent Dionantenses , ordinata fuituna diaeta, ad quam undecumque ex patria deputati convenire deberent. Quae diaeta praelibata cum in Huyo tenenda esset indicta , ad eam Hassellenses accedere recusarunt , aliis dicentibus quod potius in campi medio ipsa diaeta celebraretur , atque aliis alia et alia dicen- tibus. Unde, quia tôt hominum exstiterunt opiniones, multiplicabantur inté- rim mala super terram , pro eoquod prout communiter quilibet tune temporis non rationesedsuautebatur sensualitate. Praeterea domino in Huyo existente, Leodiensis ecclesia saepe accessit ad eum pro impetranda venia et ad gratiam obtinendam. Tandem deputati ex urbe venientes cum magistro Johanne So- reth , ordinis carraelitarura provinciali , excellentissimo doctore , responsum Pax proclamât*. GHRONIGON. 37 accepit ecclesia , quod papa compaliens ecclesiae hactenus nihil permisit ex- pedire contra eam, sed quod pacem facerent cum domino suo episcopo, et missis duobus aut tribus praelalis ad Romanam curiam , ipse daturus esset eis absolutionem pro omnibus ad cautelara. Porro pro expensis, quas episcopus in suis procurationibus fecerat, cum pauper et exul esset, octo millia flore- norum saepissime ab ecclesiis petierat. Quod cum depauperata ecclesia facere nonnunquam renuisset, et timoré laïcorum id prohibentium jamdiu distu- lisset , contigit saltem jam nunc singulis ecclesiis pro sublevamine indigeutis episcopi certam imponi taxam. Quod magistri civium audientes nitebantur , quantum in se fuit, impedire, ne yidelicet id fieret, quod clerus episcopo suo promiserat. His praeterea diebus in patria Lossensi propter improbitatem colubrissa- coiubrissariorun. im- riorum oranis bonus homo omnisque pacificus pacem habere desiderans, in J^cu!" ^*^"""'"* summa angustia erat constitutus , tola quoque patria in maximam servitutem est redacta. In oppidis de Tungri, de Maeseyck , in Belesia ac nonnullis aliis locis non est permissum quod pax proclamaretur. Verum spoliabantur, taxa- bantur , domus comburebantur , eorum videlicet qui de pace habenda ali- quid meditari putabantur. Unde contigit hac tempestate in foro Lossensi sex vel octo domos penitus comburi , in profeslo videlicet annuntiationis Mariae, et hoc per colubrissarios qui ex villulis illuc convenerant , de quibusdam sibi exosis vindictam sumere volentes. Notandum vero quod ex tune in eodem oppido per totam sequentem aestatem tantum inhorruit pestilentiae tabès , quod , nisi quis fugae consuluisset , vix debacchantem mortem declinare va- Pesus. luisset. Mors etenim ipsa per pestiferum morbumfere totum oppidum homi- uibus exhausit feraliter magnos parvosque depascendo consumens. Praeterea in mense Aprilis fuerunt in foro Leodienses, commoventes quamdam seditionem occasione cujusdam de niinisterio Scissorum , qui cum confugisset ad quamdam domum in foro sitam et a colubrissariis undiquc obsessam, accurrentibus iis qui de Scissorum ministerio erant, sedata est seditio et obsessus liberatus. Hoc denique tempore ecclesia Leodiensis certos deputalos, sex vel septem LegatioLeod. ad<um- numero , viros utique venerabiles et dignos , procuratores constilutos misit ad iTp"pum°"iurRu'id!aê curiam Romanam pro absolutione impetranda. Quibus data fuit commissio - '^""'" propinandi , si opus esset , cardinali Avenionensi jocale pretio centum duca- torum , et si necesse esset ad obiigandum ecclesias ad summam mille duca- torum pro absolutione impetranda , quam tamen summam excedere non 38 JOHANMS DE LOS CHRONICON. 39 deberenl nisi de ecclesiarum coiicensu, etc. Deinde in crastino Philippi et Jacobi missa est ex Leodio versus Bruxellam valde honorabilis le^atio tara ecclesiaslicoriim qiiam laïcarum personarum , in qua legatione fiierunt abbas S. Jacobi cum vicedecano S. Lamberli et raullis aliis, tara ex eadem ecclesia canonicis, quam ex aliis secundariis ecclesiis. Sed et magistri civium, videlicet dominus Johannes Le Ruyt miles, cum socio ejus Henrico, etc., et de sin- gulis ministeriis sex deputati , qui simul ex parte civilatis et totius palriae co- rara duce Philippe pro débita satisfactione humiliteret obedienterse deberent proslernere , condignam emendam injungendam et pro ofiFensis duci et ejus filio Carolo illatis càutionem praestaturi. Quorum petilio , raediante tamen satisfactione condigna , cum per ducem Philippum clementer acceptata fuis- set, dimissi sunt in pace abire, semper tamen Dionantensibus de pace exclusis propler blasphemam injuriam per quosdam Dionantensiura filio ducis Carolo videlicet illatam. Itaque in octavis Philippi et Jacobi, ex Bruxellis Leodium reversa , vix data est praelibatis deputatis copia referendi ea , quae in curia ducis eis fuerant proposita atque in commissis daU. Nam ex maligni spiritus, prout creditur, instigatione, sicut et saepe aliis vicibus actum est, contra ini- tam pacem obstaculum fuerat objeclum , quo videlicet , eodem die reversioni» praedictorum, allegationum lilterae jam faclae ab cunctis jurandae exstite- runt exhibitae , ad quod negotium perficiendum valde instabat dominus Raso, una cum diaboli ministris, qui non permittebant, quod aliquis juramentum praestaret sub condilione aut alias cum protestatione , sed quod quilibet sim- pliciter absque cavillalione juxta tenorem diabolicarum lillerarum , in prae- judicium domini episcopi. ipsius quoque adhaerenlium seu fautorum insidiose confectarum, juramentum praestare deberet, non obstante juramento per hoc irritando, quod jam pridem singuli domino patriae, episcopo scilicelsuo, prae- stiterant, vix aliqui evadere poterant qui vel compulsi non jurarent vel inviti. His itaque diebus episcopus Leodiensis in Huyo existens vocari fecit ad se in Huyo eos quotquot juramentum fidelitatis ei praestiteranl , quia jam factus diaconus, et statim post, décima tertia Julii, in presbyterum esset conse- crandus , et ut consecralioni ejus interesse possent admonuit. Cessavit itaque hoc tempore naTis, quod mercatorum dicilur, inter Leodium et Huyum, atque etiam inter Leodium et Trajectum per aliquod lemporis spatium suum bene observando sabbatum. Praeterea certe tune temporis, ut caecus populus, qui in tenebris ambu- labat. sui erroris amplius probarelur, factum est Leodii quiddam ridiculo- sum, sed opus stultum , potius ob seduclam plebem lamenlandum. Ad vocem namque buccinae de mane congregali sunt, de quibus saepe dictura est, cum suis vexillis pueri. Qui ordinale procedenles et civitate exeuntes occurrere honorifice curaverunt domino de Baden jam nunc, prout dicebatur, confir- malo episcopo et non jam mamburno neque regenli. Qui revertentes post prandium quosdam sibi occurrentes, scilicet quemdam Johannem vocatum in nomine Domini, et Johannem Beasen, Johannem Brahie, cum nonnullis aliis et cum multisex Leodio illis concomitantibus, introduxerunt fallaciter seducti, putantes hune, quem venerabantur, suum confirmatum fore pontificem. Hic fictitius episcopus tamen, ut putatur, ex parte dominorum de Baden lega- tione fungens , stetit Leodii in hospitio diebus quindecim. Nunquam per- missus est publiée in palatio suam legationem exponere. Pro cujus expensis in hospitio factis solverunt Leodienses lx florenos. Nec tamen dictum est pu- bliée ad quid venisset, aut quid fecerit. Adveniente igitur festo sancti Jacobi , quo magistri civium eligi consueve- runt , et jam die praecedente dominus Johannes Le Ruyt, una cum socio suo Johanne Riga , more consuelo se a magistratu cum gratiarum actione absol- Tisset , coepit tumultuare dominus Raso de novis magislris praeficiendis , sol- licitus ne forte de favore domini de Borbon esse possent. Atque inter caetera vociferatus est ipsum dominum Johannem Le Ruyt esse magnum traditorem , carnificemve aut christianae carnis venditorem. Et hoc ideo quia in pace facta nuper apud sanctum Trudonem , propter quam magister Aegidius , de quo supra memini , sententiam decapitationis acceperat , conditionatum ha- diar$oivemîI bebatur, praeter pecuniam solvendam duci, de expensis videlicet factis, etc., quod duodecim factiosi viri traderenlur ad voluntatem ducis Burgundiae , quatenus per supplicium paucorum salisfieret debilum multorum noxiorum. Haec tamen conditio, quia difBcilis videbatur, sapienter exstincla erat, alias per absentiam interficiendorum commutata , quod videlicet patriam exire de- berent qui ad voluntatem ducis dandi essent. Quod tamen malevoli et pacis mimici m bonam partera capere non poterant. Interea tamen coUigebatiu* pecunia in Leodio et j>er totam patriam Leodiensem et Lossensem in pacis contractu pro emenda nuper duci promissa. Condemnati siquidem erant Leo- dienses et Lossenses, caeterique eis adhaerenles, in summa quingentorum millium florenorum et amplius in certis terminis solvendorum , ob scilicet Ducenta milliii tiur. a Leodiis duci Burgiin- 40 JOHAINMS DE LOS CHRONICON. 41 n Dionintum expugna tum. offensam et injuriam et damna duci Burgundiae et ejus filio Carolo injuste illata per Leodienses Quia cum Leodienses in honore essent, non intellexe- runt, prae nimia ipsorura petulantia insolentissime se habentes, bonum pacis ignorantes et iniquitatem quam dudura contra suum episcopum exercuerant ocius prolonganles , admisso jam régente et gubernatore domino videlicet de Baden , quem pro suo episcopo venerabantur, sicut longe supra me digessisse credo ; ipsum ducem Philippum tune temporis inter omnes christianos prin- cipes fortissimum ac nominatissimum , una cum duce Carolo qui jam m regno Francorum victoriose multa bella confecerat , absque aliqua rationabili causa duntaxat diffidare praesumpserant cum omnibus illi adhaerentibus. Quod quam stultum incautumve , imo quam furiosum fuerit rei finis seu exi- tus probavil; nam suarum patriarum et terrarum combustiones et incendia, suorum subjectorum caedes , suorum hominum depopulaliones indignas ^ Dux praetactus, in iram provocatus , non tam intercedentium prece quam offendentium pretio placari voluit. Colligebant igitur Leodienses licet impa- tientissime in quibus erant condemnati, vel utita dicam, in quibus se taxari permittebant, ducenta videlicet millia florenorum aut eo amplius, pro quota ipsorura infra festum Johannis Baptistae pro majori parte exhibenda , praeter alia trecenta millia quae Lossensis patria et aliae terrae solvere debebant. Sed cum termiui expirarent et Leodienses a suis promissis resilirent, et quod pejus est conditiones pacis initae contemnentes, mille cavillationes et diverticula multa perquirereut , atque denuo ad rebellandum se armantes disponerent, et cum etiam jam dux Burgundiae in ultionem injuriarum filio suo illatarum Dionantense oppidum potenter obsedisset, circa finem menais Augusti nun- tiatum est Leodii, quomodo et qualiter oppidum obsessum jam esset captura. Ad quem rumorem omnes tanquam exanimes prae furore in forum arraati accurrentes et se ipsos de sua tardatione accusantes (debebant enim ante bi- duura aut triduura exivisse ad bellum expediti gratia obsidionem solvendi ) , totum malura et causara tarditatis suae in ipsos suos raagistros studebant re- fundere, traditores illos vociférantes et claraitantes. Porro raagistri furorem populi, quilibet prout potuit, declinare per occultam fugara satagebant. Unde magistrum dorainum Le Ruyt per aquam evadendo cousultius erat evasisse. Magister vero Bare sicut potuit delituit. Raso vero , auctor multorura raaio* * Supplendum : perptsti tunt. rum , etiam hac vice, forte nondum satis maturus, fuga sibi consukiit. Verum Wilhelmus de Violet, duduni et ipse magister, pacis inimicus, dura per mé- dium fori ad domura magistri Bare, quatenus se salvaret , curreret sicut canis rabidus, sicut meruit, ignobiliter ab ignominiosis exstitit interfectus et mor- tuus inhoneste exspoliatus. Quod licet merito. tamen non irapune , nam pos- teaquam magistri Dionantenses fugiendo Leodium venissent, et totam sériera captionis oppidi sui veraciter prout erat enarrassent, dixissenlque melius fore quod Leodienses adversus potentiores se bellare parati de sua civitate non exierint, hocque providentia divina factura, placati sunt cives indignati, et facta inquisitione de iis qui magistrura Wilhelraum occiderant, reperti sunt tandem très principales quorum unus, ad preces cujusdam puellae, ne decol- laretur, est deraissus. Alius vocatus It/ Saflir, atque terlius /y Gardir qui cla- maveratad traditores, dignara poenani sustinentesexstiterunt decapitati. Hic enim dictus ly Gardir ribaldus erat, puerorura dux et capitaneus, ad quaeque facinora perpetranda adolescentulorura pedagogus. Igitur dux Carolus (postquara ad instanliam ducis patris ejus oppidum iccaiis . duce croio Dionantense, salvis tamen corporibus eorura qui intus inclusi insistere cona- ""^ ^""'''""'"^ '"'""* bantur, redditura esset atque exinde solotenus combustum) ad Leodiura cu- ravit destinare hyraldum, in comitatu forte triginta habens equos. Qui taraen non sine salvo conductu civitatera est ingressus, et in crastino decollationis Johannis Baptistae , datis litteris ex parte ducis destinatis , suara legalionera fideliter est executus. Indicto ergo palatio, absente taraen hyraido praetacto, et ad palatiura non adraisso , ex lenore litterarura ex parte ducis allatarura vi- sus est conqueri dux de pacis conditionibus rainirae servatis , cura taraen ipse potius pacem quam bellum expeleret, et nonnulla forefacta patienter dissirau- laret, defectumque solutionis pecuniarura in constituas lerrainis non exhibi- tarum, sibi et patri suo ex pacis contractu jure corapetentiura, libenter hcet non sustineret colubrissarioruraque insolentiara suae palriae darana inferentiura quaravis eatenus toleraret et per dissiraulationera pertransisset. Nihilominus tamen duràmodo paci nuper apud sanctum Trudonem factae dignanter in- tendere vellent, et suum episcopum pro suo domino recognoscerent , sum- moque pontifici reconciliandi deinceps obedientes essent, tune ipse placatus suum exercitum, antequara patriae nocere possit, longe extra patriam educen- dum opportune decrevisset. His ergo auditis, missi sunt deputati comes de Mours et magister dorainus Johannes Le Ruyt, quatenus ducem Carolum su- 6 42 JOHAiNNlS DE LOS CHRONICON. 43 ! uiunt. per proposilis ad singula convenienler respondere deberenl. Sedetde quolibet minislerio viri vigioti missi suât ex Leodio, pro custodia oppidi Trudonensis, quia timebalur ipsum oppidum eliara obsideri debere, quia dux Carolus de Dionanto desceiideiis per duos hiialdos ad Sanctura Trudonem niissos petut sibi portas aperiri, clavesque oppidi ocius dari. Quapropler Leodienses , ad Ad.ers. e..rc.tu, de pulsuiu caïupanae armati, omnes in unum convenientes civitate exierunt, ...ce iocu.un con,e. ^^^^^^^^^ ^^.^^^^ f^,.,.^ posseut , et iu Kutthis atque in Othey comitatuin Lossen- sem expectantes ad Jecorara usque processerunt. Volebant denique praevenire, impedimentum afferendo exercitui ducis , ne ita facile obsidionem dux contra Sauctum Trudonem coUocare posset. Porro dux cum suo exercitu descen- dens per calcialam , veuit in villam dictam Olee ac ad alias villulas super Jeco- ram silas. Cui cum eminus bene instructi et ad congredienduro e contra âtarent Leodienses, curribus suis propriis circumsepti , et opportunis in locis bombardis collocatis , venerunt missi nuntii ex parte ducis treugas datas nuu- tiantes, dixcruntque ducem Carolum pacem factam velle tenere, dummodo conditionesinilae pacis observentur. Itaque designati sunt quinquaginta vin obsides, qui tamdiu deberent apud Bruxellara manere ad hospitium, donec pecunia promissa et necdura ad integrura exhibita solveretur. His igitur atque aliis condilionibus mediantibus, quae longum esset enarrare, dux cum suo exercitu in suam patriam recessit, et Leodienses ad propria sunt reversi, pace tamen proclaraata in loco exercitus , ipso die nativilatis Mariae Virginis, ante- quam ab in>icem utrique exercitus solverentur. Inde vero in craslino super Palalium prolonotarius * ex parle ducis ad Leodium missus proposuit , quod non obstante quod Leodienses nonnunquam conditiones pacis fregissenl, pace uihilominus tamen revalidata, de novo provisum esset, quod ipse dux Caro- lus patriae Leodiensis advocatus et defensor esse deberet , essetque praesens ex parte ducis vir nobilis et insignis, dominus videlicet de Aymycour% ad sus- cipiendam investilurani ipsius advccatiae et ad faciendum nomine ducis jura- menla ad taie negolium pertinenUa , etc. Item et alia puncta per praedictum exstiterunt ibidem proposita, sed sufficit dixisse de pluribus pauca. Interea homines ducis aliquantulum Leodii exspectantes visitaverunt omnes ecclesiag civitatis, et tandem bono et votivo responso accepto, versus Huyum perrexe- > Guilielmns de Cligny, protonolariu» apos- Martene Amplit$. eolUct. Tom. IV, p. 1297. lolicus. Cfr. Adrianus de Veteri Busco, apud » Guy de Brimeu, seigncurde Uumbereourt. runt. Jamque adveniente termino quo pecunia coliigenda destinanda esset ad Brabantiam , in dicto Palatio proponebalur ibidem , quod civitas Leodiensis cum Tungrensi oppido et tota Hasbania lertiam partem deberet solvere, co- mitatus vero Lossensis cura Trudonensibus^ una cum offîcio seu districtu de Montenaken , aliam tertiam partem , sed et castelria de Franchimont cum par- tibus superioribus atque cum tota Leodiensi ecclesia aliam tertiam. Quod cum nuntiaretur in crastino ecclesiis per certos deputatos , dicebal clerus se nimium depauperatum , neque esse se comprehensum seu inclusum in pacis tractatu , etc. Cumque in crastino dicti deputati comminando pro bono res- ponso iustarent dicentes, quod ipsi ecclesiasticos erga ducem reddereul iu con- tributione defectuosos , ac nonnulla comminarentur, responderunt ecclesiae . « propler differentias et rebellionem seu inobedientiam laïcorum se irrelilos et illaqueatos, ecclesiasticis etiam censuris facile addiclos atque in suis bonis temporalibus, quibus utrumque sustentare deberenl, plurimum damnificatos, et ideo eis non esse consullum sine suis confratribus , qui absentes sunt, dare responsum. » Sciendum quod summa solvendorum, infra quatuor annos proxime venturos in Lovaniensi oppido exhibenda, erat trecentorum millium et quadraginla millium florenorum Rhenensium, in certis terminis solvendo- rum, absque sex millibus ad usum unius capellae construendae, et ad ista ser- vanda obligant ipsi cives cum palria reliqua omnia bona sua et submittunt se coercioni summi pontificis, imperatoris, regum, principum, etc., et ad mterdictum post quindecim dies elapsos ponendum et observandum , etc. Articuli vero pacis, quos brevitatis causa pertranseundos censeo, sunt vi- centum et nonacim. ginti très, item in pace Caroli ducis condilionatum habetur, quod tota palria Leodiensis et Lossensis , Dionantensibus exceptis , solvere deberet infra certos termmos centum et nonaginta millia florenorum Rhenensium, scilicet pro primo termino, qui est in Johannis Baptistae nati vitale anni LXVI , sexasinta 'II* ■ • • x^ millia, m nalivitate Christi LX millia, et ilerum anno sequenti, videlicel sexa- gesimo seplimo, pro termino Johannis Baptistae XXXV millia , et in nativitate Domini subsequenti XXXV millia, sub poena decem nobilium quolidie sol- vendorum post decimum quinlum diem monilionis factae, praeter expensas quindecim obsidum et totidem famulorum cum singulis equis in hostagiis comedentium. Igitur quarla Octobris pecunia jam praecinctu exhibenda, quae per certos deputatos apud fralres Minores résidentes collecta fuerat, ad Lo- vanium ducebatur. Reversi tamen ii quibus dicta pecunia exhibenda fuerat niillia flor. a Léo- dieusibus duci Bur- gundix solvenda. 44 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 45 Novorum iiiotuum lOilia. coramissa, dicebanl in Palatio ad responsum audiendum specialiter indicto, defecisse videlicet de lola summa illius terraini quinquaginla seplem millia florenoriim Rhenensiura , etc. Dominus vero episcopus , qui iis diebus ad Bruxellani ex Huyo accesserat, denuo ad Huyura reversus, convocari fecit capitulum suum ibidem , ad quem miseninl secundariae ecclesiae suos dé- putâtes pro generali iinione facienda. Deinde circa festum sancli Martini in Palatio traclatum est de mittendo videlicet ad dominum episcopura , ut dignaretur redire in ci\ilatera suam , quatenus ipso reverso cuncta fièrent placabiliora , ac pcr hoc redderentur ei ablata loca sua. Sed cum pluribus vicibus apud episcopura per depuUtos de revertendo , de pace observanda , de ignoscendis offensis atque de nonnullis aliis diligenter tractaretur , et dominus episcopus facile se petentibus placa- bilem exhiberet , ecce mox Sathan more suo pacis iniraicus ex adverso stabat, procul dubio animos communis populi sua pericula minus intelligentis ex impulsu ([uoruradam majorum filiorum Reliai vanam securitatem promitten- liura, et in baculum arundineum, regem videlicet Franciae, inuliliter confi- dentium , facile a bono proposito retraxit. Unde mendaciis deceptus pro liber- tatibus et patriae privilegiis certare est visus, aestimans se in hoc Deo posse praestare obsequium , si ea quae incaute per litteras allegationum contra do- minum episcopura et sibi adhaerenles confectas et juraraenlo firraatas pertina- citer per fas seu per nefas perpetuo servandas lenerent. Inde quoque factura est, quod iterum de novo per vicos Leodii coeperunl cives ad parvum facile stre- pitum vigilare, novas custodias instruere, ad arma facile concurrere novaque bella praeraeditari , nocturno etiara tempore unus vicus contra alium vicura in armis pompose se demonstrare. Denique missi sunt de quolibet minislerio quidam ad Sanctum Trudonem ad roborandum partera eorum, qui credebantur esse pacis impugnatores. Circa médium mensis Decembris ob novum rumo- rera , occasione oppidi Trudonensis in superioribus patriae Leodiensis, eu jus f)ortae et mûri erant destructi et ob hoc quidam in Leodio detenti , venerunt armati illi de ultra Mosara volentes fieri justitiara. Unde factura est, quod DecoiutioPironSieen. campaua pulsata decapitatus est Piron Steen, magister de Belconst, qui inno- center se subire mortem protestabatur. Occisus est etiam quidam alius diu jam in vinculis detentus. Hinc enim coeperunt quidara fugere et caute furo- rera populi declinare, ferentes secura quidquid commode asportare poterant. Ob quara rem exploratores et viarura insidiatores nacti sunt capiendi deprae- 1467 dandique oplalam opportunitatem , praedara quampluriraam coraraittentes. sed et nonnunquara fugitivos reducentes, eos ludibriis et injuriis aflBciendo vel etiara vinculis mancipando. Deinde anno MCCCCLXVII , circa principium ipsius anni , coepit dominus Raso de Heers quaedam conficta sua mysteria revelare, et suis necessariis seu familiaribus amicis, nunc clam nunc publiée, de rege Franciae optata et bona nova praenuntiare. Quibus auditis seductus populus coepit denuo ad inobe- dientiara per prona in suos proprios nonnunquara concives tanquam in adver- sarios recrudescere. Tungrenses vero contra dominum proprium et contra pacis bonura obstinati queradara ex suis concivibus, ob unam missivara sibi ex Lovanîo a quodam Tongrensi canonico ibidera exulante inadvertenter re- ceptara, ignorainiose raorti affecerunt, nara prout supra meraini, decapita- tura et in partes divisura membratim per diversa loca ad subliraes stipites affîgendum destinarunt. Itéra in principio Martii post decapitalionera cujus- dam anle gradus ecclesiae S. Laraberti , decollatus est etiam quidara magistro- rura oppidi Tudinensis. ac deinde in quatuor partes divisus, propter quaedara forsitan vcrba, quae inadvertenter fatebatur dixisse. Itéra codera fere tera- pore, comprehensus est raagister Johannes Carpentarii , civiura raap-ister Dio- Dccoiiatio johannis ... . , ^ Carpentarii. nantensiura , et ridiculose inter duos magistros civiura Leodiensium raedius positus, in civitatera introductus, clangentibus tubis, codera fere sceraate quo dux Carolus honorifice in oppidum Dionanlense fueral receplus. Hic sapiens et vir bonus post multa torraenla eidem crudeliter illata , tandera ad pelitio- nem rainisteriorura Leodiensis civitatis, instantibus Dionantensibus , qui eura sibi tradi volebant ad crudeliter occidendura , saevissimara patienter deca- pitationis sententiara sustinuit, et prout supra dictum in frusta concisus in diversis locis per quatuor sui corporis particulas ignobililer est suspensus. Cujus taraon membra, vix anno revoluto, prout postea dicetur, honorificam acceperunt sepulturara. Hi vero, qui captivura hune Leodiensibus tradiderant vinculatura , de consilio coramuni pro sua raercede receperunt singuli centum coronaSf cura taraen eorura in nuraero essent duodecira. Cum autera haec et similia aj^erentur. et obsides nostri in Brabantia detenti, Leodiensmm obsides in '-' ' ' UrabaDlia detenti. ob defectura solutionis pecuniarura in certis terminis exhibendarum , ab in- vicem ad diversa loca missi separabantur : propter quara rem saepe ex parte illorura factae sunt querelae justissimae. Quare accidit in Leodio diversas fieri murrauraliones, aliis dicentibus, licet clam et non manifeste, quod talis ^l 46 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 47 condemnatio conligerit patriae propler illos, qui sine consensu Irium sla- luum diffidare ducem Burgundiae pacem Dobiscum habere volentem prae- sumpsissent; aliis qiioque dicenlibiis , el hoc publiée, quia malevolis audientia concedebatur , in lalem damnalionem lenisse Leodienses propler eos vide- licel , quos traditores et carnifices clamitabanl , quos pacificos scilicet notaire- rant. Et in prima pace post caedem de Monlenako in Sancto Trudone facta , et item in secunda pace anno videlicet revoluto po8t exustionem oppidi Dio- nantensis, cum duce Carolo super Jecoram in Olee tractata, foedera pacis ob majora pericula vitanda sapienter iniisse credebantur. Contra quos in con- silio Leodiensi visa est dari sententia , quod auctores pacis pro redemptione obsidum nostrorum vel pecunias de suis darent, Tel si hoc non vellent, tune patriae pubiici hostes pro traditoribus haberentur. Quapropter multi se a patria coeperunt absentare mortis periculum metuentes , quorum bona con- fiscata publieae lenditioni exstiterunt exposita. Dorainus Tero episcopus vi- dens in dies mala in terra multiplicari , raissis oecultis per nuntios htteris, hortabatur clerum, quod se quantocius cum omnibus iis, quae ad ecclesias- ticum statum pertinent, deberet transferre; ob quam rem plures, prout po- lerant. vel fugiendo vel latilando se salvare studebant. Non vero diu ante banc tempestatem, ex parte régis Franeiae missus ad Adveotus epucopi .le Lcodium Tcuit cpiscopus dc Trccis , exhibens litteras credenliae ipsius re- TrecodLeodmn. ^.^ ^ ^.^ ^^^.^^^ invcstigarc cocpit causas differentiarum haelenus habita- rum inter episcopum Leodiensera et civitatem patriamque totam: dicebatque se habere in commissis de unione facienda inter partes dissidentes, plurimum bonum pacis extollendo. Commendavitque statum régis ejusque nobilitatem atque optimas ejus condiliones , persuasitque eivibus de aliquo bono medio quod ad pacem esset inveniendo. Cujus proposita non bene sapiebant us, qui gustum pacis quam bona foret percipere non poterant. Malebant enim de gente arraorum et bellicis rébus factam fuisse eollationem. Gaudebant nihilo- minus se honoratos esse a rege , per hoc videlicet quod rex per tam magnifi- cum virum , puta praefatum episcopum . amicitiae foedera cum Leodiensibus servare vellet , ipsosque suos amicos cognosceret. Non diu vero post reees- sum praenominati episeopi facta est fama Leodii pro seduetione communis » Episcopus ille Trecassensis, quem Ludo- nemincilarent, miserai, eratLudovicusRaguier. ▼ioiu XI euro aliis. ut Leodienses ad rebellio- populi, quod videlicet diclus episcopus una cum quodam nuntio civitatis Romanae profectus ad impetrandum contra dominum Leodiensera manda- tum propter exeessus ipsius, quod secum detulisse nientiebantur, etc. Vene- runt etiam deputati civitatis in capitulo Leodiensi , regratiantes iis dominis qui secum remanserant , volentes insuper quod revocare deberent suos con- fratres , qui ad episcopum confugerant , dicebanlque se habere certa nova ex urbe, quod dominus papa nullo modo voluisset consentire petilioni domini de Bourbon , requirentis instanter sedem episcopalem alibi transferendam , etc. Dicebant quoque etiam se libenter velle dare salvum conduclum reverlenti- bus. Quod et statim proclamalum est publiée ad Peronem, ne videlicet quis praesumeret nocere revertentibus , dummodo infra deeem dies redirent , et si quis quemlibet redeuntem noceret, indignationem civitatis incurreret. Deinde ultima Aprilis deputati sunt per ecclesias quidam , qui deberent ire ad urbem una cum decano S. Martini Leodiensis. Sed religiosi S. Jacobi nolebant abba- tem suum depulatum illuc pergere. Sed et raagistri civitatis prohibuerunt, ne ad urbem quis destinarelur. Tune temporis omnes cives , qui videbantur esse pacifici , juxta facullates eorum erantad contribuendum taxati, pro vide- licet redemptione obsidum in Brabantia miserabiliter detentorum. Johannes videlicet de Burses^ taxatus est ad duo millia florenorum ; item Wilhelmus de T.»tio mium pro «i,- Lonehin ad toi idem ; Johannes Wilhelmus Renardus ^ ad totidem : item Pv- "^^''' ''J'er.ndis ron Tonnar ' tantum ; hospes in Stella lantum ; item Petrus de Kineph * ad mille florenos; Gerardus ad ducentos Rhenenses; Goffinus raercalorad mille quingentos, et sic de aliis de singulis ministeriis. His diebus Raso de Heers conquisivit sibi multos complices et ad rebellan- sceierum prenants a dura promptissimos , quibus dédit rubeas tunicas , forsitan praesagiura de coSlnTur " ^"°'" multorum sanguinis effusione, cujus ipse exstitit auctor. Porro in manicis tunicarum seriptum habebatur : Vive Ligois. Hi novo et exquisito modo plum- beis clavis armabantur. His quippe sic rubicantibus animose stipalus , pro- cessit nune ad convivia suorum in seelere amicorum , laudem et favorem stultorum hbrainum sibi vindicando. In vigilia sacramenti intravit Leodium ambaciata ducis Caroli , qui jam caroii duds Burg ..i Leodienses legalio. « Alias de Biertet vel de Berse». Hic vero et alii qui sequuntur, undecim florenorum rhenen- sium millibus mulelati dicuntur apud Âdrianum deVeleri Busco. Cf. op. cil. Tom. IV, p. 1303. - Âlias Johannes Filhare et Benardut. * Alias Petrus Thonnar. ^ Alias de Kemexhe. 48 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 49 I ' i; il n inorluo patre siio Philippe , hac eadein aeslale successit in oinnia dominia palris siii Philippi. Hujus utique ambaciali praelacli , qui cura Iriginla equili- bus adveneral , non erat Leodiensibus grata legalio , sed uec ad proponendara suam coramissionem propter raurmurantium improbilalem facile fuit ad- raissus. Notandum quod circa isla terapora pulsabalur nonnunquam ' apud S. Pau- lum in Insula propter miracula, quae beala Virgo per quamdani imaginera super januara vestibuliecclesiaepraediclaeoslendere dignala est. Sed et e con- trario saepe pulsabaturcarapana banni apud S. Laraberlura propter sanguinem innocentera efiFusum \indiclara in coelum claraantera , quo forum Le«idiense imo tota civitas replebatur ad instar Jherusalem, de qua psalraisla : u Effude- » derunt sanguinem ipsorum in circuitu Jherusalem, tanquam aquam, et non » erat quisepeliret. » Itaque pulsata die sabbalocampana banni propter aliqua cvcs «onnuu. mort, vcrba , quac ad favorem domini Leodiensis quidam vir viticola pauper et an- nosus dixisse videbatur, et ideo in Mosara est projectus. Item non diu post etiara in sabbato absque pulsalione quidara alius senex frater domini Johannis de Rocourt etiam in Mosara projectus subraersus est. Sed et nonnulli alii di- versis vicibus sententiara subraersionis innocenter sunt perpessi. Praelerea etiara duo alii ad sonum campanae ex captivitate in forum sunt producti, viri ambo satis juvenes, quibus plurirai satis sunt compassi , sed taraen propter incautura sermonem ab aemulis eorum maie interpretatum , decollali sunt, non taraen obstante quod juvencula quaedara , saepe aute pedes Rasonis hu- raililer prostrata , unura ex iis duobus petierit sibi dari raaritura,quae taraen non gratiara sed magis meruit a tyranno repulsam. Hic Raso dux erroris et seducti populi palronus ^ , auditis litteris quas supradictus ducis Caroli le- gatus publiée exhibuerat legendas , ait et \ociferando suo more dixit : « 0 » ventus dulcoratus, habearaus nos caute, neque faciamus nos servos erga » Carolura Rurgundiae araplius qua m sumus, nec subjiciaraus nos plus quara M subjecti suraus. Sed tenearaus libertates nostras, sicut hactenus fecimus. » Haec duo vos moneo, quatenus fortiter tenearaus. » Hic Raso, velut alter Cayphas , licet alio modo , suis praeconiis populo visus est velle prodesse , qui taraen non intelligens quid dixerit, plurimum prout postea patuil, no- 1 OaiÏMa vox campana. 2 Id margine MS. legitur : Raso itte , quis- quii f»erii, si sensu poUeo , pestifer homo fuit. cuisse probatur. Intérim veto duo alii adhuc super chafardum ante gradus sancti Lamberti paratum exstiterunt producti ; ibidem sunt etiam et ipsi de- capitati propter sermonem quemlibel, sicut et alii. Horum unus vocabalur Wilhelraus Rouchtel alius Johannes Mychy. Item , sabbato post festum nati- vitatis Johannis Baptistae quatuor sunt ad decollandum super chafardum adducti , sed tribus dimissis, unus eorum , scilicet Hugo de Sech exstitit de- collatus. His autem diebus quamplures malronae, vcnientes coram concilio Leodiensi, repetentes maritos suos obsides, non sunt exauditae, sed magis sustinuerunt cura indignationc repulsam. Item et nonnullae aliae mulieres et matronae honestae. prosternentes se coram domino Rasone, pro viris suis facili de causa extra patriam propulsis humili prece pro eorum innocentia démon- stranda, non gratiara sed indignum meruerunl sibi comportare responsum. Haec autem quae in hac parte calamo pingo non tantura ex auditu quantura ex visu conteslando scribere libet; nam testis sum et ego, qui cura hac tem- pestate puer essem. aetatis annorum oclo, adveclus curru ad Leodium , una Auctor hujus i.,siori-c cura maire dolore replela, circum se praeter ancillulam habente sex pueros ^•=°'^'"'" "'''"«^i"» parvulos et de septimo gravida , primum coram domina de Hers, tanquam coram altéra Jésabel , et secundo post longam morara coram Rasone , tan- quam altero Achab, flebiliter se prosternere curavit, suum maritum (qui , jam timoré generalis edicli , quo raortis deberent esse obnoxii , quotquot ad sigil- landam pacem deputali fueiant , ad oppidum Diestense salutis gratia confu- gerat), ipsum instantissime repelendo ipsiusque innocentiam rationabiliter Quid Raso mair. i,,Mus demonstrare exorta est. Cui vix pelilione compléta una sententia uterque res- «nti "spondcru' '' pondit satis indigne : « Melius enint ,ut eorum utar sermone, esse, inquiunt , (piam tu et tut niendicitati sint obnoxii et pereant , quant nos nostrique, vobis procurantihus , extra patriam pro fugati mendicemus prae egestate et pereamus tnhonest. » Quo trisli acceplo responso in craslino , nostro curru quo adve- neramus juncto, quo natale erat solum, ad oppidura Lossense reversis , clausa <'st janua nobis pulsanlibus. Wagistri autera et consules oppidi, prout tune coramunitei* de aliis factura est, suas violentas manus ad innocentium bona tara raobilia quam immobilia injustissime apponentes, quantocius conBscata cuncta publiée vendere, reddere etalienarestudiossissimeprocurabant. Quare contigit matrem nostrara una nobiscura omnibus destitutam bonis , sub ami- eorum alas confugiendo , aliéna lecta seu domorura teguraenta peregrinoruni instar subiutrnre. Porro brevi intervallo inlerjecto , undecumque ab amicis 7 \ 50 JOHANTN'IS DE LOS CHRONICON. 51 mutuo accepte prelio aliqua sibi necessariora, quibus carere non polerat, mater nosira praelibata anxie satis redimere procuravit. Insuper et inferiorem suae donius partem per amiconim suas inlerponenlium vices pro certo pretio sibi et suis prolibus conducere studuit. Superior vero ipsius domus pars, cura opportune faciendis, quippe in raedio fori sita, satis aptaesset, Lossensibus Colubrissariis cedere permissa fuit, quatenus inibi post comessationes et ebrie- lates, ad sonum fistulantis tubicinae seu tyrapanisantis desuper ad fenestras sedentis , ante janiiam choreis aliisve jocis et spectaculis vacare possent. Hoc praeterea de infinitis exorbitationibus in patria Leodiensi seu Lossensi sub hac terapestate inhumaniter coramissis, unura et proximo volui ostendere exemplum , quo per istud saltem unum facile saltem cognoscantur omnes * ; omnes inquara in génère pacificorum illatas injurias , quorum per singula impossibile foret retexere gesta. Dr (:oiubri„.rii, H.,- His dicbus Colubrissarii ubique per patriam modum excedenles et insolen-* ^leh ...ppiicium su- ^.^^^^ ^^^^.^^ efiFecti , in oppido Hasselensi propter eorum excessus et seditio- nem inceptam, clausis oppidi portis, sunt comprehensi. Quorum duo princi- paliores exstiterunt decapitati et alii quidam ex eis, quindecim numéro, extra patriam sunt proclamati. Quo audito Leodii, dominus Raso, cum magistris illuc pergentes, infra portas non suntadmissi, dicentibus oppidanis, qui suas portas contra advenUntes clauserant, quod non esset necesse , quod Leodien- sis civilas se interponeret , cum juxta privilégia et libertates oppidi sui, id quod judicatum erat fecissent. Sed non diu postea iterum, circa festum Jacobi in Julio, denuo ibidem factus est tumultus , causantibus Colubrissariis, quare videlicet socii eorum essent occisi, etc. Unde ad sonum campanae Hassellenses mox armati contra Colubrissarios facli superiores praevaluerunt. Quare ii qui fuerant ex oppido proscripti ad Leodium , tanquam ad suam matrem concur- rerunt , gravissimas contra cives Hassellenses fecerunt querelas. Propter quod demandati Hassellenses magistri ad Leodium venerunt , dicentes se sua privi- légia velle tenere , quidquid etiam inde contingeret. Sed cum dominus Raso sententiaret eos esse corrigendos , qui colubrissarios intra portas detentos corrigere praesumpsissent , per magistrum Rare, tandem sopita est inter partes altercatio , ipso dicente quod non esset hujus temporis negotium inter Leodium refugium m. oppida ficH disscnsioncm. Civitas igitur Leodiensis quae debuit esse locus lis et facinurosis bo- justitiac et arx honoris , et , ut de Jherusalera in Threnis dictum habetur, do- mina gentium facta est sub trt'buto * , jam nunc fiebat criminosorum refu- gium et mater omnis erroris , prout patet et adhuc infra melius patebit. Nempe ut deceplum populum efficacius tenerent erroribus irretitum , nonnultas novitates diversis vicibus, de assistentia sibi de rege Franciae afiFutura, blan- diendo confingebant et mentiebantur. Quorum unum de multis mihi subjun- gere libet. Nam hoc eodem lempore fama erat Leodii venisse videlicet legalos ex Francia , cupientes capere possessionem quorumdam dominiorum circa Leodium situatorum, ad quorum petiliouem fuerunt quidam nobiles ex Leo- diodepulati, A melius videlicet de Velleru^ et Johannes Beasen , quinqua- ginta equis comitati, ducentes secum notarios et testes, coram quibus ii , qui ex Francia aut alias dicebantur destinati, capiebant ex parte comitis Ni- vernensis possessionem super unam terram seu montera non longe a Leodio, Lotharingiam dictam , et similiter in Rollon et in Herstalio. Praeterea obsides in Rrabantia detenti nonnullas querulosas miserunt ad obsidum in Br.b.,ui. Leodium litleras , quibus monebant Leodienses quatenus memores esse debe- '''^^"'°'"'" '"""''" rent foederis et tractatuum factorum inter ducem ex ejus palrem in diversis locis, et nihil eorum credendum esse , quae de affutura assistentia régis Fran- ciae mentiebantur; dicebantque se dolere de minore honore ambacialis ducis impenso , propter quod ipsi hanc injuriani luentes amplius angustiis affice- rentur. Sed nihil valuerunt querelae neque sermones obsidum, quia communi populo exhiberi non permittebantur. His diebus cum fama venisset , quod scilicet Cennacum expugnaretur a Brabantinis, vel quod forte jam obtentum esset, Leodienses commoli appo- suerunt captivum tenere quemdam venerabilem virura , legatione funpentem ex parte ducis, ad Leodium destinatum. Qui tamen, mutato consilio et veritate percepta, tandem liber est dimissus. Postea tamen post plurima indecenter hinc inde perpelrata, et cum nuUus moduspro tenenda pace opportune in mé- dium produci posset, partibus in suo rigore pertinaciter perse veranti bus et armigeri qui in Huyo apud dominum episcopum erant fréquentes m Has- baniam excurrendo praedas facerent, caplivosque abducerent, nonnullos etiam mactantes morti dédissent, Leodienses ex hoc commoti, vocata sibi in auxilium patria Lossensi sibi in hoc consentiente , satis bene expediti . cum Huyum u Lcodieasibus expugualuni. ninibas. > In margine adscriptum esl : • Juxla illud Virgilii : Ex uno dnce omnes. * 1 Lamenlat. Jeremiae. cap. 1,1. 2 Alias Felleru: 52 JOHATNNIS DE LOS inulto inslrumenlonim bellicoium appaialu, obsidionem apposuerunl ponere et slu Jiose collocare aule Huyensc oppidum . Ubi cum nonnuiiquam altrinseciis acrilerbellatum esset, tandem Leodienses superiôres effecti , Deo permittente, quia ante ruinam exallabitur cor per novum oppidum jam potenter oblentum , irrumperc studuerunt eliam et majus oppidum , cui dominus Everardus de Marcha praefuit , qui lamen lotis suis conatibus in efFrinjjendo pontem , in convocando populum, nihil efticere potuit. Sed fugientibus illis qui ex parte ducis ibidem erant pro custodia positi, fugiente eliam domino Leodiensi una cura suis Irecentis equis, Leodienses oppido ad votum sunt politi , in quo ni- hil erat quod diripienlium manus evaderet. Nam vidi et ego ex comitatu Los- sensi ovanter revertenles spoliis onustos, tentoria , bombardos sibi et\exilla cum innumerabili praeda in sorlem deputata , ad propria deducentes. Sed proh dolor ! inaniter gavisi ; non diu post , cum haec circa feslum sanctissimi Lamberli agerentur , non solum haec maie conquisita, quibus vel ad horam poterant abutendo perfrui, sed et sua propria cuncla mox poslea necessario irapendere coacli fuerunt. PSam dux Carolus, bis auditis, festinavit ponere obsi- Tr».ionoHi« ob.es... dioucm autc oppidum Trudonense. Quam obsidionem jam posilam cum Leo- dienses, una cum Tungrensibus elquibusdam aUis villuHs et oppidis patriae Losseusis, magnanimiter ad bellandum instructis removere curavissent, ipso Pogn, .n.o Brusicn.. dic apostoloium Sy mouis et Judae , commisso praelio ante villam de Bruslem , cum Leodienses, festini et inordinate, proul de more habent, se discrimini commillerent facile , sunt per adversarios, conantes nostros concludere , pas- sim quampluribus interfectis, per campos dispersi ac deinde vituperabililer depuisi , instrumentisque suis beUicis, quorum raultus exslititapparatus, amis- sis, tandem cuncti omnes profugienles gratia salutis fugae operam dabant. s„c.„n,i,uo. Lcodicn- Et iudc foctum cst , quod \ictoria haec duci Carolo sit adscripta. Cui Trudo- nenses statim postea sub certis conditionibus sese dedentes , portis patefactis , ipsum in suum oppidum una cum domino Leodiensi intromiserunt. Verum Leodienses qui animose speraverant se posse contra ducem agere , confusi- biliter, omnibus suis bellicis inslrumenlis amissis, non sine magna strage suo- rum ad propria unus post unum vix tandem sunt reversi. Videntes igitur suam ignominiosam confusionem , et non esse sicul heri aut nudius tertius , \el ut correctius loquar , sicut erat in expugnalione oppidi De p.ce ineunda Léo- Huycusis , suam animosilatcm déponentes coeperunl de foedere pacis iniendae d.eo..um con5.i.«m. ^^^^ieve consîlium ct opporlunc Iractare. Verum doraicellus W ilhelmus de CHRONICON. 53 Marcha, vel alias de Arenberch, cui fuerat coramissa costodia castri Huyensis, jam in oppido Hasseliensi existens, inter ducem Carolum et patriam Lossensem treugas impetravit, et tandem pace facta conditionibus raediantibus, etiam et Tungrenses cunclis aliis magis rebelles in pacis contractu consentienles , mariscalcum Burgundiae in suum oppidum pacifiée intromiserunt. Quod vi- dentes Leodienses , habilo consilio cum domino Leodiensi , ad pacem susci- piendam sunt et ipsi necessario facile inducti. Exercitus vero ducis per Has- baniam veniens versus Leodium tendebat. Quo audito, quidam temerarii, accepto vexillo, in occursum advenlantium curabant procedere. Qui cum aliquid contra adversarios moliti essent , interfectis adversariorum nunnullis , compuisi sunt refugere ad civitatem , incipientes suam fugam a villa de Lan- thinis usque ad Leodium , inter quorum spatium per planitiera campi latis- simi multiex Leodio egressi crudeliler exstiterunt interfecli. Interea deputali sunt ex Leodio , qui obviam duci procedentes in lineis indu- mentis pro satisfaclione veniam deberent accipere. Vocato igitur palatio, ipso condonaiion. m a.in».- d. m. ■ . . -j-jT ,, . .... .voruDi Loiiira Caro- le sancti 3Jarlini , m campo extra portam sanctae Walburgis, ubi civitas se lumpetum Loodien- praeparaverat ad obediendum et humiliter pro pace impetranda diu adventum ducis exspectavisset , contigit , hoc die inuliliter exacto , in crastinum in caropis de Bollsay ducem advenisse, quo in loco humiliter, in signum poeni- tentiac prostratos ad lerram , dux clementer poenilentes Leodienses sibi re- concilialos ad pacis foedera suscepit. Siquidem conditiones pacis multae ex- condiiion« i.aci* Le... ... , , . . .... , . . , diensiLus propoMlac. stiterunt , scilicet de abrenunliatione privilegiorum , de non mmistrando justiliam per plures judices sicut eatenus, de projectione arraorum, de des- truendo portas et muros solotenus , de dando duodecim viros ad volunlatem ducis, de solvendis magnis pecuniarura summis in certis terminis , de satisfa- ciendo domino episcopoplurimumofiFensoet ejusdem expensis in causa patriae pro sui tuitioue et proseculione sui juris contra Leodienses , etc. , refunden- dis; atque de compluribus aliis observandis, quorum plurimus est numerus , quae omnia brevitatis causa hicpraetermillimus. Quadragintaenim et septeni sunt articuli, quibus arliculis pax ipsa jam amplius necessaria concludi debe- bat ^ Dura autem haec agerentur inexercitu ducis, cujusstatio erat in Bollsey el circum circa usque in Lanthinis, visum est duci , pro conclusione dictorum * Puncla pacis vide apud Adrianum de Veleri not. C). Cf. de Gerlache, Révolutions de Ltéye Busco (Marlene, Amplist. cotlecl., l. IV; p. 1519, sous Louis de Bourbon, pag. 101 et seqq. ^ JOHAMNIS DE LOS quae ad pacem perlinere videbanlur , Leodiiim versus accedere. Venit ergo ..roi. aavcniu» ad S. prima facie usque ad sanctum /Egidium, et deinde ad sanctum Laurenlium. luurent.um ^^^. ^^^ opportiinc dc pacls foedere ac nonnullis aliis negotiis patriae ac com- modis inler partes tractaretur , et Leodienses se ad omnem \oluntatem ducis libenter dédissent ; dux tanjen ipsis se non credidit , quin potius de nocte ad suum exercitum in Bollsey reversus , monasierio praefato, quo in die utebatur, derelicto, salutisuae consulerestudiosecompulsusfuit. Intereatamencura dux ad civitatem usque veniret, et iterum ad suum exercitum rediret, et legatus papae episcopus Mediolanensis suum hospilium apud sanctum Jacobum in insuia suscepisset , et jam Leodienses suos muros deponere coepissent , dux armatus a monasterio sancti Laurentii in campum progrediens, collectum Leodiumintrutc.ro- suum cxcrcitum iu civitatem ab hora nona ante prandium usque ad horam fere quartam post meridium cum magna pompa et gloria introduxit , et cum taedis et faculis ardentibus clero obviam procedente, velut alter Holophernus, per portam sanclae Margaretae a civibus honorifice est susceplus , et per in- finita lumiuaria dextra laevaque stipatus in signumobedientiae Leodiensium, futurus advocatus et tutor a cunctis ex lune necessario est commendatus. Exuie, et profugi »d PraeteFca quotquot ex civibus timoré conlriti profugerant , voce praeconia uri.cm revoc.uiur. ^.^^^^^^j ^^^^^ tiiduum sub pocua copporis et bonorum amissione reverti sunt compulsi. Interea etiam orania villagia per lotam Hasbaniam et undecumque etiara alibi , sub salva gardia ducis se esse postulantes , se et sua opportune datis pecuniis redimere necesse fuit. Ad septuplum vero amplius quam praeterilo anno. proutferebatur, per impositas cives taxabantur muletas. Praeterea etiam ecclesiae necessario habebant portare sua jocalia seu clenodia ob defectum pecuniarum ad sanctum Petium, ex quibus duo millia florenorum conlracti solvebantur domino Leodiensi loco propinarum , quas dominus episcopus de- pecun..c caroio duci clerat iis , qui pro pace obtinenda suas vices interposuerant. Non diu vero post dominus episcopus, vocatis ecclesiis , requisivit ab eis , quod dignarentur se obligare pro pecunia duci solvenda, quatenus manerent fidejussores pro , civibus^ qui ultra modura videbantur esse gravati. Quae res ecclesiis visa est dura atque molesta. Nibilominus tamen cum multafieret instantia super hac re , tandem de consilio domini episcopi et majoris ecclesiae , deque communi consensu cleri etpopuli non obstante aliquorum contradictione . cum populus non haberet unde solveret . missa legatione ad Bruxellam , ubi tune temporis CHRONICON. 09 Lrm. dux a Leodio reversus moram trahebat, requisitus est dux, quid de tali obli- gatione erga se facienda ipse sentiret. Ipse autem dux erga se noiuit ecclesias quoad talem obligationem fieri obnoxias seu obligatas. Et vocato ad se epis- copo , multum invective fertur fuisse locutus contra ejus consilium etfautores. His tamen non obstantibus , factum est juxta propositum domini Leodiensis et ejus consilii malignam practicam , prout statim postea patebit. Praeterea dum Carolus dux adhuc Leodii esset, et articuli pacis, prout in Novcm c.viu... .lecui- . praecedenti anno admissi essent , Perone jam deposito , sed et mûris et portis '"'" civiutis solotenus dirutis et destructis , de duodecim viris ad voluntatem du- cis traditis decapitati sunt novem , tribus dimissis et perpeluo extra patrias et ducis et Leodiensem bannitis. Et ex tune populus ducis caepit a patria rece- dere. Dux vero, numéro acceptis obsidibus in magno, circa feslum Andreae pro- fectus est a Leodio versus Huy um . Quem statim secutus est dominus Leodiensis Redits e,isco,. .„ ur- pro obsidibus mlerpellaturus. Reversus autem ad Leodium episcopus , ipso die sancti Andreae, post processionem factam cum taedis et luminaribus , a porta saucti Leonardi deduclus usque in ecclesiara sancti Lamberti , humiliter pros- tralis ante se praelalis et dominis ecclesiarum una cum magistris civium pro venia petentibus , offensam sibi illatam licet non tam cito tamen, tandem li- benter indulgendo remisit. Cujus remissionis modum, formam et cerimonias in hoc negotio exhibitas hic brevitalis gratia omitto. Anno vero sequenti , qui erat sexagesimus octavus, circa festum Valentini , dominus Leodiensis in praesentia domini de Humbercourt, qui vice domini ducis apud Leodium remanserat, coram ecclesiis convocatis proposuit quae- dam, quae quasi impossibilia videbantur, allegans se suas vices interposuisse Ecciesi.e «dejussor^s apud ducem Carolum pro civilatis salvatione et idcirco necesse fore quatenus vend^.""'" '"" '"' ecclesiae pro residuo solutionis fidejussores fièrent , sua bona ubicumque si- tuaU erga pensionarios obligarenl. Quam siquidem rem cum nonnulli eccle- 1 siastici de favore episcopi existentes sollicite procurarent , et communis eccle- ^ siasticus status id saepius acceplare recusaret , tandem petenlium instantia tam ecclesiasticorum praelati et praepositi ac decani quam etiam capitula , quippe cum corpore raembra , facile rationibus victi consensum praebere quo^ dam modo sunt coacti. Ad quem actum cum dominus Leodiensis ad suum palatium in quodam sabbato convocari fecisset cives et civitatis populum , et pauci satis propter sabbatum et juslitiam , quae fiebat in foro , ante prandium convenisssent , tandem facto prandio in copiosa multitudine denuo deman- U68. 156 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 57 A)iuttolicu« legatus L^ndiiini vptiit. (lati nd episcopalem domum iinanimilcr confluxenml. Quo existenles audila relalione domini episcopi acetiam doinini audientiarii^ stipulalioneseciiritalis erga dominos ecclesiasticos facta , se siiaqiie corpora cum tota ipsorum siibs- tantia supra lenoremlilteraruiu desuper factarum promptissime obligaverunl. Peiisionarii vero in Lovanio exislentes. per sufHcientes raliones Lovaniensis univeisitalis inslrucli , absque aposlolico consensii noiucrunt ecclesiaslicas personas fidejussores esse, neqiie etiam ecclesianim bona erjja se obli^rala esse debere. Attamen tandem inventus est modus , cum res ipsa urgeret , quod . videlicel infra spatium quinque aut sex annorum expensis ecclesiarum sunmii pontificis consensus adhibendus essel. Ferlur procul dubio , quod dominus papa hujusmodi dispensationes postulantibus raaiedictiones quodam modo imprecando plurimum viluperaverit et reprehensibiles esse censuit. Nihilo- minus lamen ob instantium improbitatem , in malum tolius ecclesiae , quae se fidejussorera erga ingratos laïcos constituit , fidem fidejussoris sui post ler- jrum rejicientes , papa tandem postulanti ecclesiae consensum adhibuit. De qua re cum plura dicenda forent , brevitalis tamen causa libenter pertranseo , opportune de adventu apostolici legati diclurus. Leodiensis igitur ecclesia miserabiliter eatenus spirituali \inculo ligata quippe formidabili interdicto supposita pro sui absolutione impetravit a sumnio pon- tifice sibi destinari cum apostolica potestate legatum. Cui cum deputati eccle- siae Leodiensis apud Coloniam venienti occurrissent , per eosdem deductus est per Trajectura , ac deunde navigio ipso die translationis sancti Lamberli descendens per Joppiliam venit , primum cura maxima obvianAium ex Leodio pompa ad Carthusiensium prope Leodium convenlum. Ad quem cum in cras- tino dominus episcopus personaliter accessisset, sed et quidam deputati eccle- siarum ad \idendum commissiones ipsius legati etiam ibidem convenissent , et multis de difFicilibus rébus diversi fièrent quaestiones et tractât us . tandem die et liora ad boc constitulis venit dominus legatus usque ad pontem Aurati Cor- dis , quo in loco constitutus, ecclesiis cunctis processionaliter obviam rnenti- bus , ad bumiles ipsarum et totius populi preces ad certum diem durandum relaxavit interdictum. Quo facto cura magna exullatione cleri et communis populi , maximaque campanarum vociferantium strepitu atque tumuitu ^ duc- tus est per dominum Leodiensem usque ad gradus ecclesiae sancti Lamberti. Quo cum descendisset , accepta aqua benedicta, ecclesiam intrans una cum episcopo Leodiensi ipsam in signum reconciliationis totam dévote conspersit. tt per clerum Te Deum solemniter cantato , ductus est legatus ad summum altare , ubi , facta oralione et benedictione data , ad sanctum Jacobum ductus estadhospitium. Igitur in crastino, prima videlicet Mail, dominus Leodiensis suam primam solemniter cantavit missam cum summa gloria et pompa eccle- siasticorum atque nobilium , qui ad banc solemnitatem convocati fuerant , atque , ut caetera quae ad tantum ofKcium spectabant et decentissime adim- pleta exsliterunt pertranseam , post Ite missa est , dominus episcopus vertit se versus legatmu slanlem in formis , ubi dominus episcopus slare consuevit , et deposila milra domini episcopi, prostravit se episcopus una cum cunctis aliis praelatis ad genua , hurailiter benedictionem pelentibus. Super quos hu- militer proslratos dominus legatus , dicto Adjulorium nostrùm in nomïne Do- mini, etc., exlensa manu dédit ultimam benedictionem. Quo facto, dominus Leodiensis porUns venerabile sacramenlum processit reverenter, proutde more est, post clerum praecedenlem ad processionem. Qua autem compléta , itum est ad prandium , (^uo oranes praelali fuerant convocati, in episcopali palatio magnifiée praeparalum. Postea vero in octavis apostolorum Philippi et Jacobi laterdicu rei.«iio. post prandium horasecunda, ad humilem petitionem praelatorum , decano- rum, plebanorum, matriculariorum ac totius cleri et conventuum lam men- dicantium quain caeterorum , et communis populi ibidem in ecclesia sancli Laipberti convocatorum, dominus legatus una cum episcopo Leodiensi in mediotempliadveniens, finaliter interdictum relaxavit, mediante tamen sub- raissione qua praedicti se aposlolicae sentenliae dévote submiltere curabunl. Post haec autem ad diem Penlhecostes omnibus praelatis et toto clero ad eccle- siam sancti Lamberti vocatis, dominus legatus solemniter ibidem de Spiritu Sancto cantavit summam missam. Modum vero etformam lantae solemnitatis. sicul et plurima alia , causa brevitatis omitto. Quarla autem feria post Penthe- costes legatus a Leodio recessit ; sed feria quinta , ad inslantiam domini épis- Excqu..e Pi.iii,.,i du- copi , in ecclesia sancli Lamberti exequiae ducis Philippi exstilerunt cum magna gloria luminarium decenter celebratae. Et diebus sequentibus , feria scilicet sexta et sabbalo, eodem ritu faclae sunl solemnes exequiae pro fratre domini Leodiensis atque etiam pro ejusdem sorore. Nolandum quod in die venerabilis sacramenti atque etiam postea in processionibus generalibus , quae in mense Julio fieri consueverunt , dimisso ordine ministerialium , processerunt secu- lares et laici juxta ordinem suarum parochiarum et hoc satis decenter et dé- vote. In principio mensis Julii dominus episcopus reconciliavit complures 8 is Bu 58 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. m uxorem accipit. <:olubriK3rii. ecclesias et cimiteria in Leodio. Unde lune aeeidit, quod eorpus Wilhelmi de Violetta extractum de cimiterio , ignorainiose per plateas tractum , juxla ejus raerilum in Mosam est projeclum. '"roll^VK^n;™!;::; '^""^ lempoHs , in crastino videlicet Visilationis, dux Carolus , qui superiori anno suam uxorem amiserat, secundam' duxit uxorem, filiam videlicet ducis Eboracensis, sorôrem autem régis Angliae , Margaretam nomine. Circa haec lempora sunt vexati plurimum homines in palria Lossensi per Colubrissarios, qui occulte nocturno tempore studuerunt improvisis superve- nire et taxas imponere, combustiones domorum comminari. Quorum tameu nonoulli deprehensi exstiterunt interfecti, aut alias capti tormentis et rôtis seu patibulis addicti Vel adjudicati. Deinde circa initium Septembris, mulu fama spargebatur apud Leodium de videlicet adventu Colubrissariorum et aliorum profugorum ex patria relegatorum. Contra quos Leodienses segniter se oppo- nere studuerunt. Verumtamen in crastino Nalivitatis beatae virginis Mariae, cum ad famam praedictorum (nescio quo Dei judicio) populus durus esset ad credendum , praefati profugi ex Francia venientes apud Genappiam , Mosam transeuntes et versus Leodium satis animose tendeu tes circa meridiem, nullo resislente, quippe per dirutas portas incunctanter civitatem intraverunt , quos- libet obviam improvise venientes interficiendo , reliquis fugientibus vel in suis domibus se occultantibus. ïi autem qui sic audacter civitatem satis popplo- sam intraverant, cum pauci essent numéro et inferiores domino Leodiensi et civibus licet inarmibus se esse perpenderent , ad pacem se admilti suppliciter flagitabant, suam causam domino legato commiltentes. Qui dominus legatus cum suas vices strenue inter dominum Leodiensem ac ejus adversarios pro- fugos videlicet praefatosexerceret, et dominus Leodiensis ad hoc se plurimum difficilem redderet , et nonnullas excursiones contra civitatem faceret , des- perati Leodienses coeperunt dirutas suas portas et muros eversos instantissime reparare et resarcire et ad resistendum cujuscumque potestati paralos se os- "^tce; „^"*TurJn ^^"^^''e- 1« dies enim augebatur numerus eorum ex Teuthonica patria ad - - Leodium confluentium , quorum capilaneus erat Johannes Lobost. Capitaneus vero eorum qui ex Francia venientes Leodium irruperant , erat Johannes der Wilde * , et cum eo quidam vocatus Rocha , vir strenuus , atque nonnulli » Immo tertiam. par le baron de Reiffenberg , lom. VII , pag. 60, 2 Alias Del Ville seu De Ville. Cf. Barante, Bruxelles, 1836. Uitt. de» ducs de Bourgogne, avec des remarquet, t 59 excitant. alii. Sed et uxor Rasonis eliam et ipsa ex Francia veniens Leodium intravit, et suam propriam domum in hospitium elegit. Interea cum numerus raalignan- tium valde in Leodio accresceret et spes pacis nulla esset , praesertira cum pro parte domini Leodiensis nobiles patriae viriliter armali se fideliter exhi- bèrent , et ex parte ducis Burgundiae ad dominum episcopum in oppido Tun- grensi existentem piurimi armati confluèrent; dominus vero Gwido de Hum- l>ercoiirt ex Huyo veniens, etiara et ipse cum armigerorum manu potenter ad favorem domini episcopi in Tungrim advenisset; conligit in festo sancli Dionysu circiter quingentos per diversas portas civitatem latenter egressos mediam post noclem oppidum Tungrense portis et mûris destitutum animose mtroisse, et opp.dum raultum populosum magnanimiter invasum spoliasse, occsisnonnulhs et inde evadenlibus quamplurimis. Quorum equis et armis ditati etspohis, reversi sunt ad Leodium triumphatores, habentes secum prae- ter alios nobiles et plebeos captivos , ipsum dominum legatum ac etiam do- mmum episcopum una cum domino de Humbercourt, utique viros insignes captivitatem incomparabilom et pro sui redemplione capturam sufficientem' Qui praelibal. domini cum sic in laqueum captivitatis ex insperato ignominiose incidissent, facile persuasi sunt ad hoc videlicet ut inimicos pacis , pacem jam petentibus, ad bonum pacis reconciliarent. Ad petitionem igitur eorum qui dudum pacem videbantur sprevisse, flexi sunt facile praetacti insignes cap- ti vi , qualenus suas vices interponere deberent : ita quod de praetactis offensis dux Burgundiae placatus , nullam vindiclam sumeret , et quod pluris est. civitatem Leodiensem cum iis, qui ad eam confluxerant , absque uUa puni- tione pacificam dimilteret. Haec et similia cum videbantur stulto populo et leviter decepto omnino fieri debere, et ad haec dominus Leodiensis una cum domino cardinali , cui res ipsa satis cordi erat, plurimum laboraret, ecce dux Carolus maxime ad praedictas novitates attonitus et commotus contractum suum exercitum et bene armatum et expeditum ante Leodium expugnandi gratia misit quantocius. Quem ipse personaliler secutus una cum rege Franciae , in quo jamdudum Leodienses croiu. frustra speraverant, obsidionis aptum locum in vico ante portam sanctae Wal- burgis satis studiose elegit. Sed antequam illuc populus ducis advenisset , piu- rimi Leodiensium temerarii et leviter persuasi , venientibus obviam se obji- cientesapudLanthinis, et ex tuncusque ad suburbia civitatis a Burgundionibus ferociter sunt trucidati atque percussi. Cum igitur ducis exercitus pro magna Leudium oh- tidel. 60 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 61 parle cîrca porlam sancti Leonardi , éxpiijjnandi (^ralia , sese opportune collo- casset , et dux cum alia parle sui exerciliis se apiid sanctam Walburgem in sue» tenlorio conlinercl , ecce egressi ex Leodio per porlam sanclae Margarilae non minus trecenti viri , ul leones animosi média nocle per valles el lenarum dé- via perveneruni usquead lentoriumducis Burgundiae, ubi, occiso cubiculario diicis et nonnullis aliis, facile eral etiam el ipsum ducem vel oecidi vel sallem comprehendi. Sed quia ejus hora nondum veneral, el ipse ullionura Domi- nus flagellum contra civilatem peccalricem paraverat , facile lemerariorura et praesumpluosorumex Yociferantiumclamoreimpeditumeslproposilum. Porro Teniorii .luci. iccen- ex tcnloriis ducis prope localum per praediclos Leodienses igné apposito , fundilus exslilil concremalum. Yerum dominus Leodiensis, paucis diebus hinc anle, una cum domino legalo oblenta licenlia a civilale^ cujus negolium vide- balur agere , obviam se gessil usque ad rivum Jecoram , lanquam placalurus armigeros, qui ex parle ducis Hasbaniam fuerant ingressi. Sed quia videbat rem nimis difficilem , desperalo negolio , considerarelque ducem una cum rege Franciae muita cum indignalione adesse commolum , adventareque in proximo, minime ad civilalem esl reversus. Praeterea dominica, quaepenullima erat Novembris, cum populusLeodien- sis divinis offîciis in suis parochiis dévote inleresset , et capitanei noslri viriliter Lpodiuin capiinr. invadcutibus muros civitalis se opponendo résistèrent, ecce subito noslri facli inferiores inimicis coeperunt cedere et facla irruplione ad porlam de Viven- gis et ad sanclum Leonardum, tumultuose plurimum fugienlibus noslris, ci- vilatem Burgundiones sunl ingressi , caedenles occidentesque quoslibel, quos comprehendere poteranl , inler quos etiam Johannes der Wilde, vir utique plurimum animosus, nostrorum capitaneus, occubuit. Reliqui vero Leodien- ses el qui ad Leodium salutis gralia convenerant , per portas alias et murorum aperturas profugientes, fugae consulendo nemora sylvasque pelebanl , ubi in summa egeslate viclusque penuria inler montium valles , valliumque concavi- tales cum feris communem delegenles habilalionis locum , valde nivibus et brumali algore afflicli, pêne sunl consumpli. Qui cum aliquantulo temporis spatio miserabiliter affligerenlur per inlerpositas personas, quarum abbas Val- lis-sancti-Lamberti praecipuus erat, dolose ad misericordiam sunl recepti. Venientes igilur ex sylvis el terrarum concavitatibus exque vallibus nemorosis fere exsangues vana spe decepti per fidefragos facile comprehensi , in magno numéro cordis et restibus ad invicem ligati, de ponte Archarum per multas vices projeclorum in Mosam, crudelissimum in dies conspiciebatur spectaculum. Sed et navigio ducebanlur ad Trajectum , qui ibidem similem suslinere liabebant ammadversioneni. Inhumanissime vero pauperes Leodienses, modicum ante liomines ferocissimi, nemini cedere volentes, crudeliler aquis sufiFocabanlur aut ad arbores publiée ante portas per vias laqueosuspendebanlur. Idem fiebat m Huyo , nec non el in aliis nonnullis locis , ila quod dici verisimile posset , de Leodiensibus punitionem Dei judicio fuisse sumptam , qualem Titus et Vespa- sianus de perfidis Judaeis sumpsisse olim describuntur. Itaque sic Deus non- nunquam superbos humiliai, ut interea illis punitis pauperes humiles exallare possit. Quod ex praedicta tragoedia facile deprehenditur, ubi Leodiensium in- solentia , injuslilia ac arroganlia coelum ipsum puisasse videtur. Ad quorum petulanliam ipse bonus Deus palienlissime eorum emendationem exspectans, tandem in iram provocatus cum nocentibus etiam innocentes et cum malis bonos in reprobationem dédisse visus estsensim, et projecissein dirum mortis exilium. Praeterea dux Carolus jam votive potilus civitate, et lolam Leodiensem pa- caroiu. „uiii ,.,rcit. trîam sibi habens subjeclam , in superbiam é^aius omnia extremo exlerminio addixit, nulli parcensaelati. condilioni aut sexui. Nam sacerdotes et clerici fere indifiPerenter ut laïci caplivi lenebantur, sanclorum templa profanabantur, al- s.cr. proi. taria spoliabantur, sacra loca ubi sanclorum reliquiae condilae erant, violenter latrunculi ingressi quidquid diripienlium manibus paluit , absque respectu asporlare curabant, sed nec venerabilis sacraraenli cibariis parcebanl, immo plerumque ipso venerabili sacramento irreverenter projecto ipsas capsas in massam conflatas sibi in profanos usus converlebanl. In multis eliam ecclesiis civitalis alque eliam in aliis oppidis et villulis, campanae ex turribus eripieban- lur ad usum tormenlorum seu bombardorum conficiendorum, crudelem sen- tenliam sorlientes. Multa oratoria, capellae et ecclesiae in Hasbania et diversis locis patriae fuerunl combuslae. Sed et villagium quodiibet per Hasbaniam vix erat, quod combusliouis senlenliam evaderet. Totam nihilominus civilatem una cum ejus amplis suburbiis igné jussit concremari. Ecclesiasticorum vero domus vix'ab incendio exstilerunt exemptae. Redimebantur pro cerla tamen summa pecuniaria erga dominum de Wilthem, quiauctor combustionis exsti- til. Verum antequam domus comburendae igni darentur, venerunt latrunculi Tr.jecienses miuu, ex Trajecto alque ex aliis locis, auferenles quidquid plumbi erat in tectis videlicet sumpluosos qui hoc tempore in frequenti usu erant canales , et quid- quid ferramentorum erat circa domus ditissimas, in maxima scilicet copia liiinanlnr. Incendia. Leod. spoliatores. 62 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. cancellas ferreas et caetera similia , quibus spoliis facile paiiperes spolialores ?hi;rSorru^^*^^^^^*'^^'^*^^^"'"*^^ MlseruDt insuper Trajeclenses , anliquoodio conlra Leo- dienses excilati , quosdam profanes lathomos , qui studiose salis praesump- serunt cassare majorera ponlem, qui dicilur Archarum , cujus duos poliores confreyerunt arcus , nounullaque alia in contumeliam civilalis praesumentes. Dominus vero de Humbercourt , vicarius ducis, insulam ipsam , poslea quam combusla fuerat , in emphitheosim accipere curabat , et super ponlera Avoroli confractam portam novam esse constituit ; similiter eliam super aliuni pontem versus civitalem , qui pons insulae dicitur. Etiam contra civilatem aliam portam fabricari praecepit, ibique in insula, quae Brabantia dicebatur, Brabantinorum more legem suam vigere \olebat, et secundum suam volun- tatem judicandum fore praecepit. Praeterea etiam dux praefatus poslquam a Leodio ad Trajectum venissel, nescio diabolicum quid meditatus , perniciosissimo usus consilio , ad Leodium misit quosdam lionoratos una cum quodam episcopo, qui ullimam debebat in ecclesia sancti Lamberti solemniter celebrare missam , qua celebrala, translate corpore sancti Lamberti et cum caeteris reliquiis ablatis , etiam ipsius cathedra- lis sedis alias transferendae fieret translatio. Quod quia homo ita faciendum proposuit, Deus licet ad modicum temporis iratus, denuo populo suo miser- lus, mox clementer aliter disposuit. Nam profanes praefatae praesumptionis " LtmieruTo"* *"*^' ^^^^"^^^''^* 1 P^^^ missam praelibatam ab dicte episcopo decantatam. ita ad runi .«nifcrrc. sacras rcliquias ascendentes profanas manus ausos apponere , ita divinitus ter- ritos , adeo confuses mente prostravit , iU quod cerporis gressu vix haerentes omni velocitate, qua poterant, divinam ultionem formidantes recedere a sacra- tis locis quantecius epertune sunt compulsi. Que audito dux miraculé sen- lentiam de transferendis ecclesiis in melius commutavit. Unde accidit , quod ""teToacii.!;:.':''"'' ^^^^ ?""*^^ ^^^*"™ apesteli Thomae per suffraganeum episcopum Jcclesia major, sancti videlicet Lamberti, reconciliata exstiterit. Et deinde aliae eccle- siae, preut sancti Pétri, sanclae Crucis, et consequenter reliquae ecclesiae prefa- uatae munus recenciliationis percipere meruerunt, addivina officia celebranda rehabililatae. Dominus vero Fredericus de Witthem, qui ex commissiene ducis jam civi- tatem tetam combusserat , petiit ab ecclesiis mille ducentas coronas pre re- demptione domorum claustralium, ne combustieni exponerentur. Sed ebtule- runt eidem ecclesiaslici quingentas coronas. Unde et dominus Leediensi» 63 Fredericus du Willhem. _ jeiii exigit pro flonioriini rcstaiiratione. I4G9. Il vu m « mediator esse debebat, suas vices interpositurus. Praeterea prof ugiLeedienses, negotie parumper pacificato, passim ad propria convertentes, unacumdominis ecclesiasticis cohabitantes, coeperuntsuccessu temporis casas, domunculas su- per furcas etstipiteserigere, et super lapidum materiasex stramine etiulo tecta compenere, atque in caveis et penerura cavernis habitationis locum erigere, donec ex mandate ducis darelur licentia habentibus aedificandi petestatem dux 3«reu. .eo„ nevas aedificandi domus . mediante selutiene per singules annos unius aurei leonis. Quae tamendemus neviter aedificatae, si exselutionem praetacti canonis debuissent evadere, non nisi usque ad prima laquearia inferieris selarii pole- rant exsurgere. Anne millésime quadringentesimo neno , dux Carelus post victeriam acqui- siUm ,n patria Leodiensi , in superbiam elatus, Gandavenses tanquam sibi crcuscand. rebelles ceepit ad obedientiam arctare. Ad ques cura in alto et elevato selie ''^' ^"''"^" sedens cencionaretur, combuslis vexillis et cassatis laceratisque eerum privi- legiis, sigillisque demolitis , in praesentia demini Ludevici de Bourbon ac alio- rum nebilHim, locutus est ad Gandavensem plebem : Populus hic labiis me honorât, sed cor eorum longe est a me, etc. Eedem anno, in profeste venera- bilis Sacramenti , receptus est dux Carelus jam placatus apud Gandavum et henorifice introductus, et (preut ferebatur) cum taedis, faculis ac aliis lumina- ribus non minus quinquaginta millibus. Item bec anno ebiit ducissa , uxer ducis Geiriae, serer demini nestri épis- uxordu.i.ceiii.e.o. copi. Item in menasterie Sancti Trudenis receptus est novus abbas benedi- ,^°^.L"'^«vl,^Vo"r- cendus m demmica Oculi. Praeterea hoc etiam tempère apestelicus legatus Leg.t„. aposte,*c„, ... saepedictus velens ad urbem recedere, quodam mode minans petiit sibi de p'^»" «^«^M-it laberibus factis satisfieri : unde tractatu facto cura codera singuli canenici selverunt ei decem renenses et capellani pre tribus vel duebus , abbates vero pro se ipsis, suis cenventibus praetermissis. Inde etiam multa consilia et con- vecatienes factae sunt apud ecclesias prepter débita et pensienes et caetera, prepter quod jecalia vendebantur. Die vero i icesima prima Aprilis, combusta exstitit ecclesia menaslerii Vallis- Eccie,u „.o„a.teni v.i. Sancti-Laraberti ex fulmine circa horam quartam post raeridiem. Septima lnt':7^^^T::^ Maii posita est curia Officialis in oppido Trudonensi. Trudonopoiimtr.n;. Itéra septiraa Julii dorainus de Humbercourt una cum uxore sua per Na- Don.rium ai. Humher. murcum venit Leodium, et inlravit ecclesiam Sancti Laraberti, et oratiene Seî^r^ti" facta ante feretrura corporis Sancti Lamberti, in praesentia demini decani ac 64 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 65 Paz Lcodii prorlamata. Bona ecclcsiarutii ar rrstanlur in liraban- lia. aliorum dominorum obtiilit pro emendalione et offensa , qiiibus se deliquisse confessus est, xxx marchas argenti , et sic salutata Virgine Maria in clauslro, impransus recessit navigio versus Trajeclum. In Seplembri très malefactores capti in Eggermont fiierunt decapitali in Insula ex opposite ecclesiae Sancti Pauli. In festo Sancti Lamberti propler nimores praecedente nocte factos, ubi videlicet ad arma clamatum fueial, domini ecclesiarum occasione accepta coeperunt claustra sua firraare vectibus cnsirum Frc.ierici de et scHS aliisquc opportunis repagulis et porlis. Hoc denique tempore dominus de Witthem , civitatis Leodiensis combustor, in suo castro per ducem Julia- censem obsessus fuit, sed per ducem Burgundiae obsidio ipsa soluta exstitit. In profestoCosmae et Damiani pax proclamata fuit Leodii et nundinae consue- tae, quaevulgo forum dicuntur, celebratae sunt in vico Sancti JohannisRaptis- tae, incipiendo abecclesiaSanct i Rartholomaei usquead forum Sancti Lamberti. His diebus ecclesiae plurimum gravabantur in bonis suis per arrestationes pensionariorum in Brabantia , propter quod ex gabellis jam nuper impositis ordinatum fuit, quod cuilibet in subsidium refusionis damni illati in tribus lerminis per singulos annos solverentur mille floreni , quod et factum est. Ordinatum insuper est, quodpraelati, propter improbitatemquorumdam no- \ilates introducentium et violentiam facientium, tenere possent duos \el très apud se armigeros, et quod, quotquot essent de parte principisveleliam do- mini episcopi , arma ferre possent. Hoc tempore veniens ex urbe nuntius, ferens sccum litteras commendatitias et unum brève insinuans , quod summus pontifex plurimum condoleret op- pressioni Leodiensis ecclesiae, cupiens quod mitterentur deputali ex parte ecclesiarum , etc. Anno septuagesimo in octavis Johannis Ëvangelistae ^ dominus Leodiensis navigio ex Huyo venit Leodium , ubi honorifice cum taedis et faculis lam a clero quam a populo susceptus. Post oralionem factamin ecclesia Sancti Lam- berti ad coenam ductus est apud cancellarium. In crastino vero, post propi- nationem eidem factam. rogatus est ab ecclesiis, quod ipse dignaretur locum habitationis suae in Leodio firmare et quod Oflicialis curiam ad Leodium vellet revocare. Quibus dominus episcopus respondit, haec se libentissime facturum , dummodo temporis malitia id fieri permitteret. 1470. Luiluvicus borbonitu Leodium redit. Ivantur. missarii a Carolo Leodium missi ad os inu/os civitalis. Eodem die, prandio facto, dominus episcopus, cum frigus esset, pedes ivit per plateas combustae civitatis, lamentabile exustionis conspiciens speclacu- lum. Deinde in profeslo epiphaniae navigio Trajectum petiit, equitibus ejus Episcopn, Trajeaun. juxta ripam Mosae procedenlibus. Postea statim per quosdam pessimos exe- '"'"' cutores, quorum unus prolhonotharius et alius Renedictus, vulgo Renotton dictiis , dux Carolus deslinavil litteras comminatorias ecclesiis , continentes caroius civiu.i mi„. quod vellet esse solutus, alioquin scirent se positurum ipsas ecclesias in tali loi' "'^' *'""""' statu, quod infra annos quadraginta recuperare se non valerent : sed et civi- bus majora minabantur. Quare plures cives dimissa civitate . non habentes unde solverent, fugae necessario consulere habuerunl. Deinde in festo sancti Servatii intraverunt Leodium ex parte domini de com„.., Humbercourt missi dominus de Paiage et Wilhelmus Martinez ^ , tanquam Stud commissani ipsius domini de Humbercourt, ostendentes per patentes litteras '"""'" se habere commissionem destruendi muros et portas circa sancti Lamberti claustrum anno priore factas , atque residuum raurorum quod fuerat derelic- tura apud sanctam Walburgem seu in aliis locis circa Leodium; eliam spe- cialiter muros de Viseto oppido potestalera habebaut destruendi. Indictum igitur est per praefatos commissarios quatenus et in Tungri et ubicumque alibi mûri ex integro non erant eversi. quantocius demoliri deberent. Igitur in ju,u saoct. Ma.iou... bancto Martmo cum ad mstantiam praedictorum commissariorum mûri de- '""'^""'"'^"' '"•"' poni deberent, restiterunt domini dictae ecclesiae, mittentes suos deputatos ad ducem Carolum , a quo impetrarunt gratiam qua suos muros, cum ad custodiam sui claus.tri spectarent, deponi aut demoliri non deberent. Prae- terea muiti cives redemerunt se erga praefatos commissarios , habentes potes- talem propellendi omnes cives civitatis, centum et quatuor (prout fertur) civibus exceptis. Recessit tamen Wilhelmus de Martinez a Leodio , cupiens inlrare castrum Huyum , ad quod non erat admissus , qua injuria commotus accessit ad Tudinum et Covinum , quatenus ibidem muros depouere faceret. Praeterea in principio Julii venerunt commissarii ducis ad Leodium impo- Taii,. .iviiu. i„,,o siluri lalhiam super patriam xxxiiii™ florenorum rhenensium. Sed ubi com- prehenderepraesumebantad dictas talhias in parte solvendas per ecclesiasticos et monasteriales , convocatione facla , restitit unanimiter clerus , protestons de injusta imposilione. »iU. ' Die tertia mensis Januarii. ' Alias Martineai 9 Pa^e Ût). 66 JOHANNIS DE LOS Latruncuii» e.uiibus Hoc temporc ppaeconla voce clamatum cxstitit in foro, quod ad puisuiii campanae omnes cives se praepararent ad resislendum latrunculis exulibus extra patriam proscriptis , qui denuo in confinibus palriae conglobati latroci- nia et praedas curabant exercere. Hisce vero temporibiis dux Carolus de Sanclo-Awdomaro transtulit se in Hesdin. Cornes autem de Verwic ciim potentia magna inlravit in Angliani , obtinens ibidem superioritalem , propter quod novus rex fiigiens venil in Ha- gani Hollandiae , quo et aliquot dierum spatio se continuit. 1471. Circa initium anni septuagesimi primi , Leodienses qui fuerant profugi ex patria extra civitatem Mettensem famabantur esse proclamât! , qui in unum collecti non minus ducenti ad patriam Leodiensem coeperunt revertentes ac- , cedere. Quorum timoré Leodienses perplexi coeperunt vigilias indicere et cus- todias observare , magnosque rogos in plateis slruere. ''r; w"l1"«Î: P^^tea mensis Februarii die décima quarta , dux Carolus , foi-silan aliqualiter *^"" super violenliis Sancto Lambertoillatis compunctus. per honestam legationem misitecclesiae Sancti Lamberti certa pretiosa clenodia, videlicet duas argenteas imagines nobiliter deauratas, sancti videlicet Georgii martyris et ipsius ducis ante pedes inclinât!. Ac insuper obtulit très rubeas cappas deauratas ac subtili textura pretiose figuratas^quibusnihilominusinprocessioneincrastino indicta post specialem missam usi sunt ad ipsam missam officiantes seu ministrantes. Ex tune indicta fuit ad instantiam domini episcopi specialis missa singulis feriis sextis celebranda pro pace et pro domino duce , qui tune temporis sus- tinuit suam patriam in vadi per gentem régis Francorum . JNam usque ad Hanno- niam extenderunt se Franci , stanles in terris Morialmez , descendentes usque in Fossis, Branio, Florinis, Walcourt, atque usque ad Floreffiam , praedas et rapinas captivitatesque hominum exercentes. Praeterea etiam dux Carolus De payege m Leodio dcmandavit dominum de Payeqe ad Hannoniam mittenduuK auem naulo ante m Hanaoniam voci- jfj.. «^»/ ^Tr ^^ »«• ad Leodium miserat cum ducentis armigeris , quatenus dominium insulae in Leodio obtineret ex parte sui , et post dominum Leodiensem patriam custo- diret. Quo revocato gaudium factum est in Leodio, libenter volentes carere cives hujusmodi superfluo dominio. Statim vero post hune censor pestilens, de quo supra dictum est , una cum prothonotario ultra roodum coepit vexare Leodienses ecclesias , exigens ex parte ducis , virtute comraissionis suae , de Ducenn rhenenseï ab qualibct ccclcsia dc taxatiouc sinfvulis ecclesiis imposita ducentos rhenenses ecclcsiis exiguntur. .^ . " • »* • v^».»»v.o. Quos cum ecclesiae non voluissent solvere, generaliter et concorditer protes- iU . : "M. / -• r.?,-' / -t.. CHRONICON. 67 tantes , iniqui executores ipsius Benedicli , vulgo Benottoîi vocati , via facti Violentas naaniis inaposuerunt primuna in computatorena ecclesiae sancli Lam- *^»'l« 1 et clavibus ab eo violenter acceptis , granaria aperuerunt , nihil tamen asportanles. In crastino vero cum ecclesiae insUnter peterent dilationem , do- nec ad ducem mitteretur, nulla data dilatione, absque mora , efiFrangi fecit grananum ecclesiae sancti Dionysii , et deinde granarium ecclesiae sancti Pauli , ex quibus ablalis in maxima quantitate frumento aliisque granis , et navibus imposais, ad Trajectura studebat transmittere. Item deinde ad Sanctum Pe- trum et ad SancUm Crucem similia tentata sunt, sed dum ad Sanctum Mar- tmum venlum est , convocatis confratribus , vix obtinere potuerunt reliqiiae ecclesiae terminum qualemcunaquc, nisi postea caulione et mediante fidejus- sione ponenda in cambio Lovanii vel Trajecti , quod videlicet infra decem dies juxta praefatam petilionem satisfaciendum esset. Hic vero exactor ultra mo- dum msUbat, vix ulla dilatione concessa, in tantum quod postea veniens apudCruciferos, Praedicatores ac alios Minorum ordinis conventus . violentas exercuit executiones. Hic violentus praedator juxta meritum suum apud Tra- jectura fuit decapitatus , cum tamen régnante duce Carolo scabinatus ad tem- pus ibidem funclus fuerit officio. Postea praeterca eodem lempore, in mense Julio contigit papam Paulum , „„ruur..u.«s „ u m urbe existentem , salis improvise mori. Cujus in locum successit papa Sixtus, tpt^y;?l^'=' ipso die sancti martyris Sixli, procurante cardinali graeco facile electus. Item circa idem fere tempus, apud ïrajectum obiit dominus Rutgherus, abbas sancti Jacobi Leodiensis; cui successit dominus Conrardus de Molendino, paulo ante factus prior sancti Jacobi. Item non diu postea dominus suffraga- neus, dominus videlicet Johannes, episcopus Liberiensis, diem clausit ex- tremum *. Dominus vero Liberlus , episcopus Bericeosis ^ suffraganus , in die sancti Lamberti , ex parte episcopi coram loto clero et populo proposuit causam Frederici imperatoris , qui apud Ralisponas dicebatur convocalionem prin- ,„p, p„dericus i>. .„ cipum fecisse, contra Thurcum expedilionem facturus. Ob cuius orrasin- TÙrcos benum J! I * v-i.ijua «j^V/aniv turus, décimai petit. nem de praecepto papae decimam inlendebat pelere per universam terram. Sed ut banc pelitionem ecclesia Leodiensis et dioecesis plurimum depaupe- rata opportune praeveniret , persuasum est , quod per quosdam deputandos » Cfr. $upra pag. 18. et Adrianum de Veleri 2 Seu polius Berytentit. Cfr. Ernst, Tableau Bascoapud Martene,op. cit., tom. IV, pag. 13S4. hi,t. rfe* Suffragantt de Liège, pag. 141. Moritur Paulus II. Ii. 68 JOHANNIS DE LOS 1472. Comelet. et ad urbem mittendos , dominus papa Leodiensem ecclesiam dignaretiir facere exemptam. Quae res anlequam expedirelur, salis difHcilem videbaliir habere progressum. Anno igitur millesimo quadringentcsimo septuagesimo secundo , dominus Leodiensis episcopus, in oclavis Innocentium^ pransus est apud monasteriuni sancti Jacobi in refectorio, una cum novo abbate *, qui eodem die raunus consecrationis per suffraganeum fuerat consecutus. Porro in oclavis Epipha- niae, coepit in aëre apparerc comètes longam ducens caudam , qui lamen magis videndum universaliler se exhibuit circa feslum sancli Anlhonii, et movebatur ab Oriente ad Occidentem versus. Quo disparenle circa feslum sanclae Agnetis , ostendit se alius comètes versus Septenlrionem ^ et videbatur volvi circulariter , habens caudam dubiam ^ de quibus comelis astronomi plu- rima indicabant. Deinde tertia Martii venit dominus de ffumbercourt denuo de Trajecto una cum uxore sua navigio ad Leodium; cum eo venit etiam praesidens Bra- bantiae, comitatus multis nobilibus viris, quibus ducatum praebebatunanavis i«ovum*buuini>crcur- onusta viris armatis Trajectensibus videlicet sagittariis. Quorum etiam nu- tio ecclesiae S. Lani- . . • » i • bertidonariumobu. merum INamurcenses auxerunt, obviam ruentes ad porta m sancli Leonardi , quorum capitanei erant villicus et ballivus Namurcenses, slipati ocluaginta sagittariis bene armatis. Quibus hinc inde arraigeris bene munitus , dominus Guido praenominatus, curavit visitare ecclesiam sancli Lamberli. Atubi ora- tionem dévote complevissel, duclus est ad hospitium clangentibus buccinis apud Praedicatores in Insula, quo etiam nocte praecedcnle fuerat bospilatus. In crastino vero ad ipsius instanliam celebrata fuit missa ad summum altare ecclesiae sancti Lamberli^ qua dicta permissus est ascendere ad feretrum cor- poris sancli Lamberli , cujus caput cum osculalus esset dévote ^ obtulit, prout pridem jam fecerat , sumroam triginta marcharum argenti , instanter requi- rens quatenus caput ipsius sancti nobiliter argento includi deberet. Et ipsum dominum Leodiensem praesentem monuit , quod totidem argenti ad praefa- tum usum dare deberet , atque quod etiam quilibet canonicorum majoris ecclesiae saltem unam dignaretur exhibere liberaliler argenti marcham , in- super promittens quod dominum ducem ad deaurandum dictum argenteum caput ,< postquam perfeclum esset , facile ioducere posset. Deinde accessit lam. ' Conradus de Molendino, «nno 1474 in profestoexaltalionis S. Crucis morle praemalura raptus. CHROMCON. 69 praelibatus dominus de flumhercourt ad ecclesiam sancti Pétri , ubi similiter in summo altari celebrata missa, circumsleterunl ei domini de eadem ecclesia, regraliantes ei de assistentia eisdem facta in arduis negotiis contra eorum oppressores et infeslissimos exactores : quibus concessit illico mandatum , di- cens de mente principis non esse , quod executores sui sic ecclesiis imminere deberent. Postea faclum est, quod deputali ecclesiarum patriae Namurcensis describere facerent bona omnium ecclesiarum Leodiensium in comitalu Na- raurcensi situata , ad contribuendum cum ipsis in gratia domino duci concessa. Quibus cum clerus Leodiensis conslanter resisteret, coeperunt illi via facli contra ecclesias procedere spoliantes colonos ecclesiarum in patria sua exis- tentes. Quo perceplo , ecclesia Leodiensis citari fecit clerum patriae Namur- censis ad certosdiem ethoram apudsanclum Petrum in Leodio , ad videndum se resecari a societate secuodariarum ecclesiarum. Qui lamen non comparue- runt et prolongatus est terminus, quatenus interea quaererelur in archivis, quomodo videlicet hujusmodi resecatio fieri deberet. Prima vero Augusti, dominus Leodiensis publiée legi fecit litteras sibi a domino duce Burgundiae directas , continentes fratrem régis Franciae , per venenum interfectum. Deinde secunda Augusti, dominus Leodiensis collectis armigeris suis, quos habere poluit in sua patria, recessit versus Huyum. Cui sociabant se Namurcenses deputali viri armati , quorum advenlum audientes lalrunculi superiores, patriarum terras plurimum dévastantes, quanlocius fu- gerunt. Nostri vero, locis eorum opporlunis combustis, in quibus illi se reci- pere consueverant , ad Leodium sunt reversi circa octavas sancti Laurentii , superiores de inimicis effecli. Hisdenique diebus dominus Fredericus de Wït- them valde molestabat Leodienses ecclesias, ob videlicet denarios sibi promis- ses , prout supra tactum est. Propler quam necessitatem ecclesiae multum angustiatae plurimosad invicem habuerunt tractatus. Anno septuagesimo tertio, posl multas difficultates de praetacta materia inter praelatos et aliarum ecclesiarum capitula , aliis consentientibus in con- tribulione dictorum ducentorum florenorum , per omnia forte capitula , aliis vero non consentientibus , tandem in Aprilis mense in hoc convenerunl , licet salis difficile, quod videlicet praelali solverent Ix renenses, et aliae ecclesiae xl, facientes simul ceutum renenses, expensis postmodum in commuai reci- piendis : de quibus admodum dubia facta fuit conclusio , procul dubio in- fecto manente negotio. 1473. 70 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 71 <:aroiu«^jimj^Gciri«m Hoc cleniquo tempore positis Ireu^is inler regem Franciae et ducem Bur- ^rundiae. dux ipse transiens per Leodiensem patriam cura infînito armorum apparalu maximaque armatorum manu , palriam Gelreosem coepit invadere ; et posila obsidione ante oppidum de Venlo , ipsum ad deditionem compulit. Similiter ctiam NoYÏmajrium obsessum tandem in sui servitutera redegit. Ru- riraundenses vero cum duce Burgundiae, in Mosae Trajecto résidente, me- diante tractatu ad concordiam venerunt. Et ita factum est, quod totus Geirensis ducatus duci Carolo praetacto facile ad votum cessit. Praeterea dux voti sui compos et in superbiam elatus colloquium imperatoris expeliit. Quem cum <;ongre»su!i caroii du- diu cxspcctaret dux in Aquisgrani , et ibidem non venirel . tandem occurrit cif et imperatoris. . . .... —i ipse imperatori ad civitatem Treverensem adveoienti. Cum magna solemnitate «iusceptus est ibidem uterque. Qui ad invicem quaedam sécréta tractabant, nesciebatur tamen qualia essent, nisi quod per certas conjecturas praesume- batur ipsum ducem ab imperatore petiisse se posse fieri regem Burgundiae, atque in regem debere coronari ^. Igitur dux reversus ab imperatore per Co- loniam venit in Aquisgrani , ac deinde ad Coloniam regressus foedera magna amiciliae studuit facere cum Coloniensi arcbiepiscopo. Notandum quod liic praescriptus annus totus exstitit pestilentialis , et boc quasi universaliter in dioecesiLeodiensi, ubi plurimi obierunt ex fluxu sanguinis, qui morbus disen- teria seu lienteria vocilari poterit. Maximus siquidem aestus et ardoris erat fervor, qui infirmitatem praetactam auxerunt, sed maximam copiam optimi vini niliilominus hic annus calidus (prout communiter vulgo appeilatur) ubique cunctis terrae cultoribus votive peperit. Mors abbatis 8. L«u- Apud monastcHum sancti Laurentii Leodiensis, hoc eodem anno venera- biHs pater abbas iVrnoldus Loon , alias de Kunph^, ex senio confractus , diem clausit extremum mensis JuHi die xxviii. Qui paulo ante per resignationem providerat domino Bartholomaeo , suo successori de abbatiati dignitate '. Anno vero sequenti , videiicet septuagesimo quarto post diaetam tentam in oppido Boviniensi , dux Carolus mutato consiiio exercitum siium , quo inva- caroiui Nuciam irusir. dcrc proposucrat regnum Franciae , factis treugis , duxit denuo ultra Mosam Pestilentia. rentii. 1474. obsidet. ' Cfr. Barante, op. ci<., tom. VII, pag. 359 Martene, op. cit., iota. IV, pag. 1151. et seqq. t ÂrDoidus Loea abbatialem digoitatem mala * Alibi legilur Loen de Kemexhe , et etiam de fraude obtinuerat, quam rogantibus monacbis TremecA, prout in ipsius epitaphio, quod refer- abdicare tandem debuit. Ipsiiis successor sus- tur in Uistoria monasttrii S. Laurentii, apud ceplam provinciam pie et fideliter administravit. ttuvium, contra oppidum Nuciae studiose coUocans obsidionem, archiepisco- pum Coloniensem una cum nonnuUis aliis principibus vocans in adjutorium. At ubi cum multo tempore cum plurima suorum jaclura pugnatum esset mutiliter. post undecim mensium spatium, dimissa obsidione , consuluit fugae satis confusibiliter. Ante haectempora dominusAVilhelmus de Arenberch, alias de Marcha, vir wiiheimus de Ar«n- 1 , * ... . bercli. audax et bellicosus, cunctis terribilis, prolixam barbam gestans, statura pro- cerus, vendito dorai nio suo de Lumen in patria Lossensi', coepit fortificare castrum suum de Egremont prope Mosam situatum. Hic datis liberaturis muftis per Uasbaniam ac etiam per totam patriam , cunctos conabatur attra- hère in favorem sui, blandimentis alliciendo seu quolibet aho ingenio. Quod factum non parvam quibusdam ingeneravit suspicionem non satis bonam. Praeterea non diu post , tertia videiicet Augusti , codera iraperante, vulnera- tus-fuit quidam prope Fexhe decimator, qui ipso die sancti Laurentii obiit. Quo etiam codera die praefatus dominus Wilhelmus in sancto Trudone exis- tens obviura sibi magistrumRycardum, vicarium domini Leodiensis, crudeliter Ricardum vitanum ... • r * cpiscopi occidil. occidit ; quo mterrccto statim m Franciam aufugit , repente fugitivorum ca- pitaneus eflFectus. Igitur penultima Augusti, facta faraa in Leodio quod dorai- nus Wilhelmus, collecta sibi fugitivorum armata manu, associando etiam sibi viros quoslibet audaces de Franchimoîit atque etiam ex Francia, ad invaden- dara Leodiensem patriam descendendo properaret , Leodienses inermes fu- gara coeperunt meditari. Qui coherciti per dominum Leodiensem atque ejus ballivum , compulsi sunt sistere pedem , et collecto exercitu virorum per Has- baniara et circum circa , coëgit eos qui erant in Castro de Egyermont ad deditionem , Castro accepto Aegidii in crastino. Propter quod dominus Wil- helmus comraotus , litteras dittidationis misit consiiio domini episcopi Leo- diensis et consiiio ducis Burgundiae , nominando expresse episcopura Libertura suflFraganeura. Quem in sancto Trudone captura ac duci Burgundiae praesen- tatum dux apud oppidura de Gravia diu in carcere teneri fecit captivatum. Hoc anno , abbas sancti Jacobi Leodiensis dominus videiicet Conrardus , a postquam vix tribus annis praefuisset , defunctus est. In cujus locum successit dominus Arnoldus Diest. Sequenti anno, qui erat septuagesimus quintus, âioxmmcdiinvocavit, exstitit rnoldus Diust abbas S. Jacobi. 1475. > Terram de Lumay seu Lummen vendidit domino Délie Voere. 75 JOHANNIS DE LOS tidet. NicoUus Dene abbas consccratus lu abbatciTi sancti Huberli in Ardenna. dominus Nvcholaus Dene. M. Hub«rti. ..... . . ' . Deinde xvi Junii turris ecclesiae sancti Huberti in Ardenna ex fulmine tota- liter fuit combusta. In Leodio magna facta est compulsatio campanarum propter gaudium ac- laduciae ioter regem ccptum dc iFCUffis novcm annopum inler reffem Franciae et dueem Carolum. FrsDciae et ducem . i !•/«•• i- Carolum. Et mox postca cocpcrunt paulatim nonnulli fugitivorum ad patriam redire, salvo conduetu mediante. Dominus vero Leodiensis, qui ex parte ducis cum multa suorum armata manu apud ipsum ducem Nuciam obsidentem fuerat demandatus . quatenns sibi foret praesidio , post dimissam obsidionem rediit Leodium xii* Septembris . susceptus magno cum gaudio. Porro dux Caroius , non diu postquam in patriam fuit reversus , habito colloquio cum rege An- gliae, cui obviam processerat, totam suam armaturam secum ducere curavit . caroiu> Nanceiumob. transitum facicus per Namurcensem patriam. Itaque terram ducis Lotaringiae incipiens invadere, et tandem oppidum de Nansy obsidere, prosperum salis habendo principium , foedum ac infelicem tandem con.secutus est ibidem fi- nem (prout in consequentibus patebit), dignam suae temeritatis mercedem. Notandum quod circa finem hiijusanni, paululum antefestum apostoli Tho- come^ s. Pauii capiie mac , comcs sancti Pauli de traditione convictus , Parisiis decapitatus est , sed et in bello filii ejus captivi sunt detenti , ac terra seu dominium ipsius per confiscationem regiae dispositioni cessit. Verumtamen Balduinus. de quo su- pra, veniam. quam forte non meruit, invenit. Igituranno septuagesimo sexto, dux Burgundiae valdc lassatus a Switten- sibus , magnam partem populi sui amisit , et insuper in medio mensis Martii perdidit apparatum suum , quem tam in thesauro quam in bellicis instru- mentis secum adduxerat copiosum. Quare pertaesus etpenedesperatus, missis executoribus ultra modum , patrias et terras suas per talhias et impositiones irrationabiliter Yexabat. In patria yero Leodiensi, praeter satellites electos et inauxilium ipsius missos, multam impositam et exactam requirebat pecuniam. Quam cum non facile impetrare potuit, arma, enses, hastas et quidquid ad bellandum idoneum per dominum de Humbercourt ejus \icarium auferri fe- cit. Insuper et fossata repleri et muros derelictos aut reparatos in Leodio, in Tungri, in Hasselt atque in aliis locis demoliri fecit. Quae cuncta sic crude- liter imperata, futura apud non nullos viros eruditos conjiciebantur aut pro- nosticari videbantur ipsius infelicis ducis mortis praeambula seu occisionis indicia. Quod et mox statim patuit. plertitur. 1476. Caroius luccumbit. CHRONICON. 73 Ergo septuagesimo septimo anno cura dux artatus in crastino Epiphaniae cum suis inimicis bellum habiturus esset, et comes quidam capitaneus Lon- gobardorum (quorum copiosa societas duci pro stipendiis servire curaverat) ob non solutionem stipendiorum ab ducis exercitu defecisset , dux indignatus indictum bellandidiem non exspectans, in profesto Epiphaniae, praetermisso ordine , se et suos contra suos adversarios inconsulte cum magna ferocitate objecit , cupiens in conflictu esse primus. Qui mox suae temeritatis luit poe- nam , nam disperso ejus exercitu ceciderunt ex parte ipsius plurimi , et sunt captivât! multi, sed et paucis evadenlibus occisus est et ipse. Nam , ut fertur, cum ipse in sola fuga suam extremam poneret salutem , undique constrictus et coangustatus devenil ad quemdam rivum , quem cum equus suus , cui insi- debat (nescio quid praesagiendo) , pertransire dubitaret, a molendinario inva- sus miserabiliter occubuit. Igitur requisitusdux et intermortuos non inventus quarta vel, ut alii dicunt , sexta feria post Epiphaniam , quae tune in domi- nica erat, ejus corpus ad terram congelatum juxta praefatum molendinum dicitur fuisse reperlum. Quod pulatur sine divino judicio non accidisse , ut scilicet qui multa inhumanilate erga occisos eatenus fuerat usus, cadavera occisorum sepeliri non permiltens , etiam et ipse sic digne promeruil asini se- pulturam sortire , procul dubio eamdem mensuram consecutus , qua ipse aliis mensurare consuetus exstilerat. Igitur 6um haec ad terras ducis Caroli nuntiata essent, et ad hujus modi novitates cuncii essent attoniti , visum fuit Gandavensibus miltere ad regem Franciae honestam legationem, meditantibus satis fore utile, si filia ducis Bur- gundiae matrimonialiter filio régis jungeretur. Cui legationi cum intéressent magnus cancellarius Brabantiae et dominus de Humbercourt ducis vicarius, ob longius colloquium cum rege communicato seorsum, per delatores accu- sati sunt apud Gandavenses , et crescente suspicione una cum multis aliis no- bilibus gubernationem patriae habenlibus comprehensi in captivitatem sunt detenti et deinde unus post alium corara furente populo decapitati. Dominus vero de Humbercourt et magnus cancellarius et quidam alius nobilior totius Flandriae grandaevus , feria quinta in coena Domiui ante Pascha coram toto populo in publico producti fuerunt decapitati , quorum primus hora nona ante meridiem , scilicet praefatus nobilis vir senex , et post prandium hora quarta cancellarius. Et mox post hune sedens in cathedra dominus Guido de Hum- bercourt miserabile spectaculum praebens exstitit decollatus. Praeterea ferein 10 1477. Guido fie Humbercourt et Wilbeimus Rugo- notus capilcplectun- lur. 74 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 75 Caroli decrela Leod rescinduntur. cunctis oppidis Biabantiac conlra luagistralus et rectores eorumdem similia judicia per furorem populi eliara salis insulte exercebanlur ^ PoiTo in terra Leodiensi ubique nimiruni plurimum erat tripudium et {jaudium. ConBscata civium bona compellebantiir suis proprietariis restitui, probibebantur consuetae exactiones , gabella super rébus venalibus imposita deposita est , quatuor aut quinque gabellis exceptis , resumpta sunt arma , et loca opportuna instanter statim exstiterunt fortiBcata. Porro lex , statula et ordinationes , quas dux Carolus in Leodio et in cunctis patriae oppidis exercen- das praeceperat , facile sunt revocatae et annibilalae sive cassatae. Insuper et domino episcopo Leodiensi procurante tam per se quam suos le^atos ad boc idoneos. civitatis et totius patriae oppidorum privilégia per ducissam Mariam, HumbcrcuriJi bona ducis Burcfuudiae filiam , exstiterunt restituta. Dominus vero Leodiensis per- connscata. i- i sonahter ad Gandavum , pulchra nobilique comitiva instructus , confiscari et arrestari fecit omnia bona , quae dominus de Htimbercourt in Leodiensi patria sub titulo ducis, cujus vicarius erat, videbatur tenere confiscata. Sed et ea quae per eum ferebantur in thesauria sancti Servatii Trajectensis ecclesiae fuisse deposita, non sine maximo damno dominorum ejusdem ecclesiae, cuncta re- poscendo sibi reddenda aestimavit. Item et bombardos tormentave atque alia quaecumque instrumenta bellica , ad dominum de Humbercourt pertinen- lia , dominus Leodiensis de Trajecto jussit perduci ad civitatem suam Leo- diensem. Porro Leodienses, jussu domini episcopi , diligenter coeperunt renovare sua fossata , reparare muros et dirutas in altum erigere portas : denique in sin- gulis patriae oppidis hujuscemodi instanter viguit opus. Igitur in mense Maii ubique locorum terrae Leodiensis constiluebantur bur- gimagistri seu magistri ciyium , officiales , clientes , sculteti , scabini , et more consueto ministeria ordinabantur , peregrina lege abolita et patria lege ^enuo introinducta. Revertebantur nibilominus exules, de patria dudum relegati seu extra terras Leodienses et Brabantiae dudum proclamati ac proscripti. Inter quos dominus Raso de Heers, cumquibusdam aliis aliquid violenter circa pa- triam molire cupientibus , per reconciliationem reverti ad propria est admis- sus. Hic posteaquam reversus vix quatuor aut quinque mensibus supervixit. • De Humbercurlii et Hugoneti supplicio dis- tier, De Smet , S»-Genoi$ et Gachard. Cfr. Bul- quisitio adraodum séria habita fuit inter regiae letins de l'Académie, tom. VI , part. 3 , pag. 89 , academiae Bruxellensis socios , Vir. G. Dumor- 199, 219 et 299. Mûri civitatit rcparan tur. Officiatonim reslitutio. Baso ab exilio redit. Sciendum tamen quod antequam praefati proscripti exules in patriam pacifiée sunt recepti , dominus Leodiensis , collectis undique de sua patria armigeris , opportune contra suos adversarios se viriliter objecit , cum multa pompa mi- nisterialium explosis quae recenter confecerant novis vexillis .^ ordine satis apto. Dominus vero Wilhelmus, domino Leodiensi reconciliatus et jam major Leodiensis seul têtus factus , cum multa comitiva dominum Leodiensem usque ad Huyum praecesserat. Sed licet bac vice nihil dignum relatu factum fuerit, non diu tamen post de licenlia domini episcopi ad propria sunt redire per- missi eorumplurimi. Quorum nonnulli ingrati efiPecti etgratiara sibifactam non reputantes , mox ut vénérant , domino episcopo insidias lendentes , occultam quamdam Iraditiouem conflare curaverunt, Quo dolo deprehenso , dominus Leodiensis quosdam per suam justitiam decapitari fecit , corporibus eorum membratim divisis et capitibus bine inde in lanceis super portas erectis , quo- rum caput Aegidii villici de Montigu positum fuit super portara Sancti Leo- nardi. Caput vero cujusdam alterius ad oppidum Lossense deportalum. Sed et alii très aut quatuor , quorum nomina hic inserere non est necesse , prout merebantur, capite truncati maie perierunt , reliquis conspiratoribus et de tra- ditioue consciis clam fugientibus. Haec autem in principio mensis Octobris contigerunt, quo in Leodio nundinae, quod forum dicitur, celebrabanturc Item non diu post quidam clericus qui innocenter, prout fertur, ob litteras traditorias incaute receptas et exhibitas , ante palatium episcopi publiée degra- datus , justitiae seculari traditus , ante gradus ecclesiae Sancti Lamberti exsti- tit decollalus. Notandum vero quod Tilmannus Wcâdorey \ post dominum Wilhelmum de Arenberch, domino Leodiensi, prout dictum est , reconcilia- tum et jam in majorem scultetum praefectum , subvillicus fuerat constitutus. Sed et quidam, nescio quo merito, Ghiis Van Kan miles effectus, parum nobilis, corporis persona exilis, sed animo magnus, patriae Lossensi senes- callus est constitutus. Magistri civium tune in Leodio primi , domicellus Wilhelmus de Waroux et Wilhelmus d'Emptines ^, more pridem consueto, exstiterunt deputati. Qui- bus praesidentibus et gubernantibus , domino Ludovico de Bourbon , Leo- diensi episcopo , cujus occasione Leodium forte in extremam devenerat cala- mitatem , magnanimiter procurante , coepit reflorere , crescere , in aedificiis Willielmas de Marcha factus icultelui ma- jor. Poena traditorum epis- copi. Clerici degradatio et decollalio. Tilmannus Waldorey subvillicus. Ghiis de Kan Lossensis patriae sencscallus. Primi magistri civium post urbis excidium. Beflorescit civil as. 1 Alias ff'aldoreal. 2 Alias Damptins. 76 JOHANMS DE LOS CHRONICON. 77 augmentura sumere et amissam famam per totum munduni vilipensam reçu- perare. et per totum circuilum dominorum et principum gratiam et favorem ad se recolligere. Porru dominus Leodiensis invitatus ad nuplias dominae Mariae, ducissae Brabaatiae , neptis suae , apud quam inBnitam meruit {];ratiam , misit obviam MaiimiLanoimperatoii domino MaximiliaDO sponso, Frederici imperatoris filio, per Trajecturo , mul- fiii tis comitato priocipibus, ad Brabantiam tendenti, dominura Wilhelmum de Arenberch, praefatum Leodiensis civitatis scultetum , speciosa comitiva cir- • cumfultum , et inde praelibato Maximiliano satis gratum etacceptum. Qua de re dominus Leodiensis sibi et suae patriae non parvam conquisivit {][loriam et honorem. Igitur ut multa brevibus concludam (cum satis multa sit niateria de hoc tempore scribenda) quae audientium posset niulcere audilum, brevi- tatis tamen gratia, plurima transiliens^ dico prophelico quodam modo ser- mone utendo , quod ex quo dux Carolus, prout dictum est. in bello occisus dormivit, et ex tune cessaverit tributum et quieverit exactor , nova lux, prout in Esther habetur , nostro seculo exoriri visa est , non solum autcm hoc in nostra Leodiensi patria sed et per totam Brabantiam et Flandriam , in quorum oppidis et municipiis novus dux Maximilianus cum sua dilecta sponsa Maria, per magniBcam , ut decuit, intronisalionem solemnissime exstitit susceptus et ad coeUim usque elatus. Rex FranciK ATennas Hcx Franciac iuterca nihilominus partes quasdam ducis Brabantiae in con- sul lubjicu potestau. £».|W->I1'11I11 hnibus riandriae bello valde vexabat, m tantum quod usque ad partes Han- noniae ejus armatum bi*achiuni pervenire facile fuit , iibi etiam per obsidio- AdoiphmGeiriaepriQ- ncm oppidum dc Aven lacessitum ad dedilionem compulit. Denique dux ceps costodia libéra- ^ , . , . . i • »• • ta* exercitui praefici- bclriae posl longam captivitatcm suam^ per ducissam Mariam, suam neptem, libertati datus, et inde in capitaneum sublimatus, dum ante civitatem Tor- nacensem contra Francos viriliter se opponeret, et strenue cum inimicis bel- laret, occisus in bello facile occubuit. Item oppidum Sancti Audomari et non- nulla aha fortia loca per exercitum régis exstiterunt aut violenter irrupta aut miserabiliter concremata. In illis autem locis de quibus multa ferebantur, quia minime ibidem fui , neque eorum gesta plene cognovi , plura scribere supersedeo, qui hcet aliquantisper memoria fuerim tenax, ob immaturam tamen aetatem incurius inadvertenter, quae dicebantur aut potius quae gere- lucior hujus chronici bautur, aurc tanquam surda perstransibam. Verum hoc anno praetacto veniens LaurcDiii ingrv-ditur. cx scholis citius volito [cum octodccini anuorum elfere septem mensium aetatis galio. meae agerem tempus], apud coenobium Sancti Laurentii prope Leodium féli- citer elegi locum meae habitationis , persuasu? ab amicis , Dei providentia me- diante, mox religiosus Dei servulus futurus. Anno LXXVIII , in fine Decembris, Leodienses necessario habebant facere 147«. vigilias et super suis custodiis esse , propter quosdam factiosos et seditionera aut traditionem méditantes. Nam propter decapilationem cujusdam Walteri waitem. cbaboueai * * - * _ ^ ^ plectilur capite. Chabotteal^y quem dux Austriae captivum domino Leodiensi decapitandum exhibere curaverat , tum etiam occasione eorum qui nuper , prout dictum est, sentenliam decollationis meruerant, Petr us /?ocA«^, vir strenuus, latrociniis it.PctruiRocbaeiLu- assuetus , Ludovicus de Seal, cum nonnullis aliis denuo a Leodio fugitivis, per certa documenta deprehensi sunt dixisse atque statuisse circa festum Epipha- niae apud Leodium se regem suum facturos. Quare habito maturo consilio, dominus Leodiensis magistrum Hubertum suffraganeum cum nonnullis aliis Hubeni suHraçanei le nobilibus viris digna legatioue fungentibus misit ad regem Franciae , perqui- rendi gratia quid scilicet de invadentibus suas terras facere deberet , instanter petendoquomodo aut qualiter ueutri parti adhaerens interipsum regem et du- catum Brabantiae neutralis esse posset. Interea dominus Leodiensis una cum Episcopus in ceiriam domino Wilhelmo de Arenberch (qua nescio de causa) nobiliter instructus ad partes Geiriae properavil. Non diu vero post dominus Leodiensis , in patriam re- versus. in Curinghem infirmari dicebatur. Qui tertiaferia post octa vas Paschae, clam curriculo vectus, ad Leodium est reductus. Et cum in indicla diaeta patriae satis fuisset ventilatum , cui videlicet parti Leodienses deberent adhaerere , do- minus Leodiensis aiebat neutri parli se adhaesurum , se quoque velle neulralem fore. Dominus vero Wilhelmus dicebat velle se cum domino Leodiensi vivere et mori. Sed mentita est iniquitas sibi, nam cum ad castrum de Bouillon accessisset, dicebatur secretum colloquium cura Francis habuisse. Vulgo etenim dicitur a reconciliatoinimico foreabstinendum, et quia occasionem quaerit, quirecedere vult ab amico, Dominus Wilhelmus , non diu post reprehensus a domino Léo- v^riiheimi de MarcLa diensi dicenti sibi quod non pertineret ad eum incedere per plateas seu etiam per ecclesiam Sancti Lamberti tôt spatariis et lanceariis stipatum , praesertim cum praeberet nonnullis per hanc armaturam susurrati; nis occasionem ; qua reprehensioue dominus Wilhelmus facile laesus recessit a domino Leodiensi indignatus et commotus, castrum de Longuei petens. Interfuerat attamen non ' kWdii Ckahottea. profîciscilur. defectio. 78 JOHAIMNIS DE LOS CHRONICON. 79 Peroois revectio. Waximilianus ticlriani ntrat. diu ante idem Wilhelmus spectacuio. quod in foro Leodiensi in medio mensis Junii celebratum fuerat ^ ob videlicet revectionem Peronis, ex Brugensi op- pido ad Leodium reducti et cum maximo gaudio super fontes in fori medio recoUocati. Dominus vero Leodiensis circa festiim nativilatis saneti Johannis Baptistae jussit per vicos et plateas civitatis Leodiensis construi magnos roQos et ignés, ducique choreas., ob videlicet nativitalem primogeniti domini Maxi- railiani ducissaeque Mariae., qui Philippus in baptismale est \ocitatus. Porro Maximilianus perrexit per Buscum-ducis ad partes Geiriae , de ducalu Geirensi dispositurus. Nam Fredericus de Witthem, associatis sibi Luxenibur- gensibus et de Falcomonte, habens etiam in comitatu suo Ghiis Va?i Kan cum raultis ex patria Leodiensi , quos tamen dominus Leodiensis ad patriam suam studuit rcvocare ^ obtinuit novam villam. Dominus autem de Eymondt per in- genium et cailiditatem oppidum de Artiem conquisivit. Dux vero Clyvensis per diversa bella. Gelrensibus principe destitutis , multa molestia aftecit. In- terea Maximilianus in quodcumque oppidorum Gelrcnsis patriae pervenit, honoriBce suscipitur., ettanquam tutoret advocatus Gelrensis patriae repu- tatus honoratur. Ad ejus nihilominus ordinationem dux de Brtmsirtck ad NoYimagium vocatur, prope enira erat inter filium ejusdem ducis praetacti et fîliam ducis Geiriae nuper in bello occisi sponsalia fieri , nisi aetas obfuisset sponsi , qui, ut fertur, Geirensem patriam custodire deberet, donec haeredes ducis Geiriae ad legitimam pervenissent aetatem. Igiturannosequente, qui septuagesimus erat nonus, dominus Maximilianus, ex ducatu Geirensi Yocatus propter dissidentes Gandavenses , gratia paciBcandi eos ad patriam Brabantiae quantocius accessit. Dux vero de Brtmtwick facile Maiimiiiaoi reditus in infirmatus dd proprium solum opportune se fecit referri , et nihil dignum relatu factum dicebatur, nisi quod dux Brunswikensis in conflictu contra Ghelrenses non diu antea habito in brachio fuerit vulneratus, ubi et magnus scultetus Busciducensis non sine suorum detrimento in bello fuit occisus. Hoc denique tempore rex Franciae obtinuit Burgundiam , fugato inde domino ,p„d D Argue, sed e contra Maximilianus maximam contra Francos apud civitatem Mprinensem victoriam est consecutus , ac deinde in regnum Franciae coe- pit facere praedas , Francorum terras invadendo. Hoc denique tempore facta fuit executio in valvis ecclesiae majoris apud Leodium contra praelatos ordi- nis divi Benedicti , pro eo videlicet quia vocati ad générale capitulum non com- paruerunt. 1480. 147». Ip$iu.« Victoria nioriaenMni civita- (em. episcopi Iiostis. Auno siquidem millesimo quadringentesimo octogesimo, dominus Wilhel- mus, qui jam de inBrmitate qua superiori anno usque ad mortem infirmatus plene convaluerat, coepit se occulte et manifeste contra dominum Leodiensem erigere , eidem quoque insidias tendere , adjunctis sibi his qui extra patriam fuerant proclamati. Quorum suffultus societate, ut ferebatur, secutus est do- wiiheimus de Marcha minum Leodiensem ad Tungrim et de Tungri ad Sanctum Trudonem ten- dentem, non minus quam octogintis equitibus comitatus. Quae res non mi- nimum generabat domino Leodiensi malae suspicionis materiam, qui deinceps ejusstudebat devitare societatem. Porro dominus Leodiensis, considerans quod in dies proclamati et patriae suae inimici sese domino Wilhelmo adjungerent, praecavens in futurum, declaravit eum suum esse inimicum. Itaque dominus Leodiensis volens eum proclamare , civibus in hac parte domino non consen- tientibus , tandem posita est una diaeta ipsius AVilhelmi occasione ad monaste- rium Vallis-Sancti-Lamberti. Quo cum venisset dictus dominus Wilhelmus, accepitdilationcm decemdierum ad respondendum. In dicta vero diaeta patriae dominus Leodiensis petiit sibi concedi viros pro custodia sui corporis : time- bat enim valde suorum inimicorum insidias. Denique dominus Wilhelmus dum de Castro Huyensi intercipiendo esset frustratus , excursiones contra Bo- vinienses magnanimiter exercuit , multos dolo per insidias circumseptos inter- Hciendo. Deinde tendebat versus Durbutum , ubi per combustionem et homi- num captivitatem et caedem plurima facta sunt damna. Maximilianus autem una cum sua conjuge Maria in oppidum Namurcense Maximii solemniler fuit susceptus, cujus gensarmorum, quia multa erat, valde per patriam Namurcensem devorabant pauperes. Postea in principio Decembris dominus Leodiensis in praesentia sui cum tubis et buccinis proclamari atque wiih.deMark proscribi bannirique fecit dominum Wilhelmum , suas terras ei interdicendo. In cujus locum successit Tilmannus Waldorey , major scultetus constitutus. Apud Huyum denudata fuit quaedam traditoria conspiratio per fautores do- mini Wilhelmi, ob quam rem quidam captus decollatus est et in quatuor partes divisus. Quapropter fugerunt de Huyo, quos nominare praetermitto , hujus praetactae conspirationis auctores. Dominus vero Leodiensis petiit ab Huyen- sibus tria millia sexcentos florenorum , voluitque quod litteras allegationum contra proscriptos sigillare deberent, et fugitivi proclamarentur. Ad quod op- pidani Huyenses perplexi dilationem respondendi petere curaverunt. Sequeuti vero anno qui erat octogesimus primus duo legati , prout fereba- iliaous Namurci suscipitur. a m exi- liuRi relegatur. 14S1. fiO JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 81 p.x iDier regem Fnn- tuF , missi cx iirbc 3(1 Franciaoi , Fecerunt pacera inler regem Franciae et ciae et ilucem Maxi- , -, .... rv* tir-iii .• 1 miiiaauni. uucem Maximilianum. Dommus vero VVilheimus magnam gratiam apud regem Franciae sibi conquisivit , cujiis causam rex ipse contia dominum Léo- diensem liieri videbalur. Igitur circa Februarii médium misil dominus Wil- helmus lilteras domioo Leodiensi ^ scire Yolens qua de causa ipse de patria Leodiensi bannitus esset, aul quare proclamari meruisset. Item in festo JNla- ihiae destinavit alias litleras , petens sibi concedi transitum per patriam Lco- diensem cum quingenlis lanceiselc; super quo, tota palriaconvocata, conclu- sum est, quod neutraiitatem ipsa patria tenere vellet , de nullo negotio se intromittendo. Hoc tempore hyems erat vehemens et intensa, et panis apudpauperes erat Huiiarionim motus, rai'us ct carus. Qua de re murmur surrexit in Leodio apud mechanicos , quo- rum aliqui de ministerio hullatorum vociférantes praesumpserunt sua vexilla explosa absque principis jussu extra suas c.imeras protendere. Quare dominus Leodiensis merito indignatus, yeniens de Curinghen in ipsa coena Domini duos comprehensos ex illis decoUari permisit. Eodem vero anno, circa festum Urbani, dominus Leodiensis vocavit ad an- nulum palatii quosdam oppidanos Hassellenses , eorum inobedientiam atque petulantiam corrigere volens. Episcopus ciugicnsis, Circa fcstum Sancti Severini, quidam nomineSilvester, episcopus Clugien- legatus apostolicus ., ,. iri* i- ■■■!■ coiiigit décimas in SIS, Icgatus apostolicus ad Leodmmyenit, petens decimam m subsidium contra Turcos. Quare convocatione facta , ecclesiae foreuses maluerunt appellare , intraneae vero ecclesiae timentes nitebanlur graliose convenire, sed minime concordabant. Aperuit vero os suum in capitulo, dicens se missum ad instan- tiam nostrorum , qui aliquid novi fuerant meditati , suffraganeos episcopos Libertum etHubertum videlicet denotando, cupientes sibi abbatiassanctorum Laurentii et Jacobi in commendis tradi , vel potius ad concedendum com- mitti. Nam publiée dicebat in capitulo iis utens verbis : « Vos, domini abbates, )) et vos , venerabiles domini , pontiBces vestri , et gens vestra tradiderunt me » vobis. » Nihilominus tamen iis non obstantibus curavit praefatus apostolicus orator facere visitationes primum apud Carmelitas et Cruciferos , deinde apud Sanctum Jacobum , et demum apud sanctum Laurentium , ubi cum concor- datos invenisset cum suo abbate religiosos , prius ad invicem disceptantes , aediBcatus recessit. Clerus autem cum domino Leodiensi plura habens con- silia , et cum nihil relatione dignum concluderetur , tandem forte aliquid pro snLfidium Turcos. contra 1482. propina exhibilum videbatur , de quo non satis bene conlentus in Brabantiam perrexit, suam legationem executurus. Qui forte videns quod in futuro anno multae inciperent exoriri turbationes in iis partibus, facile contentus dis- paruit. Anno octogesimo secundo , erant quidam astrologiae artis periti , quorum unus magisler Jobannes Laet de Borchloen, vir utique melius famatus quam JoUannes Laet.astro- litteratus, fere laïcus totus , cyrurgicus tamen atque quodammodo medicmae rimmii praedicit. arte peritus, juxta constellationes illius anni , quem vocavit annum boetes, id est paupertatis , praeconisavit hune annum debere esse miserrimum , quippe tribus malis ultra modum vexatum , pestilentia videlicet , caristia et bello , quae, prout dixerat , ita evenerunt. Nam in Leodio (ut de forensibus taceam) mulli domini ecclesiae Sancti Lamberti et aliarum ecclesiarum , civesque fa- mati et diviles ex quodam génère pestilenliae sunt subito exstincti , praeva- luitque famés, quae non erat universalis ; nam quibus divites abundabant , pauperes ac etiam médiocres panibus indiguerunt. Ex Hannonia et Picardia propter panis inopiam ad Leodiensem terram hoc tempore pauperes ocius confluxerunt , ubi licet non erat adeo frumenti abundàntia , cum per singula oppida grana in horreis aut in granariis studiose descripla ad utilitatem indi- gentium vendi juberentur. Tertia vero , et bellum non facile finiendum , hoc tempore in Leodiensi patria erupit , in quo praeter spem (quia diu duravit) multi fuerunt aut maie tractati vel miserabiliter interempti, et prout in sequen- tibus patebit , infinitis damnis calamitatibusque addicti. Yerura rex Franciae cum suis inimicis hoc tempore facta pace aut treugis Pugna loter episcopum datis , magnam partem suorum armatorum domino Wilhelmo de Arenberch , Markanum. quem satis animo habuit , incunctanter concessit. Dominus Leodiensis autem suorum inimicorum audiens multum esse apparatum contra se venientium , domino Wilhelmo procurante, in adjutorium sui convocari fecit nonsolum homines suae patriae , sed et ex Brabantia plurimos, obviandi gratia et resis- tendi compulsus necessitale. Praeterea dominus Wilhelmus ad patriam Leo- diensem incipiens appropinquare et quia fama erat, quod apud Huyum appli- care forsitan deberet, dominus Leodiensis multa armatorum manu ad Huyum usque processit. Ubi cum esset et suorum inimicorum potentiam experiri vo- luisset, subito ex abrupto nuntiatum est, quod tamen faisum erat, Leodium jam per inimicos fore obtentum et Francigenis esse repletum. Quod dominus Leodiensis audiens amarissime flevit, et suos exhortans, et tota nocte insomnis, 11 JOHAjNNIS de LOS navigio ad Leodium reductus est, suraplis secum ex quolibet minislerio op- pidi Huyensis decem viris, una cum complurimis aliis stipendiariis. Igitur de mane hora quinta cura strepitu campanariim ad arma voriferantium , domi- nus Leodiensis in Leodium honorifice susceplus palalium suum ingressus est. Quo cum paululum quieti se dedisset, aliquid somni sibi indulgcndo, fatiga- lus enim erat plurimum^ ecce mox circa horam oonam anle meridiem nun- liatum est in foro Leodiensi inimicos quautocius accelerare et vix duobus milliaribus a Leodio, quo tendebanl . distare. Dominus autem Leodiensis, audito per magistros civium hujusmodi nuntio , plurimura consternalus ex- hortabatur nihilominus quoslibet suorum accelerare ad prandium ; quo vii compieto, se et suos bene instructos equis ascensis provocabataudacter, ut Egregi. indoks Job.- sccum proccdercnt ad bellum. Domicellus vero Johannes de Horn , Filius co- nis de Uorn. ..... mitis , ecclesiae majoris canonicus, \ir licet aetate adhuc juvcnis, fortis tamen viribus. corpore vegetus et animo strenuus et férus, ex commissione sibi in- juncta sumplo standerio , quod vexilium antiquitus in magna veneratione ha- bitum non nisi in extrema necessilate exhibebatur , animose et audacter processit , praecedentibus nihilominus atque sequentibus juxta ordinem suum ministerialibus ac etiam aliis, quotquot convocati fuerant, armatis viris. Do- minus autem Leodiensis, longiusculo extra portas civitatisegressus, suae teme- ritatis se poenituit , quippe nescius qua parte suis inimicis e contra venientibus opportunius occurrere deberet, et cum ad revertendum in civitatem anxie de- liberaret, per quosdam filios Belial facile exstitit revocatus et in sui et suorum ■ perniciem in morlem confusibililer perductus. Nam veniens per angustas vias sub montibus ubi erant prala campestria sive ad locum qui dicitur * citra molendinum , a suis occurrentibus ferociter invasus et conclusus est ab inimicis. Qui cum diffugii quaereret locum , et propter rivum ab una et ab Mon Ludovici Borbo- alid parte facile fugere prohiberetur, inter angustiasmiserabiliter constrictus, a suis inimicis crudeliter interemplusest, plurimis etiam hinc inde ex nostris cadentibus. Ceciderunt nihilominus sparsim hinc et inde per vias , hortos et prata non minus prout ferebatur quingenti, aliis ad civitatem refugientibus , aut per rivos Urtae et Mosae enatantibus, sive alias diffugii locum anxie quae- ritantibus. * Vox aliqua deest in cotl. MS. Âpud Fullo- dereliquisse episcopum apud molendinum in nium {op. cit., toni. II, p. 157 , in not.) legi- Weyze {auprès du moulin à ff'eyzt). lur, quotdam ex asteclis Borbonii proditures CHRONICON. 83 Porro dominus Wilhelmus, jubens parci debere civibus una cum ipsis per wiibcimi Markaoi in . . civitatem iDgrejsus. portas civitatis introèuntibus , etiam et ipse cum omnibus suis sequacibus triumphanter , nemine resistente , ingressus est. Igitur civitale jam juxta vo- tum, Deo perraittente, ipse potitus, post multas praedas per diripientes in domibus civium commissas, domibus jam spoliis exhaustis, jussit in crastino voce pracconia prohiberi, ne quis ex tune amplius alicui civium aut in persona sive in substantia laedere, damnificarc vel qualemvis injuriam irrogare prae- sumeret. Et in signum clementiac, ut videretur in favorem civium, quos re- conciliandos utile aestimavit, tanquam facturus justitiam, duo patibula in foro Leodiensi ad terrorem malorum erigi praecepil. His igitur auditis per circui- tum, universas horror invasit patrias. Invincibilis denique, qui tantam civita- tem irruperat et tam ferocem gentem secum adduxerat, ubique barbarus praedicabatur Wilhelmus. Nempe praeter Leodienses, piofugos et bannitos alios secum adduxerat bellicosos in magno numéro, audaces atque féroces viros, pula Switenses, Alemannos, Francos, Guascones, tam eques quam pedes, ordinatissime instructos. Interea dux Maximilianus, andita hujuscemodi de Leodiensi domino inter- ex quibus conBatu» fecto fama , ac de potentia victoris Wilhelmi ultra modum consternatus , una "'"^ ' "* '"'"* cum consilio suorum oppidorum Brabantiae , praeventum se perdoluit, et missis capitaneis cum manu armata, oppidum Trudonense pulchris promissio- Maximilianus Trudo- •1 •«■!_• • 1 • . • • • . t w t. . nense oppidum ioter- niDus curavit sibi conquirendo mtercipere et contra vicina oppida Leodiensis cipit. patriae rapinas et praedas exercere. Verum viduus ipse tune erat , nuper uxore deslitutus. Quae cum incaute equo insidens venationi seu aucupio intenderet, Mari.e ducissae mo«. ex equo facile ad terram lapsa et inde graviter laesa, nondiu superstes, mox obiit Maria , Brabantiae ducissa , dudum invincibilis ducis Caroli successor. Igitur ex parte ducis Maximiliani, suarum prolium lutoris, de Brabantinorum utique consilio, post paucos dies latrunculi ex oppido Trudonensi latenter opp.dum Lo,sen,e «- absque diffidatione praevia oppidum Lossense, portis et mûris destitutura, fe- ^"""^ rociter invadenles, fugientibus oppidanis civibusque, cuncta depraedantes ac diripientes, quasi magni aliquid perpétrassent, ovanter abcesserunl. Incrastino vero, cassato proposito, quo versus oppidum Tungrense tendere debebant, quippe timentes dominum Wilhelmum in itinere latitantem, se contra Hassel- Hasseiense oppidum lenses expugnandi gratia oppidanos et quotquot ad eos confluxerant vicinos "p"«"*'"' violenter oppidum irrumpentes maie tractaverunt , nimirum fere quingentis hominibus interfectis , aliis aut membris mutilatis, seu in captivitatem abduc- 84 JOHANNIS DE LOS tis, inBnitam praedam secum abducentes. Quo scelere peracto, apposuerunt praefati Brabantini tanquain superiores jam effecti totam invadere patriam , et ultra rivum Jecorara transeunles , etiam tolam HasbaDiam perturbabant. Deinde collectis viribus , domino Maximilianosic disponeiite, potentissimum Tentatur Ltodium ite- undlquc coUectuiD exercituoi coDtra Leodiensem civitatem curaverunt diri- gère. Qui licet civitati satis incuterent terrorem , racile tamen ab eorum raoe- nibus propulsi longius ia campos exstiterunt profugati. Qui videntes se coutra Tuogrcnseï cum hosu- LeodicDscs nihil prospcrc facluros, contra Tungrenses mox se divertunt. Quo us componuD pQgjja obsidîoue contra oppidum , et fluviolo Jecora oppidanis adempto et alias translato seu deducto, ad pacis tractatum ipsos Tungrenses facile cora- pulerunt. Interca mala intinita multiplicata sunt in terra , nimirum illis Leo- diensem patriam , et istis Brabantinorum terras miserabiliter destruentibus. Rex vero Franciae revocavit suos de ordinantia armigeros. In quorum loco E»er.rdu« de Marka domiuus Evcrardus de Marcha, bene Iritus belligerator, recenter Leodium adveniens alios adduxit malorum operum gnaros. Itaque post incredibilia damna altrinsecus illata, contigit dominum Wilhel- wuheimus de Marka mum collccto cxercilu feria quinta ante adventum Domini \illam de Landen i'n»aTt. * " " latenter invadere et noclurno tempore Brabantinis ex insperato supervenire; custodia enim Brabantinorum ibidem tune observabat suos limites cum in- genti copia colubrissariorum. Quorum cum superiorem se Wilhelmus depre- henderet, cum suis armigeris ferocissimis ultra quingentos occidit, et praeter praedam illis irrogatam plurimos pauperes inermes ad Leodium secum ad- duxit. His praeterea omissis quae cum nimia fuerint ad bellum spectantia , et inde si singula scriberentur immane Yolumen replendum sua descriptione re- quirerent, recurrendum, prout arbitror, est superius ad ea, quae praetermitti non debent, ad electionem videlicet novi antistitis, qui post occisionem domini de Bourbon necessario erat viduatae ecclesiae praeBciendus. Igitur penultima Augusti , quae tune sexta feria fuerat , occiso episcopo , et in crastino quae ultima erat mensis praetacti , eodem ante conspectum domini sepuitura episc Lud. autc summum altare sancti Lamberti , in feretro coram cunctis oculariter exhi- bito , ac deinde in eodem loco ecclesiasticae , prout decet, sepulturae tradito, constitula erat dies de novo episcopo eligendo. Quo adveniente die (cura pauci electores essent majoris ecclesiae canonici tune residentiam facientes , major autem canonicorum numerus ad Brabantiam propter metum suorura corporum confugerat ., statuerunt praesentes canonici in favorem domini PfHfC ^: CHRONICON. 85 Wilhelmi, id instaoler requireotis, subornati vel aiias timoré inducti , domi- cellum Johannem , filiura ipsius Wilhelmi , tune majoris ecclesiae caDonicum, et nundum in sacris constitutum , in episcopum postulare. Pro cujus nihilomi- nus confirmatione multum laboratum exstititin urbe , et multa pecunia propter ejus inhabilitatem expensa. Sed totum id factum est frustra. Nam praevaluit electio illorum canonicorum , qui metu , prout dixi, absentes erant, et jam certo die confratrum suorura convocalione fada in Lovanio, aliam electionem celebraverant. In qua videlicet electione dissidentes, duos, cum solum unus esset sufficiens , elegerant , dominum videlicet Johannem de Horn , filium joLannes de uom , comitis de Horn, et dominum Jacobum de Croy, archidiaconum Leodiensis ''^'"°''"* ^*^'"' ecclesiae. Pro quibus cum multa esset contentio in urbe, quis scilicet illorum deberet esse major , tandem necesse erat suo jure cedere dominum de Croy, et accepta pensione super emolumentis episcopatus Leodiensis , do- mino Johanni de Horn , cessit licet invitus. Interea tamen temporis cum mul- tum ob praefatorum electorum causas in urbe terreretur et pecunia infinita expenderetur , bellum occasione partium in terra Leodiensi quotidie accepit aug^mentum , illis faventibus , istis pro alio decertantibus. Dominus vero Wil- helmus totum comitatum de Horn , saepius invadendo , miserabiliter contrivit et destruxit. Anno vero integro et semisseaut amplius, crudeliter patriae ducatus Bra- bantiae , Limburgensis , cum Leodiensi patria propter partes dissidentes belli injurias habuerunt sustinere , quae , cum recitare sint nimium , brevitatis gratia pertranseo. Qui tamen praeter propositum narralionis nonnunquam excedere visus sum modum , verumtamen antequam praesentis anni gesta , quae plurima erant , brevitatis gratia succingam , non tamen praetermitten- dum est , bellum commissum per dominum Everardum de Marcha contra Everard Trajeclenses ante Sychginis castrum , ubi sumptis secum Leodiensibus una Im.BM cum aliis extraneis armigeris, audacter solvit obsidionem per Trajectenses ante praetactum castrum collocatam , percussitque fugientes maxima strage usque ad portaà Trajectensis oppidi , récurrentes in tantum quod facile fuisset per hujusmodi insecutionem ipsum oppidum obtineri a persequentibus , dum- modo tamen ab invicem non fuissent dispersi. Praeterea Victoria obtenta et humiliatis Trajectensibus, quorum fere quingenti dicebantur interfecti, et am- plius quam centum captivati , cum gaudio ad Leodium recurrentibus occurrit dominus Wilhelmus, ipsius domini Everardi germanus, maxime dolens in prae- us de Mark* Trajectenses perscqui. i calaaiitate5. 86 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 87 laclo bello se non interfiiisse , dicens per hanc vicloriam civem Trajeclensem hoc die facile se fieri potuisse. Sane eodem die ipse navigio cum suis armigeris: yenerat ex Huyo , quo de tutela ipsius oppidi studuerat disponere. Igitur dorainus Wilhelmus yidens sibi cuncta contra adversarios prospère succedere, in superbiam elatus, inter se etBrabantinos, qui hinc inde tam per combustiones domorum , captivitatem hominum , quam per praedas ^ latroci- 1483. nia caedemque virorum muliimodam, cuncta devastaverant , de pace cum Brabantinis intendit , noluit advertere neque raentionem Beri ^ prout statim postea palehit. Nam statim anno sequenti , videlicet oclogesimo tertio, volens ohsident Rrahanuiii domiuus Wilhclmus potcutcr solvere obsidionem contra castrum de Hollongh caslrum de Holioash. , .... . per Brabantinos coUocatam , et jam fere in deditionem acceptum , curavit un- decumque ad Leodium ex oppidis, ex caslellis et ex circumvicinis terris con- Yocare viros , ex quibus maximum sibi collegit exercitum. ^am exercitus adversariorura ferebatur esse non minus duodecim millium pugnatorum; in nostro vero exercitu non minus duplo dicebantur esse aut plures. Qui cum infra octavas Epiphaniae animose ad bellum procédèrent , fecit dominus Wil- helmus proclamare voce praeconia , subpoena suspcndii , mandando quod vide- licet nullus praesumeret quemcumque adversariorum captivum suscipere aut interfectum spoliare , si tamen bellum Beri contingeret, donec et quousque ipsi de suis inimicis di(];nam ultionem accepissent. I(^iUir prima nocte post egressum de civitate , dominus Wilhelmus pernoctabat in Sara castri cum nonnullis suis capitaneis, et totus populus, qui erat copiosus dormierat, hinc inde in villagiis. Porro in crastino , advenientibus Huyensi atque etiam Los- sensi patria , cum multa armatorum manu facile jam appropinquantibus , do- minus Wilhelmus plus debito sperans sibi posse \ictoriam arridere , stulte de multitudine suorum conBdens per abruptam putabat se debere inimicoruui suorum invadere globum (ordinantissime positis hinc pro sui defensione cur-^ ribus atque inde telorum ac bombardorum plurimum apparatum in uno parko. ut vulgo dicitur, ad invicem bene dispositum et convenienter conj^lobatum). Quoscum dominus Wilhelmus a longe circumequitare praesumeret, etsuisca- Markaas cUdes iUau pîtaucis hoc displiccrct , diccntibus populum fatigatum primum debere pro refocillatione sui cibum sumere , ac deinde in ordine disponendum ac demum ad bellum congrediendum , coepit hujusmodi consilium spernere et eos de metu et ignavia redarguere. Quod cum illis displiceret plurimum, viri animosi prout erant, salutem suam Deo et fortunae commendantes una cum do- mino Wilhelmo perrexerunt adversarios conglobatos potenter invadere. Ad- versarii vero conspicTenles animositalem suorum inimicorum, et quia res per- amoena ageretur, imposito igné in suis serpentinis seu bombardis contra ad- ventantes hostes opportune emittere sluduerunt. Vidisses utique ad priraos telorum ac tormentorum jactus équités ad terram prosterni , equos nihilo- minus perçusses occumbere , capita in aëra usque volare , membratim quoque occisorum cadavera miserabililer in solum prosterni, demum occumbentium roortis imago complurima. Nam Swittensium et Gasconum (qui inter éques- tres commixti erant) ceciderunt quamplurimi ; atque, quod dolendum est, dominus Galhar, capitaneus quidam ex Francia, cui satis displicuerat tam praecipilata congressio , ibidem occisus occubuit. Villicus quoque de Ewalia, vir barbatus , similis domino Wilhelmo , ibidem interfectus est. Cujus caput amputatum et in lancea sublevatum postea per castra et castella , tanquam ipsius domini Wilhelmi caput esset , ad modum spectaculi circumferebant. Nempe in praefata congressione nonnulli capti ad Brabantiam sunt abducti. Inter quos erant commendator de Juncis , dominus Trajectensis , vir valens et strenuus, Ghys de Kan, homo vanae gloriae cupidus et formidatus, sed et domicellus de Sterulh , qui cum nonnullis aliis suam captivitatem deflere ha- buit. Dominus nihilominus Wilhelmus, licet tarde videns se per suura teme- rarium congressum nihil profecisse , imo polius ruinam suorum exstitisse , in se tanquam leo fremens colleclissuis equitibus, contra inimicos rursum agmen in ordine posuit, ut persequentes conipesceret quatenus reliqui fugiendo se salvantes absque discrimine facile evadere possent. Itaque Leodienses qui ad- huc longe a congressione distabant, videntes confusibilem pugnam insulte coeptam et adversarios extra castra animose procedere , ferocissimeque super nostros armis incumbere , projectis cunctis quibus armati videbantur, fugae operam dare curabant. Qui de sero salis hora tarda reversi ^ quos tamen do- minus Wilhelmus ante revertendo praevenerat) luctum, planctum et mulie- rum ululatum quasi ubiqueper vicos etplaleas ministrabant. Igiturpostquam. prout dictiim est , maie bellatum fuisset , domini majoris ecclesiae salubre consilium ineuntes de pace videlicet traclanda cum Brabantinis solliciti erant. Ob quam rem quidam ex canonicis qui super bac re dominum Wilhelmun convenire deberent, opportune deputati intrare coeperunt palatium episcopi , quo dominus Wilhelmus, tanquam patriae mamburnus et tutor , suum dili- genter usurpa verat habitationis locum. Hi quippe audientes crudelitatem fac- 88 JOHANNIS DE LOS luntar. Ecclctiae de rombustio. combuntur. bustio. tara in civium magistros eadem hora , de pace facienda dominum Wilhelmura bénigne commonentes, plurimum perplexi pedera quantocius reirahere cura- M.Risiri ci»ium de p.ce banl. Verum dominus Quinlinus una ciim socio suo, tanquano civiuno noa- oquenteicpitep ec- -^^^ ^^ parte civitalis ad dominuna Wilhelmum noissi , statim ut de pacis modo inveniendo loqui coepissent, crudeliter ante januara cubiculi jussi sunt occidi. Sed et quidam magister civium Huyensis, qui eadem de causa ad Leo- dium venerat, ex bospitio, quo hospitalus erat, exiraclus et ad forum perduc- tus eodem die exstitit decollatus. Insuper et duo aut très alii eadem de causa bine inde per plateas per insidiantes et exploratores inbumaniter fuerunt in- terempli. Ex boc vero die dominus Wilbelmus mandavit, quod nuUus de pace loqueretur, sed magis de bello Iractaret, dicebatque potius cum inimicis bellandum , donec ipse suum bonorem et sua instrumenta bellica , bombardos scilicet et serpentinos ante Holloniam amissos, recuperare posset. Interea multa mala multiplicata sunt in terra. Nam oppidum de Herck combustum Aiken est per suos bospites ; ecclesia vero de Alken exstitit combusta propter eos qui ad eam confugerant. Sed et plures aliae ecclesiae per patriam Leodiensem EcdewMde Aspccom- exsliteruut combustac una cum suis appenditiis. Ecclesia nibilominus de Aspe prope Trajectum per Leodienses fuit combusta cum nonnullis ad eam con- fluentibus. Antbonius de Palant missus est cum opportunis armigeris ad cus- todiendum oppidum Eykense. Praeterea exercitus Brabantinorum, multa usus fiducia. quotidie cepit aug- mentum ^ venitque per Hasbaniam usque ad Mosam , cuncta consumens atque devastans, civitatem Leodiensem tanquam obsessurus. Quod perpendentes Leodienses , sese forlificantes et de \ictualibus aliisque necessariis sibi provi- dentés, suburbia pro magna parte igné studuerunt consumere. Verum tamen tertia Februarii , dum Brabantinorum exercitus ad Leodium dicebatur appli- caredebere, ad terrorem, aliquam partem monasterii Sancti Laurentii, grana- inccndium monauerii Hum videUcct ct portam cjusdcm monasterii, proecipueobproterviamabbatis dicti monasterii , qui nuUo acquiescere voluit consilio, igné studuerunt consu- mere; nam saepe monitus quod suum Tacuare deberet monasterium victuali- bus , nuUo modo acquiescere Toluit, quare capitaneorum et specialiter ipsius Gbys de Kan, inimici capitalis domini abbatis, actum est consilio, quod mo- nasterium Sancti Laurentii tradi deberet incendio. Quod videntes domini de Marcha , quorum consensu nequaquam baec crudelitas facta fuit , adducere studuerunt statim dominum praepositum de Marisscahe , qui voce praeconia, s. Laurentii. CHRONICON. 89 clangentibus lubis, praecepil sub indignatione dominorum de Marcba ignem "°j;;*;,7,7,^^„;7X accensum debere exslingui , spolia reslilui et ab omni molestalione abstinen- w.rk. i.beratur. dum esse , deputavitque quatuor viros salis sollicilos , qui tota nocle circa cuslodiam ignis, ne ulteriusprocederet, diligenlissimeobservaredeberent. Do- minus vero AVilhelmus , in crastino ab Huyo Leodium reversus , non diu poslea loca et suburbia diligenter visilans , proposuit monasterium Sancli Laurentii una cum suo suburbio mûris debere cingi. Idem suaserunt poslea dominus Everardus et dominus Robertus nepos ejus. Sed ob defectum impensarum , opus utile baclenus mansitintermissum. Praeterea dux Maximilianus personaliter vcmil in exercitum suum, et statim M.ximii.aD.,s xuagrim absque obsidione, contra Leodium collocanda, revocato exercilu relrocessit. Versus oppidum Tungrense tendens, sub certis condilionibus posl aliquanlu- lam resislentiam in ipsum est oppidum intromissus. Deinde XV Februarii , dominica prima quadragesimae, oppidum Blisense per ^'^*j" ^^f "g""° ; ** BrabantinoselTrajectensesexpugnalum est, obtentum et combustum. Denique circa feslum Paschae Burgundiones cum Namurcensibus oppidum Huyense magno apparatu instrumenlorum bellicorum obsidenles , coeperunt forliter fa- ligare. Sed dominus Wilbelmus, una cum suo fralreEverardo,viriliter ut leones sese per crebrasexcursionesobjecerunt , magnam laudeminde sibi reportantes. Interea Iractabalur de pace. Unde factum est quod in oclavis Pascbae treuga inler ducem Maximilianum et manburnum patriae Leodiensis sub spe pacis et concordiae exstitit proclamala. Quare Burgundiones coeperunt extra patriam recedere. Igilur feria quinla posl oclavas Pascbae, pax in oppido Huyensi erat proclamala. Et deinde in Leodio dominica sequenli cum magna populi lae- titia voce praeconia et libicinum modulatione in Leodiensi foro pax inler parles baclenus dissidentes solemniter exstitit denuntiala. Sedantequam baec fièrent, dominus Wilbelmus, veniensex Huyo Leodium, dominum Fredericum de Willbem, Leodiensis civitalis combustorem, una cum quodam alio capila- neo secum abduxit captivum. Interea armigeri , quibus praefuit le petit Fahar, ab Huyensi oppido rece- dentes indignali , maxima damna intulerunl Namurcensibus et circum circa locis circum jacentibus, et circa inilium Maii venientes in Campiniam ob multas violentias factas a Campiniensibus percussi sunt in multo numéro. Quare in- dignali una congressione aggredienles oppidum de Peer, omnes occurrentes oppidum peercapnur. in ore gladii percusserunt, intrantesque oppidum ad ecclesiam , ipsius quoque VI Pax proclainatur. 90 JOHANNIS DE LOS Discurdia inter TrajeC' teoseï*; urbis eipu goatio. turrim, profugos dolose siib spe pacis reyocantes , absqiie ullo respectu f racla fide crudeliter interemerunt. Unde contigit nusquam , per totum spatium quo Leodiensium bellum viguerat , tôt homines crudeli spectaculo occubuisse. Ex ornai etenim parte circum circa ad praefatum oppidum in adjutorium fra- trurn suorum confluxerantspe victoriae obtioendae. Sedprout dictum est, hic aliud praeter votum contigit, nam cmdeles hostes mille quiagentos aut cir- citer viros, in ultionem suorum , qui percussi fuerant , inhumanissimam ultio- nem susceperuut. Denique hoc anno Trajeclenses inter se divisione facta , una pars civium episcopum suum traditorie intromissum captivitati tradiderunt , aliumque Clivensem natione per muros introductum episcopum sibi statuerunt. Unde dux Maximilianus graviter indignatus . exercitu undique conflato, contra civi- tatem Trajectensem obsidione posita , tandem ipsam obtinuit. Dominus vero Wilhelmus, in hac necessitateconductus , ducis Maximiliani exstitit stipendia- pbiiippn* cornes Flan- rius. Statim vero postea dux Philippus, filius Maximiliani vix sex annorum , "*"' in comitem Flandriae receptus fuit. Eodem tempore Flamingi capientes filiam Margar«ta Caroio régi ducis Maximiliaui , Margarctam nomine , vix quatuor annorum , duxerunt ad Atrebatum , tradentes eam matrimonialiter delphino , régis Franciae fiUo , régi Carolo videlicet. Quare indignatus dux Maximilianus quinqueeorum, qui hujus negotii fuerant auctores, vocatos in Castro de Vilvort decapitari fecit. Eodem nihilominus tempore , mensi videlicet Augusto , rex Ludovicus extre- mum in Francia transegitdiem. Eadem erat fama eodem anno de rege Angliae, qui videlicet obiisset. Peitiieniia ingens ma- Pcr totam patriam Leodiensem maxima viguit pestilentia , quae fere totum oppidum Huyense exhausit habitatoribus. In monasterio vero Sancti Jacobi Leodiensis non minus quam decem aut duodecim obierunt monachi , sed et abbatem Arnoldum de Diest mortalitatem fugientem invenit mors insperata. Cui statim Gerardus in dignitate successit. In monasterio vero Sancti Lau- rentii solum duo senes religiosi obierunt atque duo alii qui dudum , relicto monasterio timoré belli , de favore Brabantinorum existentes ad Brabantiam confugerant. Verum in Brabantia atque per totum circuitum ubique terrarum fere universaliter pestis praetacta in omnes crudelissime desaevit , in tantum quod Bruxellis non minus triginta hominum raillia ferebantur per epidemium morbum facile obiisse. Interea hac tempestate, nondum adhuc confirmato domino Johanne de desponsatur. xime in monasterio S. Jacobi. CHRONICON. 9t nilitur rans- 1484. Horn in Leodiensem episcopum, dominus Jacobus de Croy, aeque, P^^^ '''^^ZpL''"^^^!^ dictum est , in episcopum electus , tota virtule per se et suos fautores in urbe '^^^l^''' ' résidentes , magnopere de translatione episcopatus et ecclesiarum Leodiensis civiUtis laborabat *. At ubi in crastino , termino constituto , dominus papa de hac re ferre debuisset sententiam , repertus fuit subita morte exstinctus hujus rei procurator , dominus videlicet cafdinalis Sancti Clementis , Tornacensis episcopus, horribiliter longo protraclu nigerrimam linguam exerens^. Quare papa exterritus Leodiensem ecclesiam tanquam divinilus commendatam in suo honore permanere fecit. Igitur dominus Wilhelmus , audiens dominum Johannem de Horn in Leodiensem episcopum confirmalum , novum contra ipsum indignatus coepit instaurare bellum. Quo longo tempore vigente in maximum damnum patriarum , hinc inde tandem partibus concordatis, pax dudum interrupta anno sequenle exstitit reparata. Anno igitur sequenti qui erat octogesimus quartus , maxima amicitia do- minus Wilhelmus de Arenberch cum suis complicibus domino Johanni de Foedu» imer wiihei- . . /> I i \r mum et Johannem de Horn in episcopum jam confirmato mcunctanter exstitit contoederatus. Ve- Hom. niente ergo die ad hoc constituto , quo dominus electus et confirmalus in civitatem suam Leodiensem intronisari deberet , dominus Wilhelmus cum pulcherrima comitiva suorum amicorum honorabiliter in ipso die Sancti Wil- lebrordi, quo tune dominicadies erat, septi ma videlicet Novembris, advenienti domino electo et confirmato obviam processit , atque cum eodem deinceps plurimos dies in magno gaudio , cum non ficta , ut apparebat , intentione laetabundus duxit. Praeterea successu temporis , quum annus jam octogesimus quintus volve- retur, et praedicla inter partes pridem dissidentes amicitia continuo crescere videretur , in tantum quod in lecto uno cum domino episcopo Wilhelmus de Arenberch nonnunquam post obsonium , quod saepe usque post mediam noctem protenditur , simul dormirent , aliaque quamplurima solatii gratia communiter agerent , et per hoc nulia penilus suspicii causa deprehendi po- tuisset , contigit per praefatos dominos , ubi etiam cum domino episcopo duo » Jacobus Croyus , cujus nomen in MS. cod. Tornacensem, quo suadente hoc tempore aclum paMim Croyr scribitur , id impelrare conabalur fuiwe videtur de erigendis episcopatibu» Lova- ut praesul Leodiensis agnosceretur , sedemque nii et Namurci. in Brabantia figere posset. Fautorem habebat 2 Qbiit Romae die 7 Octobris 1483, sepul- Ferricum de Cluniaco , cardinalem et episcopum turam nactus in ecclesia de Anima. 1485. 92 JOHANNIS DE LOS ejiis fralres germani convocali ad spectaciila , quae in Sanclo Trudone gere- bantiir , diversa {^renera liidonim tam ad pilain quam ad salliiin seii quovis alio modo socialiter exerceri. At ubi postquam dcsiissent post qualemcumque refectionem a ludis cessare , et dominiis episcopus cum vsuis diclis [j^ermanis dominis, videlicet comité de Horn et de Monlengney domino temporali, gralia spatiandi equis ascensis in campum facile provocalum pei duxissent , mox ut in campum, qui inter oppidum Trudonenseet villamde Bruslemest, dominura wiiLeimi Markan. op- Wilhclmum uil mali suspîcantem captivum se reddi mandarunt, ctequo insi- , '""* dentem ligatum secum ad Trajectense oppidum eodem die perduxerunt, ha- bentes etiam secum quemdam qui ipsis in Jybel obviam venerat, de favore ipvsius domini Wilhelmi , Gisberlum diclum , Lossensis oppidi scultetum. Dominus\ero Wilhelmus in crastino quo, prout dictum est, captus fucrat , capii. pieciitur. sabbato \idelicet xix Junii , publiée factus spectacuium , cunctis coram horai- cisberius in i|uauior nibus dccupitatus est. x\lter vero punitus non diu postea, decollatus et in qua- parles dividitur. ..... ,. .... ri* •■ •■ • il tuor partes exstitit divisus et diversis m locis suspensus. Hic nihilommus dudum socius meus fuerat in scholis , sed heu! postea a sua bona indole et naturali, ionata conditioneoptima, per malam socictalem depravatus et totaliter et a sua ingenua bonitate degeneratus et alienus et perversus est factus. Praeterea decapilato domino Wilhelmo (quod non absque consilio et auc- toritale ducis Maximiliani ferebatur fuisse faclum) , domini de Marcha, fratres videlicet et nepotes ipsius domini Wilhelmi , viri utique animosi , nobiles et bellicosi ultra quam dici posset, slupefacli in ultionem fralris interempti, po- pulum Leodiensem inflammantes nova instaurare coepcrunt bella. Itaque Amici wiUeimi Mar- contigit quod ad modum serpentis hydrae , loco unius capitis ablati tria aut kani vindictam su- , ... ^ i • ¥-• i r munt de faotiibuj. plura capila simul consurgerent. surrexeruntergo dommus bverardus, frater domini Wilhelmi , tanquam generalis factus capitaneus, in diversis locis Léo- diensis patriae , Ghys de Kan, mamburnusimportuniusconstitutusin Leodio, domicellus vero tune lemporis junior, Robertus de Esden videlicet, vir stre- cxstrum siockhem c<- Huus, castcllum dc Stockhcm iutercipiendo factus est ibidem contra Trajec- tenses impetuosus exaclor atque vexator. Sed et alii atque alii opportuna loca occupantes, suacapita levantes, totam rempublicam quietijam datam recidivo bello lurbare tentaverunt. Quod videns dux Maximilianus, missisex Trajecto ad Leodium ambatiatoribus , de pace tractare curabat. Venerunt ergo in festo !••«> foedera non sancti dDostoll Barlholomaei ea de causa episcopus Cameraccnsis et abbas Sancti Bertini , ambo consiliarii in curia Maximiliani ; sexaginta equis comi- pitar. coiuat. CHROIMCON. 93 i486. Husselt capilur. tati, suum hospiliumadhospilale de Cathena suscipientes steterunt. Qui post- quam se nihil profecisse vidèrent, infeclo negotio, ad eum , qui ipsos miserat, quantocius reversi sunt. Interea valde multiplicata sunt mala in terra, quae ubique replebatur novis stipendiariis et armigeris , totam palriam ad desola- tionem perducenlibus. Anno igilur octogesimo sexto, dominùs Everardus , frater domini Wilhelmi , qui jam oppidum Hassellense praeoccupaverat , ipsum armigeris replendo atque fossalis aliisque opportunis obstaculis ac propugnaculis forlificando , accersito ad se clanculo ex caslello de Stockhem domicello Roberto suo ne- pote , venit una noctium mensis Januarii , in festo videlicet sanctorum Fabiani et Sebastiani , copiosa stipendiariorum manu vallatus, et de raane antequam dies esse coepisset, per fossata latenter intravit oppidum Trudo- opp.dua.ji. Trudonis nense. Quo cum praedicti inlrassent, occurrenles occiderunl caplivaruntque praedam agentes, et depraedalo monaslerio Sancti Trudonis, etiam ipsius monasterii abbalem , domini de Bergis filium , ante paucos violenter ibidem impositum , secum ad Leodium captivum perduxerunt cum triurapho. Non diu vero post Ghys de Kan , acceptis secum armigeris, valde fatiga- Gy.sdcKant)rannu. vit comitatum de Horn combustionibus , exaclionibus , depraedationibus , captivilalibus cuncla exponendo. Venit igitur in Curinghem , et obsidione curingben cap.tur. posita , facile oblinuit doinum episcopalem ibidem nobilitersituatam , eamque incendio tradilam cunctis praetereunlibus miserabile fecit spectacuium. Igi- lur circa médium quadragesimae ad Leodium reversus , in superbiamelatus, dedignans se jam in eadem sublimitate habere socium , facili occasione ac- cepta, Petrum Rocha , capilaneum quemdam Leodiensem (qui ealenus per DecoUatioietriRocb-. latrocinia occulta et bella publica forlunatuset inde formidatus valde exsti- terat) , in medio fori Leodiensis gladio invasit et per suos satellites interfici mandavit , nimirum imilalus exemplum quo Joab Abner virum robuslissimum dolo percussit , quem aequalem sibi aut superiorem se fulurum perlimebat. Ergo hoc facinore sic perpelralo, Ghiis praefatus jam incipiens ambulare in magnis et mirabilibus, super se adjecit post magna de majoribus, imo de maximis rébus excof^itare. Etmox accersilisex Francia novis armigeris , coepit GbiisdcKane.crcitum U . . ... I J ** Francia contlat. civibus non minimam incutere timoris materiam , sed et specialiler quoddara factum inauditum , quo videlicet de porta sanctae Walburgis jam instanter raoliebatur convertere in castrum , sic propugnacula dispositurus , tanquam contra civitatem sibi aliquando pugnandum essel. 94 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 95 Haec autem cum circa festum Paschae fièrent , et ultra raodum bonis homi- nibus displicerent , et non esset, qui temerariis artibus hujus hominis diabolici CMUi «pud s w.i- contradicere auderet. ecce subito in festis Paschalibus, bonus spiritus exci- burgem demolitio. ^ » tatos pueros audacter animavit ad destructionem arcis seu castelli praesump- tuose incepti. Quod Tidens Ghys praefatus, dedignans ultionem sumere de pueris , comminari coepit eorum parentibus , praecipiens suis executoribus malig^nis quatenus in crastino de praesunoptione puerorum in ultionem contra eorum parentes sese atrociter deberent accingere. Hac nihilominus tempes- tate domicellus Robertus Junior , in sancto Trudone , capitaneus cum suis Âlemannis^ per Ghys de Kan ad Leodium venerat advocatus. Igitur maximo murmure crescenle inter cives, mox communis populi indignatio inextin- guibilem iracundiae prosilit in flammam. Quarein crastino, feria videlicet quarta post festum Paschae , commotus populus ex suburbiis et undequaque circa Mosam, excitati habitatores catervatim armati ad Leodium studuerunt occurrere. Igitur circa meridiem, ad puisum campanae bannalis, cives in ultionem ut leones frementes, cum suis vexillis , et dispositis opportunis in locis bumbardis , in forum properarunt concurrere. Ghys vero cum suis com- plicibus, non dubium quin divinitus perterritus, prae ira in furorem quasi versus, curavit obtinere ante templum sancti Lamberti gradus , suae stationis locum. Ubi cum staret constipatus suis cum complicibus, cives, vel formi- dantes facto impetu , irrumpendo malignorum catervam , humiliatum jam Mors Ghiis de Kan. supcrbum ct acritcr invasum atque percussum de gradibus dejectum in ter- ram prostraverunt et crudelissimae occisioni , prout meruit , exposuerunt. Quod videntes ejus fautores tremefacti per fugam se subtraxerunt. Quorum aliqui reperti per obviantes exstiterunt interfecti , prout villicus de Monten- Robertns de Marcha gucy. Domiuus vcro Robcrtus, coUatis suis Alemannis, eadem fere hora, per portam quae dicitur Houchaport velociter egressus , ad sanctum Trudonem quantocius est reversus. Reliquus autem armorum peregrinus populus, qui ex Francia et aliunde vocatus venerat , infra triduum jussus est exire civitatem *^GhMs de jjj'*"""''*''* c*- relinquere patriam . Cadaver sane Ghys van Kan ad modum canis rabidi triRoch. ad fratres Minores pertractum in una fovea, una cum Petro Rocha , paulo ante, prout dictum est, interfecto, in ecclesiaexstititsepultum. Quorum tameo corpora, quae vix asini merebantur sepulturam, non diu post, in profesto vi- delicet Pétri ad vincula , non sine horrore extracta et in uno dolio redacta , stercore fetidiora , ad publicum montem , ultra ecclesiam sancti Aegidii sub patibulo, juxta eorum meritum producta, coram toto populo usque ad pul- verera judicialiter exstiterunt concremata atque incinéra ta. Praeterea eodem die quo dictus tyrannus interfectus fuerat , cives commoti accedentes ad domum sculteti , ubi abbas sancti Trudonis mujto pondère ferri Abbass.Tmdonii car- detinebatur captivatus, acceptis fidejussoribus pro dicto abbate se obligan- tibus , ex vinculis liberatum libère abire permiserunt. Porro feria sexta sequenti , pro gratiarum actione de praelibata Victoria adepta Deo digne referenda , indicta fuit specialis missa ad sanctum Lamber- ordinauo missae $pe- tum celebranda, quam subrogatus redemptus ex captivitate , dominus abbas férirs«u pou'v»- sancti Trudonis , dévote celebrare curabat. Denique circa initium Maii , do- minus Johannes de Horn , Leodiensis episcopus , reversus in civitatem coepit ordinare quaedam quae opportune observanda concernebant legem, justitiam, ac alia quamplura pro communi bono. Domini autem de Arenberch , amici et fautores eorumdem valde intérim ultra Mosam in Ardenna, et alias hinc inde perturbabant terram , in tantum quod ipso in profesto sancti Jacobi Ma- joris cum impetu descenderent suis cum equis in fluvium ad pontem Amari- cordis, pectetinus intrarent, sperantes per suos amicos et fautores (quorum in civitate multus erat numerus) , se fortasse debere aut saltem posse intro- mitti in ipsam civitatem. Qui tamen hac vice frustrati nihil obtinentes reces- serunt. At nihilominus nonnunquam aliis vicibus nocturno tempore similia tentare curabant , quorumdam domus comburentes , captivos quos poterant secum trahentes , necnon et praedam d spolia saepissime abducentes. Inde contingit quod anno sequenti octogesimo septimo , videlicet in octavis us?. Ëpiphaniae, dominus Everardus de Arenberch, cum nepote suo domino vi- delicet Roberto de Esden , multum apparatum instrumentorum bellicorum Leodii obsessio prope ij j /^ .t • ' •» > • Carthusicnses. secura adducens , domum Carthusiensium mtraret , copiosam armatorum ma- num ibidem coUocando, et loco castri dicta domo abutendo , sagittis et ser- pentinis opportunis in locis dispositis civitatem fatigare conati sunt , plures etiam excursiones contra eam in campestribus subterjacentibus exercendo , et nonnunquam hominum caedem comœittendo. Praeterea eadem hora etiam dum circa noctem adversarii in praetactam Carthusiensem domum intrassent , accidit lamentabile spectaculum circa eam- dem, nam ex infortunio propter incautam constructionem ignis constructi per canhusiani coenobii armigeros in cella custodis , quae ecclesiae erat satis contigua, accidit per ca- J||!;"'**""" '^* 'p**'"~ minum constructum ignem ad altiora volando ipsam ecclesiam quantocius Il 96 JOHANN IS DE LOS CHRONICON. 87 mont. invasam penitiis in favillani et cinerem redigi , totumque ipsius ornalum in brevissimi Icmporis spatio raiserabiliter absumi. Interea multi ex diversis pa- Iriae locis stipcndiarii deputati atque électif sed et ex Brabantia quamplurimi niissi armi{reri, in auxilium domini episcopi fratrumque ejus , scilicet comitis de Horn et domini de Montengneis, quantocius venerunt tanquam aliquid n)a(]^ni perpelraluri. Sed heu! nihil relalione di^^num per eos perpelralum est . cum tamen non minus octo aut deccm diebus hinc inde fuerit pu(];natum. Tandem nocturno lerapore Arenbergenses clam inde recedentes domum Car- thusiae , jam Leodiensibus factam exosani , utrique sexui et vili plebcculae ex Leodio illuc avide concurrenti . crudeliter spoliandum dimiserunt. Insuper communi de consilio civitatis decretum fuit , quod mûri ipsius Cartbusiensis domus demolirenlur, lapidesque dictorum murorum mûris civitatis applica- rentur. Quod et factum est, sed non permisit bonus Deus comraissum scclus sacrilegii esse impunilum , proul mox postea in fuluro patcbit anno. Caeterum adveniente proxima aestate et jam tempus messis cura instare inciperet, dorainus episcopus, nescio quo consilio usus, volens obsidionem obsidio anie FrancUi- collocarc autc castrum de Franchimont , subito colleclis undique ex suis patriis et terris armigeris ac etiam stipendiariis , circa principium mensis Julii cas- trum de Franchimont (positis raachinis et opportunis in locis instrumentis bellicis collalis) , potenler obsidere curavit. Quo cura usque ad octavam men- sis Augusti perseverasset , ecce domini de Marcha conductum armigerorum exercitum potentissimis capitaneis instructum ex Francia, ad tollendara obsi- dionem praetactam , quantocius adduxerunt. Quo rumore audito, dorainus Leodiensis tollens suos bumbardos cum reliquis bellicis instrumentis demissa obsidione ad Leodiura reverlendo necessario confugit. Porro dicti capitanei ex Francia vocati , volentes fluviura Mosae pertransire , totamque Hasbaniara devastare atque conculcare , certa quantitate pecuniae contentati , proposi- lura rautantes, unde vénérant, in Francia suut reversi. Quod licet dorainis de Arenberch displiceret , nihilorainus tamen quo denuo se in patriam ira- mergerent, studiossisirae ex tune practicare coeperunt. Adveniente igitur sequenti anno , qui erat octogesiraus octavus , et cura mala tempora eis arridere coepissent, et favorera quorumdam , qui tanquam capitanei ante fuerant in civitate Leodiensi, fautores sibi conquisissent, viden- tes quod tota patria Flandriae et terra Brabantiae in maxirao turbine essent (nimirum captivura tenentibus ducem Maximilianum in Brugensi Flandriae Solvitur obiidio. 1488. Liuni oppido Flamingis' , siraile aliquid taie nostri tradilores Leodienses ad favorera dominorura de Arenberch molili sunt. Unde accidit, quod feria sexta ante Laetare Jheintsalem, cura dorainus Leodiensis a sua civitate absens esset. et minor cura de custodia civitatis per magistratus et alios deputatos fieret , ecce repente diluculo dorainus Everardus portas civitatis apud pontera Amaricordis Everardus LcoOii iocepit obtinere. Ad quara repenlinam invasionera cives raox armati ocius accurrentes, intrantes civilatera coeperunt repriraere, sed puisante campana, nuae raore consueto convocabat ad arma, quidam dictus GUkine et parvus oiikineet p.rvus Pe- n * trus civitatis tradito- Pelrus, capitanei effecti , cum nonnullis aliis quibus prospère successerat sub re». dorainis de Arenberch, ad oplalum signum campanarura, prout altrinsecus ordinaverant per montera publicura venientes ex Geraapia, lanquara in adju- toriura civitati convenissent , dolo et ingenio per portam Sanctae Margaretae capiiur dvitas et »po- sunt ingressi, copiosara secura adducentes arraatorura raanura. Qui cura venissent ante ecclesiara Sancti Huberti, occideruntqueradara nobilem militera ex Gelria , de suo hospitio incaute in plaleara egressîlra. Et inde per raediura foi i vocifeiantes , tanquam amici essent, ad portam Sancti Nicolai , quae est ultra pontera Archarum , properautes se Leodiensibus civibus opponere coepe- runt, et introraissos inimicos in civitalem per easdera portas et rauros, quos paulo ante ex lapidibus sacrilège de Carthusia ablalis reparatos restauraverant, occidendo passira resistentes, usque in forura Arenbergenses , quorum dorainus Everardus principalis erat capitaneus, sese receperunt. Igitur spoliantes civi- talera , nimirura raajores ac superiores jara effecti, praeter alios quosdara iusi- p-nes accioiunl captivos , dorainura videlicet coraitera de Horn et doraicellura occidumur comes de O r r ' 1 • 1 1 TVT Horn, fiaso de Wa- Rasoneni de Waroux, pro tune villicura Leodiensem, et doraicellura Nico- roux, NicoUus Kor. I r ^ ^ tenbach,etTilmauut laura Cortenbach, raagistrura hospitii doraini de Horn episcopi, cura non- dewaidorey. nullis aliis. Tilraannura vero de Waldorey, pridera Leodiensem scultetura , cru- deliter occiderunt , et quosdara alios , quorum unus nobilis vir , Sancti Lamberti canonicus , in Mosara exstilit projectus. Hinc novara coeperunt Arenbergenses in civitate et per totara patriam constituere legera , disponentes hinc inde in locis firmis et castellis armigeros, qui totara Brabantiara tara per captivitates quara per incendia tentarunl crudelissirae raoleslare. Tune elenim leraporis subito reparalura est , quod fere centura annis desertura fuerat et inhabitabile, castrura de Coelraont videlicet, et factum est in magnura scandalura et detri- EeparatiocasirideCoeu mentum in continibus Brabantiae habitanlibus. Reparala equidem exstiterunt et alia fortia loca dudura déserta . quae multis latronibus seu praedonibus raox 13 98 JOHANNIS DE LOS Frcderici a<Iventu.t Flandriaiii. fuerunt replela. Sed et facile eral eliara Lossense castriim , olim a Leodiensibus destructuni , in pristinum statum reparare. Quod tamen mutato consilio de opère mansit iraperfecto. Verumhaclempestate, infra octavas Paschae , imperator Fredericus jam se- cundario , non sicul antea , sed nunc in virga ferrea perlransiens patriam , mulla arnoatorura porapa , in ultionem Blii sui Maximiliani per Flamingos, prout dictum est , ad certum terapus in captivitate detenti , potenter in Flandriam descendit, ubi, positaobsidioneanteGandavum, plurimavillaçjaincendiotra- didit, plurinaaqiie aiia minus laudabilia, anlequara inde recederet , vindicatu- rus crudeliter effecit. Tandem imperator ad Alemanniam reversus , loco sui constituit yicarium , Aibertus dux saxoDiae duccm vidclicet Saxouiac, coadiutorem ducis Maximiliani. contra quem se Maximiliani vicanus. ... ' T ph.iippuj ciivensM. opposuit Philippus dc Clivis vel aVias de Ravesteyn , paulo ante loco ducis Maxi- miliani in captivitate obses Qui obsidem sibi non servatum, cum quibusdam oppidis Brabantiae foedùs iniens, contra Maximilianum et sibi adhaerentes re- bellare coepit. Et inde accidit quod Lovanienses uecnon et alia oppida in con- finibus Brabantiae, accilis Leodiensibus, quos exosos habuerant, una cum dominis de Arenberch et multa alia fortissima armatura vocata ex Francia , contra Bruxellenses et Machlinienses acerrime pugnantes, plurimas strages fe- cerint , et inde facta est hinc inde guerra valida , sub qua multa loca fbrtia oppidaqué et castella fuerunt obtenta, et una cum villagiis plurimis per com- bustionem in cinerem et favillam redacta. Interea cum tempus hoc pessimum , malignis videlicet proficuum , et be- jacoboi croyus tnii- niguis ac bcucvolis essel plurimum nocivum , dominus Jacobus de Crov tan- quam alter Alchimus se Basidi conjunxit, Leodium veniens, locum habita- tionis sibi apud Sanctum Johannem , ubi canonicus crat, satis astute elegit. Ubi cumesset, obnon solutionem sibifactam perdominum episcopum, quoad pensionem videlicet debitam et exaliquot annis non sibi solutam , per patentes apostolicas litteras tenuit dominum Johannem de Horn , episcopum Leodien- sem , domino Maximiliano jam adhaerenti excommunicatum , excommunica- tionis litteras valvis ecclesiae per debitam executionem factam applicando. Denuntiatique publiée episcopi bona et redditus atque census confiscando et in suos usus redigendo, in tantum quippe praesumptione profecit, quod nisi ei roitra et caetera pontifîcalia defuissent . verus Leodiensis episcopus reputare- tur , nam et in choro Leodiensis ecclesiae locum pontifici désigna tu m sibi usur- Fpiscopni. CHRONICON. 99 pare praesumpsit. Siquidem tempus hoc prae caeteris transactis temporibus erat pessimum , quod in tantum malevolos ad praesumptionem adjuvit, quod frac- tis seris archivorum in coenobio Sancti Jacobi , violenter sigillis civitatis ablatis , sese ultro non requisiti regiFranciae subjicerent, civitatemque ad manus régis Leodien»e» «ese Frau- possidendam contraderent. Quod quia communi vulgo placuit facile seducto, pro majori conBrmatione dictorum ad singulas civitatis Leodiensis portas arma régis Franciae inter duos angelos delenta et super ligneas tabulas nobiliter de- picta applicare curaverunt, suorum civium venditores pessimi effecti. Qui non diu postea, missa legatione ad regem Franciae (qui de iis ex parte amicorum domini Leodiensis Johannis de Horn videlicet sufficienter informatus erat), pu- tantes spe vana se maximum obsequium régi praeslitisse , ab eo spreti sunt et . contempti , dictumque est nostris ambatiatoribus seu legatis : a Abite atque » hinc recedite, et vestrum dominum abjectum et expulsum a vobis cognos- » catis et reconcilialum denuo recipiatis , etc. » Sed antequam hoc fieret , de consilio malignorum capitanei Leodiensis civitatis , post injurias et occisiones in proprios cives perpetratas, utsecure civitatem possidere possentet terro- ociogintadvesreiegan rem caeteris incuterent , circiter octoginta de praestantioribus civibus , quos exosos et de rebellione suspectos habebant, ex propriis domibus extractosapud domum Carthusiensera relegare curabant. Hac praeterea tempestate , sorores Sanctae Clarae , quae circiter decem annis sorores $anct«e curae. apud hospitale Sanctae Agathae extra portam Sanctae Margarelae nimis an- gustatae habitaverant infra civitatem , ubi hactenus morantur , exstiterunt translatae. Ecclesia vero Carthusiensis, quae nuper, prout dictum est, com- canhusiae reparaiio. busta fuerat , in tanta temporum angustia reaedificata exstitit. Anno nihilominus mox succedente, qui octogesimus erat nonus, dominus i489. Robertus de Arenberch , alias de Esden , ad Leodium reversus , altéra Januarii , capuvi loivumur. ad Carthusienses vadens , praelibatos cives ibidem jam circiter quatuordecim diebus relegatos, solvit et ad proprias domos remisit. Igitur paschali tem- pore adveniente , videntes domini cathedralis ecclesiae ad nullum bonum pacis rempublicam plurimum perturbatara posse pervenire, et inde pacem a soloDeo pacis auctore fore requirendam , nescioquo consilio inito, statuer unt in festo Novaprocessioïn translationis Sancti Lamberti , circa feriem ApriKs , specialem missam cum so- lemni processione, cujus similis antea non exstitit visa, celebrari debere. In qua processione caput Sancti Lamberti cum magna gloria , ex loculo extrac- tum dévote , fuit processionaliter deportatum. trans- berli. 100 JOHANÎSIS DE LOS CHROINICON. 101 Apail S. Lambert u m reliquiac poj'Ulo os- tSBsae. BoLrrtiis de Trajcrtum lental Eodem nihilorainus anno, cum reliquiae ostenderentur in Trajeclo, in Aquis- grani , etc. , proutest de more de septennio in septennium, propter turbines bellorum , cum nuUus lulus paleret accessus , adveniente festo Sanctae Mar- garetae, in principio Julii, domini Sancti Laraberti , in consolalionem cora- munis populi. pro qualicumque recumpensa suas curaverunl tribus vicibus, prout est de more, ostentare reliquias. Item eodem anno fralres de Obser- vantia, conquirentes locum Jherusalem, relro convenlum Scolarium situm, a iratribus regularibus conquisilum , coeperunt capere possessionem praetacli loci ac inibi divina célébra re ofKcia. Fratres vero regulares , vocati boni pueri , circa haec tempora facto cambio cum iis, qui vocanlur Cellislae de tertio or- dine Sancti Francisci, coeperunt inhabitare cellam quae vocatur Sancti Jacobi in suburbio civitatis , cujus Sanctus Leonardus est patronus. Praeter haec notandum quod eodem anno in quadragesima , ipso videlicet Marcka dic aununtidtiouis beatae Mariae virginis , dominus Robertus de Marcha cum suis complicibus, nocturno tempore collecto exercitu , latenter descendit in fossatis oppidi Trajectensis cum scalis et aliis opportunis instrumentis ad in- \adendum aptis, sperans se posse furtim obtinere oppidum praefatum. Qui cum cernèrent se sua opinione frustratos, apposuerunt adhuc postea semel et bis ad capiendum oppidum sibi pracdilectum spoliandi occasione occulte praeripere, quatenus per jacturam divitum civium suam inopiam ditescere possent. Sed mentita est iniquilas sibi, et per diligentem vigilum custodiam ad concursum Trajectensium civium confusibiliter retrocedere sunt coacti praetacti invasores. Denique hoc itidem anno, feria tertia, \idehcet post Pascha , Aprilis xxii , phiiippus ciivensis pcr Philippum de Clevis , dictum \ulgo Philip Monsentour , potentissime ob- dum oppugnat. scssum cst oppidum 1 rudonense , m quo mtus erat dommus Leodiensis , ubi validissime pugnatum est altrinsecus et usque ad feriam sextam continuus factus insultus, m tantum quod \ix simihs unquam audita fuerit ubilibet facta tam acerrima expugnatio. Dominis de Arenberch extrinsecus sese ut fero- cissimos leones exhibentibus , et nihilominus domino Leodiensicum suis Yaii- dissimis viris intrinsecus répugnante et ad propellendumab ingressu murorum avidos suos hostes absque ulla intermissione magnanimiter se objiciente , tandem timoré ducis Saxoniae superrenientis ab expugnatione ulteriori re- cessum est , et oppidum praefatum mansit salvatum , licet incredibihter per Arooidus de Beerio ; bumbardorum tractus fuerit laesum. Postea i^ero dominus de Berlo miles, op- ip«ias mon. ^ pidi Trudonensis habens custodiam , constilutus capilaneus , volens sibi facere nomen . copiosa armalorum collecta raultitudine , proponens totam Hasbaniam comburere, vel saltem villagia ad sui redemptionem compellere, ultima Julii , ad perpetrandum scelus conceptum a Sancto Trudone egressus et incendiis vacare incipiens , per dominum Gratianum , ex Francia destinatum capita- neum, subito supervenientem , sic Deo disponente, mox est interceptus. Hic ex Brabantia ubi Lovaniensibus in auxilium fuerat accitus de mane, ad signum . fumi de incendio in altum provolantis excitatus , incautis ex insperato super- veniens, omnes latrunculos fere \el morti exposuit vel saltem captivitati ad- dixit. Dominum autem Arnoldum de Berlo , qui cum se captivum reddere noluisset, gladiopercusserunt in loco qui dicitur Opheers, quo cadavera occi- sorum exstiterunt sepulta. Igitur dominus Gratianus eodem die cum magno gaudio a Leodiensibus, tanquam dignus triumphator secum adducens copio- sam multitudinem captivorum , gloriose , prout decebat , fuit susceptus. Deinde vero in crastino solemnitatis Sancli Laurentii , dux Saxonum , una cum episcopo Leodiensi Johanne de Horn , oppidum Thenense obtinuit et Then.e capiumur. spoliis exposuit. Dux denique Saxonum , ubi cum post victoriam praefati op- pidi recedere tentasset, facile per suos inimicos fuisset interceptus, nisi domi- nus Leodiensis eidem in auxilium supervenisset. Qua de re ex tune ad invicem fortissimo amicitiae ligamine exstiterunt conjuncti. Inlerea vero pax inter reges Romanorum et Franciae inita publiée ubique per patrias exstitit proclamata. Quo votive facto, dux Saxoniae volens obse- ^p'^-;;;'^;''"'- quium praestare domino episcopo , sollicite procuravit ipsum episcopum in suam patriam , unde projectus fuerat , opportune introducere. Susceptus ita- que a Trudonensibus et Hassellensibus et tandem vix a Tungrensibus non parum ad invicem tumultuantibus , post diaetam celebratam in castello de Sansom , etiam ab Huyensibus honorifice est susceptus. Interea obsidione posita ad caslrum de Coelmont, quod facile jam in diabo- coejmont airuuar. licum malum prospère creverat , subito per machinas et tormenta opportune expugnatum in dedilionem sese domino Leodiensi devictum contradidit. Praeterca cum jam undique pax vigere inter reges et principes videretur, et ^" '"^- w^ ^ nulla concordia aut beneficium pacis quodcumque inter dominum Leodien- sem et dominos de Arenberg inveniretur, tandem apud urbem Aquisgranen- sem coronatione principum facta , plures pacis tractatus sunt habiti. Deinde nihilominus dux Saxoniae cum domino Everardo et aliis suis amicis amicabi- ;- fi I 1 102 JOHAISMS DE LOS Episcopu* civitatem im pugnat. liter ad colloquiuni venerunt non longe ab oppido Tungrensi, circa villam de Furis, ubi causa dissidentium partium^ pelenlibusdominis de Arenberch, sub- missa exstitit impérial! nnajestati. Quod tamen factum non fuit absque multa pecuniarum muleta perpetuis lemporibus duci Saxoniae singulis annis exsol- \enda , praeter quadraginla millia florenorum loco expeusarum per ducem factarum duntaxat semel in promptis exhibenda. Quo facto , dux versus Bra- bantiam relrocessit, domino episcopo dimisso , et proclamata est pax Leodii in profesto Sancti Michaëlis inter regem Homanorura , ducera Saxoniae et do- minos de Marcha, et partibus hinc inde, domino episcopo semper exclus© , qui juxta votum ad bonura pacis pervenire non potuit. Quare accidit non diu postea , in vigilia scilicet omnium Sanclorum , quod dominus Leodiensis ex Tungris nocturno tempore cianculo adveniens persca- las industrie ad hoc praeparatas et ad muros apud Sanctam Walburgem erec- tas , civitatem comprehendere tentaverit. Cujus tamen praesumptio nihil valuit , nimirum civibus facile excitatis et ad muros animosc accurrentibus et invasores murorum procul propellentibus. Deinde dominus Leodiensis, sua opinionefrustratus, apposuit secundario muros Leodienses latenter invadere. Veniens igitur cum magna potentia nocturno tempore, dominica die, sexla videlicet decembris , qua festum erat Sancti Nicolaï, totam civitatem ad arma concitavil , domus nonnullas in suburbiis Sanctarum Walburgis et Marga- retae comburendo et nonnulla alia inhumaniter per Hasbaniam perpetrando. Sane hoc tempore dominus Leodiensis obtinuit per obsidionem positam 'p"u^r!'** ^*^ " castrum de Milhen, omnibus in eo rebellantibus occisis. Sed et castrum de Seyne per dominum Leodiensem expugnatum est et tandem captum. Deinde dominus Leodiensis apposuit cum naagna potentia armigerorum oppidum Eyckense obsidione circumdare, quod mediante tractatu in manus episcopi est contradictum. Anno nonagesimo, circa festum Purificationis, cum magna pompa et solem- nitate receptus est dominus Philippus, dux Burgundiae, filius Maximiliani, in oppidum comitatus Namurcensis , comesque INamurcensis ibidem declaratus. Philippus dux Burgtm- Hoc uihilominus tempore , ex parte régis Franciae venientes ad Leodium am- mù'rcensnMllJurâ- baciatorcs propcrabant ad Trajectum , ubi de pace dissidentium partium satis tur. / studiose coeperunt tractare. Areobcrgeases fruitra Intcrca circa pHncipium Februarii, domini de Arenberch cum suis compli- cibus insidiose oppidum Dionantense curaverunt obsidentes invadere atque Castrum de Milhem et 14M. Dionantum impug- uaat. CHRONICON. 103 Zonhovrn. expugnare. Quod quia frustra tentalum fuit, diverterunt se ad partes superio- res, ubi infinitam praedam commiserunt et inhumanas exactiones perpetra- runt. Interea vero armigeri domini Leodiensis, ex Tungrensi oppido exeuntes ad fluvium Mosae descenderunt , ubi in Flemalia et Chokir et circum circa multas domus per incendium in favillam et cinerem redegerunt. Dominus Ja- cobus deCroy anti-episcopus paci noluit intendere, cum tamen ex parte regum hinc inde vices suas interponenlium apud Trajectum per plures vices fuerit opportune tractatum. Sed et tandem apud Aquisgrani , circa festum Palmarum , per plures principes Alemanniae suas vices interponentes de pace inter domi- nos episcopum Leodiensem et Jacobum de Croy, alque eorura de Marcha seu Arenberch tractabatur. Sed nihil lantum valuit ad praedictam pacem firmandam , quam Victoria Deo volente per dominum episcopum inter Hasselt Py'^;;^*^^^^;^^^^^^^^ et Sonovem in merica obtenta. Dominus vero Leodiensis videns suam patriam ultra raodum per Arenber- genses et eorum faulores Leodienses conculcari , exactionari , depraedari , ac- citis amicis suis, una cum suis stipendiariis, quos sibi in auxilium conduxerat, in sabbato Palmarum , ex oppido Hassellensi animose contra adventantes ini- micos egressus , per debitam ordînationem contra aciem oppositam suam dis- posuil aciem. Unde congressione facU totam adversam confundens adversa- riorum potentissimam manum victor in brevi effectus , paucis evadentibus , omnesprostravitautcaptivitaticonlradidit. Inter quos JohannotBastardus, gê- ner domini Willelmi, strenuus miles, capitaneus castri de Longhe, captusestet ferreis vinculis catenisque collotenus apud Trajectum raulto tempore exstitit detentus. Tandem vero facto cambio, in recompensam captivorum comitis de Horn sociorumque ejus eatenus in caplivitate apud castrum de Longhe deten- torum exstitit dimissus et libertati reslitutus. Interea pace jam facta et in Aquisgrani conclusa sed nondum sigillata , ipso die Paschae , facta fuit in Leodio seditio, malignis ad sigillandum retractantibus, et bonis civibus instanter sigilla civitatis sibi ocius exhiberi petentibus. Haec autem cum ante prandium agerentur et tumultu jam sedato , post prandium malevoli pacem nequaquam acceplare volentes in unum conglobati bonos cives, quos jam suspectos habebant tanquam sui propositi contradictores , violenti manu captivilati coeperunt mancipare, et hoc tam diu quousque deputali nostri ex Aquisgrani una cum domino Engelberto de Nassou Leodium redis- sent. Qui Engelbertus mamburnus civitatis constitutus, feria quarta post Pas- Seditio Leudii. 104 JOHAjNINIS de LOS Engf;lbertu5 Natiau- vius mamburDUS. cha, captivisliberatis, pacem solemniter fecit procIaraari.Quae tamcii pax diu jam optata parvum, prout postea patebit, sortiri meruit effeclum. Nam loco domini Engelberli de Nassou reliclus est Leodii domious Vinccnlius de Sua- nenborch^ vir prolixam habens barbam , \icem mamburni sive tutoris civilatis gerens, donec et quousque quaestiones, quae interdominum episcopum et do- /Viinosde Arenberchadhucindecisaependebant, perarbitramentumprincipua] terminarentur. Et proplerea ordinaluai erat quod nec Leodiensis episcopiis ad suam civitatem redire deberet, et quod domini de Arenberch reliuqiiere deberent Leodiensem civitatem. Quare domious de Croy auliepiscopus rclin- queus Leodium, occulte recessit Dovas insidias episcopo Leodiensi illaturus. prout statim postea patebit. Domiui vero de Arenbercli ad sua castra se trans- tulerunt, ad quod tamen faciendum dominus Everardus se difficilem reddidit. Attamen taudem recessit et ipse secum adducens bombardos , serpentinas , tormenta et caetera talia in civitate reperta defeusoria instrumenta. Interea dominus episcopus per suuni canceliarium , coram toto populo aote palatium convocato, exposuit plurima pacera concernentia. Unde factae sunt statim utiles et opportunae ordioationes, quUe tamen minime sunt observatae. Porro dominus Engelbertus de Nassou , saepissime exspectatus pro determina- tione quaestionum inter partes dissidentium, minime comparuit. Unde factae Tact populo* specta- pludmac prorogationcs minus utiles. Communis vero populus videns se adep- tum tempus satis tranquillum , spectaculis et vanitatibus tanquam ameutes effecti ubique in mense Augusti coeperunt vacare , adventura pericula non perpendentes. Interea in festo sancti Bartholomaei commota est civitas, ubi malevoli coeperunt habere contra cives dominationem. Item in foro Leodiensi , ubi cum nundinae anniversariae consueverant celebrari , vexillum domia Leodiensis solotenusexstitit per adversarios dejectum et ad terram prostratum. Non diu vero postea dominus Jacobus de Croy, scorpionis more venenatam caudam exerens , obtento bracbio seculari contra dominum Leodiensem , non sine favore multorum , in profesto omnium Sanctorum , ad pontem Avorotiad- veniens in civitatem admissus est, nonnuUis bonis civibus contra nitentibus. Porro dominus Robertus cum immeuso exercitu ex Francia adducto in cras- tino, feria secunda videlicet, quo festum erat omnium Sanctorum, per viam vallis monasterii Sancti Lamberli Mosam pertransiens , in suburbiis civitatis bospitio pro nounullis suorum accepto, personaliler apud Sanclum Lauren- tium elegit bospitium. Quem in crastino die, videlicet Animarum , dominus culU. Jarubus de Croy in ci- vitatem intruiiiiltitur. Robertut cum eicercitu civitatem intrat. CHRONICON. 105 Jacobus de Croy una cum decano et nonnullis aliis canonicis majoris ecclesiae , adjunctis sibi magistris civium , in civitatem introduxit , quem et capitaneum et mamburnum civitatis mox constituit atque praeficere praesumpsit. Quo aobertu» mamburnu.. facto, Iota patria repleta est armigeris , mox totam terram Leodiensis et Los- sensis patriarum inbumanissime devaslantibus. Dominus vero Robertus, quasi volens parcere Hasbaniae totum exercitura, qui copiosus erat, ad Campiniara destinavit, quibus Johannot praefuil diclus le Bastart , expugnator ecclesia- campiniae v.siaiio rum , quarum nonnullas comburendo incendio tradidit , ecclesias videlicet de Corthiesem , de Wellen , de Diepenbeeck et nonnullas alias. Dominus vero Ro- bertus, ut securius Leodii habitare possit, trigesimos duos cives in Leodio elec- los ad caslrum de Franchimont obsides raisit. Quorum tamen relegationem, amore uxoris suae, quae ad Leodium venit vigesimo quinto Decembris, facile resolvit. Oppidum Hassellense per dominum Robertura exstitit expugnatum , Hasseit .mpugnatur. sed minime obtentum. Incredibile quippe erat quanta mala tara per deprae- dationes, captivitates et incendia per totam Leodiensem patriam atque Lossen- sem terram crudeliter perpetrabantur. Praeterea dominus Leodiensis, suae patriae quasi exul reputatus, in Mechlinia coram principibus in concilio suam calamitatem lamenlabiliter exposuit. Quare ad favorem ipsius, Decembris duodecima , diaeta patriae in Lovanio eïstitit celebrala. Interea dominus Ro- bertus timens pelli suae , furorem Leodiensium jamdudum expertus , secure volens dormire, magnam partera civitatis ultra pontem Archarum , portis, mûris, aliis quoque opportunis repagulis et obstaculis sludiose munire cura- vit. Sed et super majorem pontem contra civitatem duplices portas ad repu- gnandum , dum necesse fuerit, induslriose fieri statuit. Et inde dicta est haec pars a civitate seclusa minor Francia , instar arcis quondam in Jherosolymis contra templum Dei aedificatae. Et exinde mala plurima in terra erant mulli- plicata. Anno deinde nonagesimo primo , qui omnium praecedentium erat anno- rum infelicissimus , lum propter terrae sterilitatem , nam arbores et vineae congelatae nullam penitus adduxerunt humano usui commoditatem , tum propter indicibilem panis inopiam , quae hoc anno per totam aestatem univer- saliter inhumaniter afflixit populum. In tantum quod apud Leodium sexla- rium fruraenti seu wasseni corona aurea seu ducato aureo atque nonnunquam aureo leone venderetur. Quare multi plebei et communis populi copiosa mul- titudo ob panis defectura ad aliénas partes necessario accedere habebant. Tum 14 I49I. Famés. i 106 JOHANNIS DE LOS denique ob guerrara seu bellum , quod non tanliim conira exlraneos seu fo- BtJium ia.eiiiaun.. rcnscs agitabalur, sed inhumanissime inter cives intestinuin vigere videbalur, quo nonnulli per sicarios e propriis domibus exlracli et in plaleis publiée absqiie ullo respectii interempti , vel saltem propria subslanlia privali ac pro- cul propuisi, mendicilati facti sunt obnoxii, seu aliis calamilatibus exstilerunt noiserabililer exposili atque addicti. Quare conligil agros njanere incultos ac inde germinare spinas et Iribulos, paucaque esse in Hasbaniaseu Lossensi pa- Iria loca , villulae, seu villagia, ubi necessario de suis ecclesiis fortiter munitis seu circumvallalis refiigii gratia non fièrent forlalilia sive opportuna castra. Ob quara rem nonnullae lurres cura suis ecclesiis per adversariorum obsi- dionem et expugnalionem igné adjectoln cinerem et favillam sunt redaclae. Item adveniente messe, quae propter anni intemperiem solito tardius prove- niebat , raox ut vel ad modicum post florem durescere coepissent in suis cui- rais spicae et folliculis grana, ob niraiam quae universaliter , prout dictura est, populuni affligebat famem , catervalim ex civitale ad agros concurrebat utriusque sexus populus , dimisso straraine suos sacculos furtira replere cu- rabant, culraos spoliantes spicis et iraraaturis aristis. Ex quibus in clibano facile siccalis panera conficere studebant , quera fures hujusceraodi faraelico populo , caro pro pretio, venditioni avide exponebant. Porro annus hic pêne totus tenebrosus, obscuris nubibus obductus, pluviosus erat, propter quod raessis tarde proveniens, in raensevidelicetSeptembri , condebanturin horreo garbae seu manipuli gerrainare incipientes , denuo novara praenosticand.o caristiara. Item vindemia vana seu nulla erat, et si quid vitis ex se produxisse videbatur belios, ad nullara pervenerunt maturitatem. Hic itaque annus rae- riio boetes, id est paupertatis , dici debebat , quodnobis antipraesul Jacobus de Croy infauste adveniens procul propellendus infelicissime consecravit. De quo merito per prophetam dictura est : Quia ante faciera ejus praecedit egestas , et digne quidera , quia genus egestatis cura ipso in banc noslrara subintravit lerram. Praeterea ob interaperiera teraporis mulU facla sunt darana propter fulmina et tempestates. Nara ecclesiae lurris Sancti Johannis in Insula dam- nificata exstitit ; similiter et alia vice turris Sanctorura Servatii et Cathe- rinae in Leodio. Nec non et alia terribilia per terapestatem apparuerunt in aère monslra. Verura in diveisis locis, prout in Diest, in Trajecto, in Aquis nonnunquam de pace tractabatur, sed nihil pervenit ad eflPectura. Praeterea dux Saxonum domino Leodiensi amicabiliter confoederatus , pu- Vini inopia. Dux Saxonum pluries Leodiuni leniat. CHRONICON. 107 tans se posse contra civitatem per occultas insidias aliquid perpetraturura , bis aut 1er nocturno tempore lentavit civitatera invadendo clanculo obtinere. Unde priraura venit cura raulta potentia in Ans, in Glano et circuracirca, do- raus nonnullascoraburendo; diluculo cura nihil obtinere se posse conspiceret, tanquam curiosus explorator sibi scaranura seu sedile in medio campi afferri jussit, ubi'sedens, non longe a raonasterio Sancti Aegidii , civitatis situra facile contemplareposset. Quo conspecto tanquam desperatusaiebat : « Absque fer- reis cyrothecis seu manicis talera civitatera ita situatarairapossibile obtineudam fore. >i Interea dorainus Everardus ad Leodiura rediit, et doniinus Robertus cura tota sua farailia una cura sua uxore a Leodio recessit. Item deciraoseptiraoMartii, inprincipio quadragesimae , novusassaltusfac- tus est per adversariorura insidias tcrapore nocturno ad portam quae dicitur Hocchaport y ubi reliclis ferreis inslrumentis et raaileis, una cura scalis ad in- vadendura studiose ad hoc aptatis , perplexi et exlerriti civitatera adversarii reliquerunt intactara. Dorainus vero Leodiensis , niraiura avidus pro obtinenda civitate, existens facile credulus , cuidam traditori dans fidem, in nocte dorai- nicae Palmarura , putans se nocte navigio per porlicura apud Sanctura Jaco- bura posse intrare, ubi cura venisset et se periculo exposuisset , per latentes pericuium morus jo- ,,....,. _ .... ., bannis de Horn epi«- ibidera msidias per turpera tugani vix niimicorura suorura sangumolentas copi. manusevasit , paucis ibidera interfectis aut subraersis , quorum unus, Jacobus Jacobi veiierou mors, scilieet Veiierou , canonicus Sancti Dionysii , ante ecclesiam Sancti Remigii crudeliter raansit occisus. Dorainus vero Leodiensis sua opinione frustratus, prout potuit, insidiantium manusevasit. Porro non diu postea Rivagienses hincindecirca Mosam habitantes , ob di- Rivagiensium r^mes et lationera pacis atque propter intolerabilera faraera , et , prout dictura est, panis inopiara , irapatientes effecti , praesurapserunt ad favorera doraini Leodiensis conglobati ad portara Avoroti latenter advenire, quo traditorie portara aper- tara tenerent. Sed insidiis hujusmodi corapertis , eorura propositum exstitit impeditum , et insuper duo eodem principales Johannes Reastii et Johan Massalar, côraprehensi vigesirao prirao Maii , in profesto Pentecosles exsti- terunt in Leodio decapilati. Itéra et in Tungri très aut plures, qui dominum Episcopi traduorcs de- episcopura tradere debuissent , ex Francia ejus stipendiarii , doraino Leodiensi farailiariter conjuncti, de traditione deprehensi , decollati sunt , etraerabratim divisi patibulo sunt appensi. Circa haec tempora , cura famés, prout dictura est , totum populum inhumaniter affligeret , in mense Junio , dorainus Leo- collati. 108 JOHANNIS DE LOS tibus. Indacine. Traditio. diensis cum multa potentia Leodienses territurus famelicos, usque ad subur- bium Sanctae Margaretae descendit , iibi noiinullas domus incendio tradi permisit. " luterea ex Francia ducenli équestres vocati ^ in ipso festo Sancti Laurentii occulte in civitalem admissi, ipso code m die apertis portis, quae usque ad prandium clausae tenebantur, usque ad fossata Tungrensia excutientes satis Beiium cum Tungren- acemmc cuoi Tungrcusibus suas portas exeuntibusconfligerecurabant. Verum Johannot Bastardus , Leodiensis capitaneus , conflato exercitu , Lossensem ec- clesiam fossatis et aliis repagulis fortiter munitam facile expugnatara , acceptis obsidibus , quos ad Leodium adduxit , ex muleta et imposita pecunia Lossen- sium praedictis Francis stipendia solvit, et in Franciam abire permisit. Interca treugae, ipso Aegidii festo, prima videlicet Septembris, in Leodio exstiterunt proclamatae. Quo facto, dominica die, quae quarta erat Septembris, a Leodio recessit Jacobus de Croy, antiepiscopus , Francis conjunctus, a communi po- pulo inBnitis malcdictionibus prosecutus. Cum igitur inter partes treugae jam dictae non bene servarentur, et de pace concludenda plures fièrent prorogatio- nes, populus Leodiensis pertaesus, facta occulte conspiratione , per eumdem qui traditionis videbatur esse auctor, carnifex Leu vocatus , forsitan tune tem- poris raagister civium factus , sécréta civium publica sunt facta : quare ad portam Sancti Leonardi, qua in suburbio habitantes apertis portis diluculo in civitatem intromitti debebant, de traditione convicti nonnulli eorum corn- prehensi post perpessas injurias et ludibria non absque multa pecunia vix tandem libertati sunt traditi. Deinde treugis denuo usque festum Barbarae prorogatis , veneruntad Leodium domicellus Robertus , Blius domini Everardi , cum quodam milite ex parte comitisde Nassou , de pace facienda habenscom- missionera , etc. Propler quod plurima sécréta consilia in capitulo Sancti Lam- berti exstiterunt habita. Quibus peractis recesserunt versus Brabantiam. Igitur anno nonagesimo secundo , cum plures apud sanctum Trudonem et apud Trajectum de pace fièrent tractatus, tandem xviii Februarii ilerum sedes ante Diooantum proclamatac suut treugac. Quae tamen non exstiterunt observatae, nam inte- rea dominus Robertus de Esden Dionantum et Cennacum expugnare curabat, sed non praevaluit. His vero diebus , spiritus domini Wilhelmi de Arenberch , dicebatur fréquenter apparere cuidam reclusae apud sanctum Remaclum. Hoc tempore autem dux Gelriae xxi Martii yeniens ex Francia, multa equi- tum comitiva deductus , apud hospitale de Cathena in Leodio hospitatus , ad 1493. et Cennacum. Dax Gelriae. CHRONICON. 109 patriam suam perrexit. Cui dominus de Croy et dominus Robertus facti sunt socii itineris. Deinde xxv Aprilis, ipso videlicet die Paschae, diu exspectata conclusa est P"x»nterepiscopumet j , ' ' * Arenbergenses. pax mter dommum Leodiensem ex una, et dominos Marcha seu Arenberch ex alia partibus. Qui sequenti dominica in octavis Paschae , hinc inde com- paruerunt amicabiliter in campis , ubi invicem convenientes plurima exstitit facta solemnitas gaudiumque magnum. Quare completum est illud prophe- ticum eulogium proverbiorum xvi» : « Cum complacuerit Domino vir ho- mmes inimicosejus adpacem convertit. » Interea vero diabolusinimicus pacis, Sathan stans ex adverso, quod per se ipsum non potuit, per suos satellites ho- mmes pestilentes , ne pax jam conclusa proclamaretur, differre et impedire curavit. Tandem decimo Julii , pax in Tungri primum exstitit proclamata , deinde eodem die in Leodio de sero, cunctis gaudentibus et exultantibus. Episcopu«diuexpuhu. Quo facto, ipso die sancti Jacobi, cum magna pompa et solemnitate dominus Icm?'"" Leodiensis , stipatus multitudine amicorum suorum, praecedentibus ex omni- bus oppidis et castellis in certo numéro viris ad hoc deputatis , pulcherrimo ordine praecedentium et subsequentium , denuo per portam sancti Leonardi in civitatem suam Leodiensem honorifice est receptus atque introductus. Deo gratias. Interea pace jam facta non obstante per filios Belial , quibus pax semper est exosa, latrunculi, in castris commorantes viarum insidiatores , nuUa itinera caiopiae, Maimundarn permiserunt esse tuta. De suis latibulis exeuntes multas praedas et rapinas ^ °^^ incendium. commiserunt. Unde Sebastianus, capitaneus de Montfort , apposuit villam de Galopia comburere cum nonnuUis villulis circumcirca et accepta praeda cap- livos quamplures secum adducendo. Item eodem tempore xxiv Julii , villa de Malmundario una cum ecclesia ibidem combusta est. Atque etiam oppidum de Landen pro magna parte incendio esttraditum. Porro in fine Novembris, per gubernatorem Lucenburgensem , castrum de Monjardin , Ewailgh et plura alia villagia in Ardenna exstiterunt exterminata et igni tradita. Item obsessufti fuit castrum de Longhue , per Limburgenses et Burgundiones. Notandum quod post intronisationem secundariam , prout dictuûi est , do- mini Leodiensis, domicellus Everardus , filius domini Everardi de Arenberch Evcrard constitutus est major villicus Leodiensis, et Gerardus Vvron, factus est / •' ^ ' J 1 «■w».»^» %^ij%, Gerardus Vyron minor subvillicus. Magistri vero civium facti sunt Johannes de Meffîa et Walterus Huvar. us major prae» fectus. praefectus. <r\ ' 110 JOHANNIS DE LOS 14M. Sequenti siqiiidem anno , qui nooagesimus lertius eral , multa prosperilate ferlilior , pacem et concordiam inieriint reges Romanorum et Franciae , lali etiam conditione quod domina Margareta , filia doraini Maxiniiliani , duduni régi Francorum niiptiii tradita, cum honore patri Maximiliano reslitueretur. ii.cieaus pottes» et Restituitquc lex Franciae filio Maximiliani , Philippo videlicet archiduci , 1er- (ietenta a Carolo rege ' i i i Fr^nci.e . Philippo TES et patHas pcr sc dudum occupatas et usurpatas, Hannoniam sciiicet. Pi- ■rcliiuuci rettituun- _ ■ ' r ' 7 • "" cardiam et Burgundiam , cum nonnullis aliis terris ablatis a tempore ducis Caroli, non satis justo tilulo eatenus possessas. Arenbergenses vero confoede- siturt capiiur. rati comili Hornensi , oppidum de Siltiut latenter invasum obtinuerunt. Dominus vero Leodiensis propter conculcationem suae patriae, *quae ob non £pi»copu| Mechiin..n. solutionem per armigeros ducis Saxoniae opprimebatur ^ ad Mechliniam pergens conquerendi gratia, a domino Maximiliano honoriBce est susceptus. Item octava Novembris , iterum combustum est per dominum Robertum et Sebastianum de Montfburt villagium de Galopia , inter Trajectum et Aquis- grani situatum. Hoc itidem tempore ab Hungaria \enerunt ad Leodium xx potentes et animosi viri , dicentes se olim famis uecessitate a Leodio in Hun- gariam peregre profectos fuisse, suaeque habitationis locum ibidem dele- gisse. im. Anno denique sequenti nonagesimo quarto , videlicet circa festum Purifi- "KocMii'*?''"*""* ^*^'^"^*^! dominus Leodiensis recuperavit oppidum Huyense, quod erga archi- jabow MDcti L.«- ducem eatenus fuerat impignoratum. Poslea circa finem Aprilis, in festo translationis sancti Lamberti , speciali missa apud sanctum Lambertum in- dicta , jam denuo venerandum caput sancti martyris Lamberti cura honore in processione fuit circumportatum. In die Ascensionis dominicae, horrenda facta est tempestas per tonitrua et grandines. Item in Junio comes de Horn , obse- dit castrum de Weert, impignoratum erga comitem de Mours. Hoc igilur anno , cum imperator Fredericus obiisset, et Maximilianus fihus ejus , rex Ro- manorum creatus esset, et sibi in uxorem filiam ducis Mediolanensis , nomine TrajeciumyenitMaxi- Blancham , duxîssct . circa principium Junii , Traiectum adveniens una cum lianus rex Romano- ^ * * ^ if '"•" uxore sua praenominata simulque cum filia sua domina Margareta , uuper a rege Franciae repudiata , in occursum venerunt, salutationis gratia , ex Bra- bantia archidux Philippus, ipsius Maximiliani filius, et relicta ducis Caroli an. tiqua ducissa , habentes hospitium apud sanctum Anthonium , ubi inproximo rex Romanorum hospitatus erat in dominorum de Juncis satis aptata domo. Quo nihilominus de pace ducis Geiriae plurimum est tractatum, qui non diu Weeit recipitur. Maximilianus Blancam uxorem arcipit. CHRONICON. 111 post per Leodium transiens, ex curia régis Romanorum ad regera Franciae confugere eu ravit. Deinde in feslo apostolorum Simonis et Judae, reliquiae ecclesiae sancti ReiiquiseParisiisimpi- «... . . -m gaoralae ad sanctum Lamberti cum suis aureis etargenteis imaginibus et cyboreis, anle jam duo- Lambertum rcdu- decim annos apud Parisios impignoratae , Deo providente , ad Leodium sunt reducti. Hoc tempore, filius domini Everardi , Everardus nomine, in uxorem duxit filiam comitis de Horn. Posteain Decerabri, in profesto videlicet sanctae Luciae, populus régis Romanorum, dictus le Gard, nocturno tempore oppi- dum Tungrense latenter subintravit. Quare dominus Leodiensis commotus Tungris capuur. contra praefatos latrunculos obsidioncm statuere curavit ^ Qui tamen anno mox sequenti nonagesimo quinto. videlicet in profesto 1495. conversionis sancti Pauli, média nte tracta tu oppidum praelactum relinquen- tes ad Rrabantiam recesserunt. Quod quidem factum non absque vituperio régis Romanorum, qui paulo ante contra Turchos, in Hantwerpia cruce so- lemniter suscepta , crucem susceptam per suos satellites in innoxios Tungren- Episcopus Maximiiiam 1 I-. _. 1 • t 1- • •! • 1 • r> • in ilinere corne». ses crudeliter convertit , dommo Leodiensi sibi obsequioso factus nocivus et ingratus. Praeterea dominus Leodiensis, injuriarum facile non reminiscens, ad petitionem régis Romanorum ad Trajectum vocatus , comes factus est itineris régi Romanorum , circa carnisprivium prae timoré ducis Geiriae per Aquen- sem urbem ad Coloniam proficiscenti. Ubi dum dominus Leodiensis esset, in spectaculis et hastiludiis ibidem suorum magnum sibi honorera acquisivit, prae cunctis laudatus et comraendatus. Qui mox circa Pascha Leodium re- versus a ministerialibus obtinuit, quod raediante uno floreno annue solvendo omnis extraneus seu forensis absque alicujus contradictione suum posset exer- cere oflficium , quatenus hoc raediante cives in Leodio multiplicari possent. Item in profesto Pentecostes , primus lapis ecclesiae fratrura de Observantia in iniiium observamium Jherusalera positus est, et codera nihilorainus tempore turris seu campanile diûm"" '^" ^*^"" ecclesiae S. Severini erecta fuit. Nempe permissione doraini Leodiensis, dux Willelmus Juliacensis una cum principibus Alemanniae multis expensis castrum de Montfourt latronum lati- Monfort diruitur. I Ad catcem paginae in codice MS. haec ap- « diensis mensurae quatuor vendebatur florenis » poDuntur : « Notandumest, quod hic annus » monetae leodiensis, ibi jam tantum quatuor • adeo exstitit fertilis et copiosam granorum » stuferis Leodiensibus vix tandem venditione » produxit messem (1494) in tantum , quod ubi • expromebalur. * • ante biennium vel triennium unum vas leo- ' , 112 JOHANNIS DE LOS I bulum polenler obsedit , et tandem obsessum obtinuit et oblentum fimditus Mjrwtrt et Bouillon dcstrucrc ciiFavit. TiiRC eliam obtenlum est castrum de Myruart in Ardenna ctpiuniur. ^^ ^^ ducem Luciburgensem una cum Brabantinis sibi adjunctis expugna- lum est castrum de Boulhon et obtentum. Item et castrum de Esden obses- Haj disMDsio. sum est, sed minime exstitit comprehensum. Hac itaque tempestate facta est disHensio in oppido Huyensi inter ecclesiaslicos et cives jurisdictionem volen- les ecclesiasticam infringere. Contra quos interdictum ibidem exstitit execu- tum. Hoc denique tempore in urbe, mense Decembri , Tibris excrevit, et facta est tanta aquarum inundatio qualis per diluvium a tempore Magni Gregorii nequaquam facta fuisse refertur. U96. Anno nonagesimo sexto, dominus Leodiensis, lanquam tutor et principalis Epiwopi inoimeocum gubcmator ducis Philippi , filii Maximiliani régis Romanorum , perrexit cum Mippoproec 10 ^^^^ ^^ Alcmanuiam , ad locum qui dicitur Olmen, cui in subsidium pere- grinationis ejus cives requisiti dederunt xxv*^ florenos aureos , etc. Circa finem Aprilis, una ex quinque turribus ecclesiae Sanctae-Mariae in Sancto-Trudone solotenus eversa cecidit. Deinde ceciderunt aliae turres , successive una post aliam sub quarum quae major erat, quidam senex oppressus mortuus est repertus. Notandum quod in mense Maii vigesimo septimo , de nocte apparuerunt muiti circuli circa lunam , et de mane ad ortum solis usque ad octavam ho- ram de mane, quasi très soles in aëre apparuerunt, quod etiam naluraliter Très ioi« Tempeiui. ficri possc confirmatuF. Item , circa idem tempus, decimooclavo mensis Junii, tanta universaliter subito exort^ est per fulmina , tonitrua et grandines, hor- ribilis tempestas, quod vix raemoria hominum similem aliquando fuisse recor- dabatur. Nam in patria Namurcensi incipiens et totam Hasbaniam devastando pertransiens , usque ad fluvium Rhenum fere perveniens, ad latitudinem plus- quam unius leucae omnem futuram messem absumpsit. Ob quam rem fru- mentum et caetera grana et usui bominum necessaria solito cariora esse coe- MoriEverirdideAren- pcrunl. Dcindc dccimo uouo mensis Junii , cum plurimus ventorum esset fla- tus , dominus Everardus de Arenberch, longo tempore Leodiensis civitatisexis- tens mamburnus seu tutor, in leclo decumbens ultimum suum cihalavit spiritum. Item, hoc tempore, in mense Julio, more consueto, ostensae sunt reli- quiae inColonia, Aquisgrani et Trajecto, etc. Eodem etiam mense, vigesimo Aedificttio domu. Fr.- scxto JuHi , primus lapis domus Fratrum ex Buscoducis ad Leodium venien- tniai. CHRONICON. 113 rejçi tiae. •e P- 1497. tium positus est ^ Quo etiam tempore Scholares reformantur et Wilhelmitae ; novis fratribus adduclis. fratres antiqui propler indisciplinationem eorumdem foras mittuntur. Caelerum in Oclobri veniens ex Hispania filia régis Castiliae phiiippi ducu et m * " rcRis Castiliae du{ nuptui data est archiduci Philippo, filio régis Maximiliani. Anno dehinc nonagesimo septimo, quidam senex quasi sub specie religionis ex Colonia se venisse affîrmans, apud Sanctum Laurentium hospitatus , petens Latrocinium hornbiie. se recipi in familiarem ad braxinam conslituendum , post secundam aut ter- tiam noctem in furto deprehensus ad gradus ecclesiae Sancti Lamberti , com- prehensus in captivitatem est perductus. Qui modico lormento tortus confes- sus est se latronem esse quatuordecim personarum , ac adhuc se secundo videlicet una cum sua uxore dixit se occidisse non minus octo homines. Quare morti adjudicatus , sabbato ante Laetare Jherusalem tractus , prout meruit , ad patibulum , cruribus et brachiis confractis et tandem decollatus , super ro- tam exstitit sublimatus. Notandum quod sexta Augusti celebrala fuit una diaeta in Leodio , et convocatione facta trium statuum patriae , dominus Leo- diensis libenter reduxisset raonetam patriae semper exinanitam ad monetam Brabantiae, prout dudum consuevit, sed quia ipse in hac parte conlradicto- res habuit, saltem ex tune obtinuit, quod unus florenus rhenensisquadraginta stuferos valere deberet et unus postulatus viginti stuferorum esset. Anno MCCCCXCVIII, treugae sunt factae inter ducem Saxoniae et patriam nw. Gelrensem. Ouare veniens dux praetactus coepit molestare patriam Leodien- oax sasoniae infestu» . • •II- ^ civitali exislil. sem ob non solutionem pecuniae sibi olim promissae atque sigiliis nrmatae. Igitur diaeta indicla in oppido Diestensiper concordiam facta, ordinatum est , quod loco viginti milliura dudum duci praedicto promissorum semel solven- dorum, perpetuo singulis annis recipere deberet hereditarie mille florenos de promptioribus. Praeterea ut post unum malum aliud malum ex communi ecclesiarum et magnatum civitatis negligentia succederet , ob non solutionem pensionis cuidam iEgidio Frank, civi Mechliniensi, debitae, post longam alter- interdictum ci»itatif. cationem et tandem appellatione interposita illaque defecta, omnes praelati et magistralus majoresque civitatis Leodiensis ob contumaciam inciderunt in poenas condemnati suspensi a divinis, etc., a feria quarta ante Pascha usque ad mensem Septembrem , donec absolulione apostolica recepta denuo ecclesiae reconciliarentur. Hoc tempore , in dominica vero Palmarum , rex Franciae Ca- i • FrMre» vilae commuais, a Gerardo Magno institutos , auctor intelligit. 15 m 114 JOHANNIS DE LOS I in Dur«n pollet. I Maximilianus in Gel renscs movet. rolus, qui aller pulabatur futurus Martellus ob magnifica Yidelicet opéra quae croi. r^n «or. ïu llalia , iii NcapoUtana regione , slrenue confecerat , subilo mortuus est non sine lolius mundi admiralione. Cui vigesimo seplimo Maii, prima \ideiic6t dominica posl ascensionem Domini , dux Aurelianensis consecralus successit in regnura, circa feslum Johannis Baptistae, in regem Franciae coronatus. Hoc tempore, dominus Leodiensis qui ad peregrinalionem in praecedenti quadragesima in Alemanniam processerat , ad patriam reversus est et ultra modum soleraniler in civitalem suam Leodiensem est susceptus. Item , eo- Mir.c«iis ci.ret «ne dem tcmporc sanctus Evermarus in villa de Rutthis ob nonnulla rairacula iu.E.era..ru.. j^jj^^^j ^^^ jp^^^jj perpetraU , coepit ad suam ecclesiara habere pluriraam hominum peregrinationem et populorum concursum. Sancla uihilominus 8.ncu A«. m.r.cuiis Auua , Virginis Mariae beatissiraa mater, in patria Juliacensi, ubi ad oppidum de Duren ex Maguntina civitate caput ejus per quemdam fuit virum secu- larem et raecbanicum furtive acceptum et inde translatum , crebris claruit rairaculis. Hoc anno rex Romanorum contra patriam seu ducatum Gelrensem expedi- tionem fecit. Item, dominus Leodiensis ob inobedientiam Trajectenses per ecclesiasticas censuras valenter vexavit , et ad obedientiam quantocius venire compulit. Tandem valde honorifice ab ipsis susceptus. Eodem anno, in cras- initium crucferornn. tiuo Magdalcuac, ïd pracscutia domini episcopi primus lapis ecclesiae in Dio- vioietuern"uuct.o. uauto Crucifcrorum positus est. Et in Leodio domus conciiii, videlicel le Violet, erecta est in foro. Apud Leodium, septima Junii, obiit Dominus Barlholo- maeus, abbas monasterii BelU-Redditus, loco cujus in festo divisionis aposto- lorum dominus Goeswinus in abbatem féliciter est consecratus. Anno deinde nonagesimo nono, rex Romanorum Maximilianus, ex Gelria veniens per Trajectum, ivit in Brabantiara. Quo tempore venienles ex parte régis Franciae in Leodium , episcopus Eboracensis et dominus de Gymmel , IriginU equestribus coraitati, de pace inter regem Romanorum et ducem Gel- rensem tractare instanter coeperunt. In Leodio apud coUegium Sancti-Mar- tini filius cujusdam viri , nondum viginti annorum , petens sibi ostendi the- saurum domini sui , fratrem suum se juniorem occidit et occisum sub acervo tritici abscondit. Quod tamen non diu latuit. Quare comprehensus fratricida in sancto ^gidio tanquam latroest decapilatus, cruribus etbrachiis confractis. Deinde in profesto Pascbae atque ipso die Paschalis festi , ultra modum incle- j^pr .bb.i.. subu- mentia aëris facta est cum muita grandinis et ni vis copia. Quo etiam die ab- lensi» mors. 1499. Miserabilis juvenis cu- jusdam decolUtio. CHRONICON. 115 bas Jaspar Stabulensis, qui quinquaginta duobus annis suis confratrîbus non satis vigilanter praefuit , obiit. Obiit etiam hoc die Leodii quidam dives, dic- tus Bartholomaeus, astutus , de vitio feneratorio suspectus. Circa haec tempora Robenus Esden.ii. dominus Robertus de Esden , capitaneus ex parte régis Franciae , cum naulta armata manu Francorum Mosa transmissa ad partes Geiriae pergens , hospi- lium suscepit usque ad suburbia civitatis Leodiensis. Qui reverlens ex Gelria inmense Junio, exegil sibi dari pecuniam a Leodiensibus. Quare indicta diaeta patriae, proposituro est de decem raillibus florenorum solvendis domino Ro- berto praelaclo pro redemptione castri de Stockhem ; item , de subveniendo régi Romanorum contra Swittenses, et item 3°, de moderatione monetae quae in dies apud Leodium more consueto vilescebat. Unde denuo proclama- tum est in festo sancti Lamberli , quod videlicet aureus florenus valere deberel quadraginta stuferos et postulatus sluferos viginti. Hoc nihilominus tempore, venienles ad Leodium ex Colonia honesli viri magistri civium , videlicet cum aliisnobilibus etdoctis personis , honorem praestanles domino Leodiensi maxi- mum , cui propinarunt duas amphoras argenleas deauralas et duas craleras seu cyphos ejusdem maleriae, in quorum singulis ducenli erant floreni aurei rhenenses. Hoc denique tempore dux Geiriae, per Ardennam capiens iler, per- rexit versus regem Franciae. Nolandum quod dominus de Eggremont , domicellus Johannes de Marcha , Nupuae johanni* de pridem electus seu postulatus in episcopum , celebravit nuptias suas. Oclo- bris vigesima subito exortus est venlus validus post raeridiem , et tempestate * exorta combuslae sunt ecclesiae monasteriorum prope Diesl, Everbode et Sancti-Michaëlis in Antwerpia et in Mechlinia dominarum religiosarum . Et Parisiis pons eversus cecidit cum omnibus inhabitantibus. Hinc jam sequitur de nalivilate Chrisli annus MD, quo jubileus felici ordi- natione celebratur annus. Hune praeterea annum sacratissimum , quia misera- lione divina ego in me faustum et favorabilem expertus sum , a portis morlis quippe liberatus , merito felicissimum dixerim et inde mihi valde honoran- dum, amàndum atque colendum. In hoc siquidem anno quomodo peregrina- tio Romae-pedilanim se habuerit non est necesse iis gestis , quae specialiter concemunt hanc nostram lerram , inserere , praesertim cum nostri propositi sit , quod praelibatis breviter paucis ad optatum finem quantocius pervenire valeam , quatenus mihi ipsi infirmitatum molestiis vexato , et fastidiosis lecto- ribus, quibus pauca sufficiunt, videar morem gessisse. ISOO. Jubileum. r:: 116 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. 117 Iluytniis combuii- tar. jKobi Mors «lucis Saxoniae. 1501 In hujus igitur anni principio, in sanclorum scilicel Innocentium feslo , thesaurarius seu sacrisla , de nocte factus ebrius , per ignem maie custodituin Ecci«i. beaue M.r.,e lolum clcnadioruin ornaraentorum reliquiarum ecclesiae Bealae Virginis Huyen- sisdilissimumthesaurumdaranabiliterincendiolradidil. Poslea decimo quinto Februarii , dominus Leodiensis in patria Hornensi casirura de Gorne obses- sum facile oblinuit. Item deinde vigesimo oclavo Aprilis, idem dominus Leodiensis, ducenlis equilibus nobiliter comilalus , Coloniara perrexil , super certis druciis inler episcopura Ullrajeclensera et ducera Juliacensem IracUluru» et deposilu- ruft. ser,..ius .hb.. s.nct. In monaslerio Sancti-Jacobi Leodiensis obiit in festo Agapiti venerabilis do- minus abbas Gerardus , cujus loco mox electus est Servatius , vir slatura ma- gnus, ipso die sancti Magni. Nota quod dux Saxoniae circa ista tempora infirmatus diem clausit ex- tremum. Anno MDI , undecimo Februarii , capitaneus de Faranio decapitatus est ob traditionem conceptam , et in foro Leodiensi decapitatus est Frexhe , capiU- neus de Halripen , eadem de causa. Notandum quod hoc anno , ad insUntiam archiducis Philippi, indulgentiae quae anno priore, videlicet jubileo, in Roma exstiterant , ad partes et terras praefati ducis translatae sunt. In terra vero Leodiensi et circumcirca in vestimenlis lineis et peplis mulier- cularum cruces sanguineae apparuerunt ^ Ad quam novitatem quidam juve- nes viri otio vacantes, exciUti quasi in ultionem sanguinisChristi, convenerunt simul numéro fere trecenti. Albis vestiti indumentis, rubea cruce signati , sub capitaneo quem sibi praefecerant , accepta licentia recesserunt a Leodio, quasi contra infidèles pugnaturi. Sed cum minori disciplina per partes Lotharingiae pertransire coepissent retrusi sunt et coacti retrocedere , et inde ab invicem exstiterunt dispersi. Item , hoc tempore ex Iulia ad Leodium venerunt quidam viri in misera- bili specie religionis, capite tonsi et pedibus nudi, solum lineo vestimento vestiti , et veste lumbos praecincti , ferentes suis in manibus ligneas cruces fere ad unius cubiti quantitatem porrecUs. Hi sobrie vivebant pane et aqua » Lib€rlu«,epi>copu»B€rylen»i»etSuffr«ga- bilur : ColUctio de erueibut quae hoc tempore MU» Leodiensis, exaravil opus , quod inscri- o/>/»an»«rM«/, edit. Anlverpiae, iii-fol.,aD. 1501. Apfaritio crncium s«n- guinolenlarum. Viri poeniteoles ex Ita- lia Leodium veniunt. contenti, in stramine dormiebant, multum orabant, et parum aut nihil operis operari videbantur ^ In mense Octobri, abbas Subulensis, nuper poslulatus, primam suam cele- bravit missam in monasterio suo Slabulensi , quo et consecratus est in abba- lem in praesentia domini Leodiensis , et subito facta reformatione , quod praedecessoripsius efficere non potuit, laudemet honorem plurimumsibi con- quisivit. Inde vero dominus episcopus ad Leodium reversus obtinuit a civibus Leodiensibus , quod infra spatium quinque annorum daretur ei xxv^ floreno- rum aureorum summa , pro laboribus et expensis factis in negotiis régis Fran- ciae, ducum Brabantiae et Geiriae. Hoc deniaueanno, archidux Philippus a rese Francorum Parisiis honori- ph.iippu$durapudPa. * ' rr Cl ^ ^ risios tuscipitor. fice fuit susceptus et amicitia confoederatus. Eodem nihilominus anno lalrun- culi ex castello de Montfourt patriae Geirensis exeuntes improvise irruerunt in oppidum de Weert, ipsum devastando et spoliando. Anno MDII, circa veris initium, dominus Leodiensis, accepta licentia , ad Weert capilur. 1502, regem Franciae perrexit, in cujus subsidium concessa fuit ei per patriam ex Episcopus in GaUiam gratia summa decem millium florenorum communium. Notandum quod eo- dem anno , feria quarta post feslum Palmarum , vigesimo tertio Martii , venit Leodium commissarius reverendissimi domini Raymundi cardinalis , sanctis- simi domini papae et sanctae apostolicae sedis legati , qui suam legationem de indulgentiarum commissione publicandarum , prout in Brabantia anno supe- riori declaravit. In die sancti Servatii maxima fuit nivis abundantia , et in die Penthecostes , decimo septimo Maii gelavit , quod gelu interpolatis vicibus du- ravit usque ad duodecimam Junii. Hoc eodem anno post reditum Philippi archiducis ex Hispania , qui non Episcopi Bysumini , ... .,, , .. . mors. sine maxima jactura suorum nobilium illuc perrexerat , omit et maximus con- siliarius ipsius praetacli archiducis , episcopus videlicet Bysuntinus , Leodien- sis ecclesiae pracpositus , in cujus locum postulatus (electus) est filius comitis de Horn. Obiit nihilominus etiam episcopus Cameracensis , filius domini de Bergis. Episcopus cameracen- Item in monasterio Vallis- Sancti -Lamberti dominus Johannes de Hersey nés de Hersey. > Haec inlelligenda sunt de Flagellantium sur un manuscrit de Li Muisis , p. 20 ( Nouv. •ecla , quae pridem in aliis Belgii loci» innolu- mém. de l'académie , tom. X) , et J. J. DeSmet, erat, magnamque tandem induxit consueludi- Corpus Chron. Flandrine, tom. Il, p. 346 et num depravationem. Cfr. de Gerlache , Pfotice seqq. '*.. (1 118 JOHA^NIS DE LOS CHRONICON. 119 1968. io Galliam episcopi profectiu. Seditio X.codii. Simon de Juliaco. Alexandri papae mors , cui succedit Piui III, qui etiam paulo post moritur, cui subro- Ifétur JuUus II. Johannes Dary abbas S. Aegidii niorilur. Johanne* Tirgint. abbas ^ vir bonus et simplex ^ post resignationem dignilatis suae factam ^ debi- litate et senio confractiis , negligenter soins in cubiculo derelictus , dormi- tando ad ig^nem sedens cecidit, unde et igné combustus yitam finivit ob bonae custodiae defectum scilicet. Igilur successu temporis , anno videlicet millesimo quingentesimo tertio, rex Romanornm, comitatus quatuor electoribus imperii, bonoriHcein Mecbliniam estsusceptus. Eodem vero tempore, in raense Martio, dominus Leodiensis jam tertio a rege Franciae vocatus cum nobili apparatu in Franciam perrexit ., du- centis equitibus eum in Franciam deducentibus, cui et rex adhuc in occursum misit ducentos equos regnum Franciae ingredienti. Deinde post multum ho- norem domino episcopo a rege Francoruraexhibilum, ad Leodium estreversus vigesimo primo Maii^proculdubio ultra modura a ciyibushonorabiliter suscep- tus. Diaeta vero patriae, quae tune indicta fuerat, dilata fuit usque ad secun- dam Septembris. Interea in foro Leodiensi per quosdam insolentes facta erat seditio, quae in insula coepit habere initium. Quare aliqui capli sententiam decollationis incurrere meruerunt. Cum autem processio prima , feria sexta mensis Julii , fieri deberet consueto more ad sanctum Leonardum. tanta inun- datio pluviae subito est exorta, quod procedentibus in ecclesiam Sancti Bartho- lomaei intrarenecesse fuit, ubi et magisterSymon de Juliaco, doctortbeologiae, canonicus majoris ecclesiae, praepositus Sancti Dionysii, ad celebrandam mis- sam fuit subrogatus. InAugusto, circafestum Sancti Agapiti, papa Alexander defunctus, loco eu- jus electus est vir bonus et paciBcus cardinalis Senensis Pius III vocitatus , qui non diu supervixit, nam obiitdie sexta post sui coronationem. Cui successit dominus Juiianus , cardinalis Sancti Pétri ad vincula , Julius secundus per synoopam appellatus. Item in monte publico apud Leodium, in monasterio Sancti Aegidii ordinis Sancti Augustini , decimo nono octobris, obiit Johannes Dary, qui sua tenaci- tate et avaritia spatio quadraginta trium annorum , quibus non satis utiliter praefuit, suum conventum tam in spiritualibus quam in temporalibus admo- dum destitutum dereliquit atque désola tum. Huic successit ejus coadjutor dominus Johannes Virgius, desolato monasterio satis necessarius, qui et ipse in festo Sanctae Catherinae apud monasterium Sancti Jacobi Leodiensis in ab- batem fuit consecratus. Deinde dominus Leodiensis, postquain in Trajecto archiduci Philippo et régi Castiliae honorabiliter ex Hispania veoienti occur- 1504. lanim impotitio. rerat , rediens Leodium proposuit in diaeta patriae tune temporis indicta quam- dam mulctam debere imponi super diversis rébus vendibilibus pro exonera- tione debitorum civitatis , quatenus civitas quae nimium debitis gravabatur , citius liberari posset; sed nihil exslitit concessum. Anno millesimo quingentesimo quarto, iterum indicta diaeta patriae , quarta videlicet Januarii , octo fuerunt ordinati viri qui super gabellis de orani re ven- c.beii dibili praeesse deberent, rationem reddituri , quatenus civitas quibus graviter praemebatur debitis citius liberaretur , sed non magnus fructus inde est se- cutus. Anno vero praeUcto, lussis quasi universaliler lam senes quam juvenes intolerabiliter vexabat. Hoc itidem anno, quaedara traditio per sediliosos quos- dam perpetranda Deo disponenle in lucem venit , ob quam rem quidam eorum comprehensi decoUati sunt , quorum capita super portam Avoroti in msula Leodiensi lanceis affixa inaltum sublimata sunt. Décima quarta Maii, in roga- tionibus, per tempeslalem pluviae et grandinis vineae pro magna parte laesae et destructae sunt. Hoc tempore, dominus Henricus de Graus , prior Carthusiensis, obiit. Item Henrjcus de G^us^et , et prior de Cathena dominus Petrus de Picardia defunctus est. Caeterum in defuncti monasterio Sancti Laurentii Leodiensis, in crastino aposlolorum Pelri etPauli, quo dominica erat dies , venerandus pater dominus Bartholomaeus abbas M°j;;^.f •^J';^'°™J';;;;^|;: diem clausit extremum. Cui stalim capellanus ejus dominus Henricus suc- )^l^^^^**' ««-- cessit per canonicam electionem. Verum in profesto apostoli Bartholomaei, de Terr.e motu». iiocte circiter horam undecimam , lerrae motus factus spatio satis brevi , unde ex hujusmodi noviute multi plurimum exstiterunt perplexi atque conlerriti. Eodem anno , in mense Decembri , dominus Leodiensis redemit a domicello Franchijont^ c.sirum Johanne de Marcha dudum obligatum castellum de Franchimont. Exinde anno MDV, dominus Leodiensis , in festo Purificationis, propter infir- iw»». mitatem ex insperatoei advenientera , processioni more consueto interesse non potuit. Circa festum Paschae, cum dominus Leodiensis plussolito se ad devo- tionem disposuisset atque per se ipsura divina officia praeter solitum peragere ordinasset et ea de causa ad Leodium proper^ret, ecce subito contra eum ad valvas ecclesiae mandalum execulum est, quapropter omnibus dimissis pe- dem retorsit , et ad Trajectum reversus est. Aprilis octava , dominus Erardus , Résident.. Er.rdi de protonotarius , filius domini Roberti de Marcha senioris, ad Leodium venit , qui et in crastino in capitulo Sancti-Lamberti praesentatus ad residentiam est admissus. Igilur defuncto superiori anno domino suffraganeo Liberto, suc- V; Vil 120 JOHANiMS DE LOS Arohem capitur. johaones .le Montibus cessit io offîciiim dominiis Johannes de Montibus, doclor et professer sacrae .«ufiraganeus. ... . m ' C ' paginae , qui in profesto Ascensionis dominicae primum ad vesperas ponuhcis exerciiit officium^. Notandum quod ultima Junii , hora quarta de mane, bre^issimus faclus est deniio terrae motus, unius momenti videlicet. Et ia profesto Mariae Magda- lenae, maxiraa tempestate exorta, per pluviam et aquarura abundantiam facto diluvio, maxiiua damna per Hasbaniam sunt secuta , ita quod in Trajecto por- tae et muri a parte Jecorae enormiler sunt eversae atque dejecti. Postea rex Romanorum in Gelria oppidum de Arnera obtinuit. iNihilominus tamen de pace diversi tractatus Bebant. Unde non diu post régi Romanorum per Trajectum ad Brabantiam tendenti dominus Leodiensis in oecursum pro- cedens , spopondit neutralitatem se servaturum inter reges Franciae et Casti- liae, etc. Cum igitur in Leodio dominus episcopus, spe sanitatis recuperandae , hospitium suum apud collegium Sancti-Martini Leodiensis ob aëris temperiem sibi delegisset , ecce subito de nocte , ob malam ignis custodiam , in palatio episcopi una cum pretiosissimis equis slabulum equorura sumptuosissimum combustum est. Unde in die sanctae Catherinae specialis missa pro pace et incolumitate domini episcopi celebrata fuit. Et deinde in oclavis conceptionis beatae Virginis Mariae in diaeta patriae tune indicta , propter quaedam propo- Epiacoput ad Trajec- sita , quac tamcu minime exstiterunt admissa, dominus Leodiensis indignatus, tum proliciscitur. Equi cum stabulo pa lalii comburiinlur. I Ex hoc el aliis chronici nostri locis facile emendari et suppleri poterit Simonis Ernst séries chroDologica et historica suffraganeonim Leo- diensium , aono 1806 typis evulgata. Laudatus scriptor p. 1S5 loquilur de Joanne episcopo Cyrenensi , quero vocal Joannem Bour- geois, et p. 194 mentionem (acit de Joanne epis- copo Cyrenensi , quem vocat Joannem Du Mont : sed ex una eademque persona duos exsculpsisse episcopos suflraganeos equidem arbitrer. Defuncto Liberto, episcopo Berytensi, anoo IS04, successit Joannes Bourgeois de Montibut , vulgo Van Bergen seu Dumont, qui in profesto Ascensionis dominicae, quod anno 1505 erat dies 30 Âprilis, primum pontificalia exercuit, qui- que die 9 Novembris ejusdem anni Âquisgrani consecraTÎt ecclesiam Canonicorum regularinm congregationis Windeshemiensis. Fuerat Lova- nii promotus in Ârlibus e paedagogio Falconis in prima linea septimus , deinde in eodem pae- dagogio philosopbiae professor , et anno 1474, die 28Maii, ad concilium universilatis admissus. Post adeptam lauream docioralem S. Theologiae die 13 Februarii 1479, nominatusS. Theologiae professor ordinarius, el in ecclesia D. Pelri pri- mae fundationis canonicus. Fuit academiae rector electus ultima Augusti 1485, ultima Augusti 1490, et ultima Februarii 1503. A mense Maio 1485 cauonicatum obtinuerat in ecclesia calhe- drali Leodiensi. Postquam episcopalem dignita- tem susceperat , canonicatum Lovaniensem dimi- sil , successorem nactus anno 1506 Joannem Briart Athensem , S. Theologiae doctorem. CHROMCON. 121 cum tamen infirmusesset, quorumdam usus consilio, a Leodio recessit et cum maxima difficultate se ad Trajectum transferri permisit. Unde décima sexta Decembris, cum ipse in extremis laborare coepisset, dominus Jacobus de Croy, cum pulchra comitiva ad Leodium veniens, de successione in episcopa- tum praesumens spe sua fruslratus est. Nam defuncto, decimo octavo Decem- Mors joh.nnjs de Horn bris, domino episcopo Johanne de Horn*, Esau, vir férus et versutus, reproba- lus est benedictione quam non meruit. Amissam eliam suam primogenituram, Jacob supplantante, amisit. Constituto igitur die electionis novi pastoris Leodiensis eeclesiae, factum est quod per favorem amicorum domini protonotarii , Tidelicet Erardi de Marcha, ^-J-./[;„,*;;.t' Deo sic , ut pie creditur , disponente , vir bonus et homo pacis , penultima De- cembris «, dictus dominus Erardus, via Sancli Spiritus, in octogesimum quar- lum Tungrensem et quinquagesimum Leodiensem episcopum postularetur. Ad quam novitalem dominus Jacobus , protonotarius , ad cujus favorem co- mes de Sommay ex parle régis Castiliae interpellaturus apud Leodium véné- rât , spe sua frustralus a Leodio confusus recessit. Porro rex Castiliae Philippus, qui ob electionem novi Leodiensis episcopi noe. suam expeditionem , quam jam denuo in Hispaniam profecturus disposuerat, s^-f^P-/-''-^^^^^ spatio octo dierum suspendere curavit. Qui ut vidit suas preces tempore elec- ni.m. tionis praeUctae nil profecisse, non sine muUorum admiratione, maris peri- culis tempore quo hyemandum erat, uxore sua ipsum ad hoc exhortante, temere se exposuit. Qui statim suae temeritatis improvidentiam infeliciter ex- '^^^-^^^ pertus est, nam exorta mox in mari tempestate, non sine maxima jactura suo- p- m An,ii.m e,ci. rum nobilium thesaurique totius Brabantiae maximi, vix ipse rex maris peri- cula evasit , et tandem prout potuit jactatus procellis ad regnum anglicanum, ubi nequaquam esse voluit, invitus pervenit. A rege itaque Angliae detentus, facile per cambium alterius , qui in odio régis Angliae multo tempore erat , rex Philippus est redemptus et libère abire est permissus. Itaque pro redemp- tione régis Philippi aemulus ille qui de alha rosa dicebatur, cui regnum • Monet FouUonins Hornaeum obiisse die 19 Decembris, quae erat feria sexta quatuor tem- porum. Erfant sane qui Hornaeum mortuum dicunt die 17 ejusdem mensis Decembris, vel mense Januario, ut nonnuUis placuit. 2 Morluo llornaeodie 19 Decembris 1505, non diu, ut aliqui putant, vacavit sedesepiscopalis; nam non multis ab ejus obitu diebus , die scili- cet 30 ejusdem mensis, Erardus Markanus epis- copus poslulatus est, ac deinde ad decimum sextum kalendas Februarias anni 1506 electus, conspirantibus canonicorum omnium votis. 16 lââ JOHANMS DE LOS Mort Pliilippi régis. £rardu5 episcopui m Galliim proliciicitur. Aagliae credilurcompetere, apud Namurcense oppidum delenlus, in potesla- tem Angliae régis est facile datus. Rex autem Philippus per suam uxoreni , ut putalur , dementatus infeliciter tandem ad suum regnum perveniens , eodem anno , terapore \idelicel autura- nali, cunctis stupentibus , cum nisi viginti septem esset annorum , vitam ami- sit et regnum. Inlerea dominus Everardus, postulatus, slatim postquam suis expensis exe- quias sui praedecessoris solemniter apud cathedralem ecclesiam fecisset ce- lebrari, in Franciam profectus, per recommandationeni régis Franciaeobtinuit facile a summo pontifice domino Julio suae electionis confirmationem. Igitur post Pasclia, Leodium festinans, antequam civitatem intraret, apud monaste- Bospitium * epiicopi Hum saucti Laurcnlii bospitatus, ipso die sancti Servatii, quod tune feria quinta ùu"m. ubi .t'crTror". erat , ïu ipsius praelacli monasierii oratorio, \idelicet sanctorum Andreae et Jacobi, ad omnes sacros ordines se ipsum sollicite fecit consecrari. Quo facto, ad oppidum Tungrense, quo olim erat episcopalis sedes, rationabiliter pergens, coo»ecr.i.o tpucopi. iu couvcntu rcgularium canonicoium , die , se in episcopum benedicen- dura studuit promoveri^ Qui sic promotus et dignissime consecratus, in pro- festo sancti Spiritus , Penthecostes \idelicet , in suam cathedralem ecelesiam , maxima pompa praecedente , prout moris est, honorifice est susceptus. Porro in crastino, convocatis cunctis ecclesiis totius Leodiensis civitatis, ad summum altare sancti Lamberti dominus Erardus , novus Leodiensis episcopus , pri- mam suam missam devotissime studuit celebrare atque cantare'. Processione îgitur post missam et omnibus rite completis , ad magnificum decenter para- tum itum est prandium. Deinde intronisatus , prout moris est, per singula sua tam Leodiensis quam Lossensis patriarum oppida studiosissime coepit seduiiu» epiicopi c,rc. insistere reparandis locis et caslris dudum per negligentiam praedecessorum divinum oHtcium. ' Pott canonicam eleclionem , Erartius , ut sacerdotio se praepararet , «ecessil ad monaste- rium S. Laurentii , inJe ail Carthusiam Monlis- ])ei {Mont-Dieu) baud longea Sedaoiodislantem. Inler viae comités, viros probos et sapieotes, quorum consilio uterelur ad excolendam piis co- gitationibus mentem , disponendaque in futurum studia , secum habuit suffraganeum Joannem de Montibus, de quo supra p. liO, not. l,sermoest. Peracto quadragesimali tempore in Carthusia , ad monasterium S. Laurentii rediit , ibiqne sa^ cerdotio insignitus est. Nec mullis post diebus Tungros petiit, et die 2 Mali 1506 in ecclesia Canonicorum Âuguslinianorum episcopalem con- secrationem suscepit. > Die 30 Mali 1506, quae tune incidebat in vigiliam Pentecostes , e Tungris rediens , ipso sacro Pentecostes die primitias Leodii ob- tulit. CHRONICON. 123 suorum collapsis. Nihilominus circa cullum divinum sedulus minisler exis- tens, nam per ipsum, quod praedecessores per vicarium faciebant, hilariter saepissime , solemniter in cathedrali , sive eliam alibi convenienter , celebravit missarum officium atque sacros dignabatur conferre ordines , consecrare ec- clesias, benedictionis munus exhibere praelatis, et quod silendum non est, nemini onerosus omnia. prout apostolicum virum decet, se et sua pelentibus etiam saepe ultroneus et non requisitus gratis impendens , verum sua sociali- vinutes episcopi. tate qua valde \igebat cunctis factus familiaris, communiter omnes cum ipso causam habentes in sui amorem favorabiliter traxit. Denique facundus Talde prose oratore non indigens, memoria praecipuus, tribus idiomalibus apprime instructus, blandus et amicabilis, communis, nequaquam singularitate no- tatus, statura procerus, \uhu jucundus, dignum ac meluendum se princi- pem exhibens, nullum aculeum exerens, plus verborum auctoritale quam quidam alii principes minus discreti gladii terrore efficiens. Et quidem quia nemo per omnia perfeclus plus justo indulgebal malignis, facile nirais jusli- tiae parcens, malevolis digne morte plectendis parcebat. Omnem pompam circa curiam suam am-pufabat, simplicem slatum tenendo, parcus in victu, suf- ficiens tamen sibi et suis. Avarus suo modo, pecuniarum cupidus, quastamen non tam sibi quam ad usum aliorum utiliter coacervabat; nam piis locis et religiosis libentissime subvenire manu adjutrici consuevit , ad ecclesias repa- randas seu nova aediticia erigenda, sollicite excitare curabat, et petentibus assislentiam sibi fieri non facile aliquid denegabat. Preterea castrum Huyensis oppidi jam totum ruinosum raagnopere mox cstr. «uyens. rep.- erigere curavit, et eo décore, prout haclenus cernitur, magnifiée vestire properavit. Similiter caslrum de Franchimont, de Slockhem, atque D^o- c«.»^ Fr.nc^^^^^^^^^ nantense castellum ad incomparabilem , non tam decorem quam necessariam teose .epar.„tur fortificationem . per praetactum dominum Erardum, Leodiensem episco- pum, utiliter pervenerunt. Hoc nihilominus anno, INovembris xviiS defuncto domino Servatio , abbate sancti Jacobi Leodiensis , elpctum recenter domi- num Johknnem , in successorem defuncti favorabiliter mox confirmavit , et in contradictores praetaclae electionis per censuras aliasque poenas acriter processit. Sequenti vero anno , qui millesimus quingentesimus erat et septimus , Jo- »07. bannes praetactus apostolica confirmatione, consecutus per praelibatum do- couSr^^ ^oi^n^ minum Erardum episcopum , in dedicaUone ecclesiae fratrum de Jherusalem, b,us s. j.cob.. ^ 124 JOHANiMS DE LOS quam ipse per semetipsuai dedicare diynalus est , honorabililer est in abba- lem ecclesiae sancti Jacobi consecralus. Porro eodein lempore , dominus episcopus curavit sollicite reformare coe- nobium sancti Huberti in Andagio Ardennae, ad quod negotium perficienduiii missis nonnullis officialibus suis et praelatis una cura domino Henrico , ab- bate sancti Laurentii , non satis prosperum sortitus est efiFeclum. Igitur circa Pascha, dominus episcopus monasterium sancti Laurentii frequentans, obtinuit joi..nn«deLoip.cior g^ practacto abbatc , quod sibi ad modicum spatium frater Johannes de Los, monachus suus , picturis qualitercumque assuetus, concedi deberet, quatenus in Huyensi Castro capella sanctorum Cosraae et Damiani , per ipsum depingi posset picturisque decorari. Quod et factura est, licet ad hoc pluriraura fratre Johanne praedicto renilente. Er.rHu, ep..rop.t«m Inlcrea dominus episcopus, circa festum Johannis Baptistae, in Franciam c.rnoun«>«oi.un«t. ^^^^^^-^ ^ acceptuFUs possessioucm episcopatus Carnotensis, quem ei rex Fran- ciae a suramo pontifipe dandum procuraverat. Domino igitur episcopo toto residuo hujus anni in Francia moram faciente, ecce frater ipsius, dominus vi- »ob«rius Esdenm Gel. delicet Robcrtus dc Esden, capitaneus raagnus et plurimum formidatus, drosubvent ^.^^ ^^^^ Augusli , cx parte régis Franciae exercitum, prout ferebatur, quinque raillium tam equestrium quam equitum duxit per patriam Leodien- sem in auxilium ducis Gelriae qui a Brabanlinis plurimum \exabatur. Quare contigit conglobata multiludine armalorum, circa finem Septembris, ipsum ducem per rapinas et incendia partes Brabantiae invadere, et combusto oppido H.i« comburitur, et dc Halcn , cum Hounullis aliis villagiis, ipso die sancti Michaelis, resistentibus ""^ Thenensibus, polenter ipsum oppidum Thenense invasum , compluribus ibi- dem occisis , victoriose obtinuit , et fere decem aut duodecim diebus ibidem perseverando permansit. In cujus memoriara, ego qui tune temporis in Huyensi Castro exulabam, pro data in posterum invenienda hune subjectum versicu- lum inter pingendum dictare curabam : * aCCIpIt'ILLa thenIs geLeensIs gens MICuabLIs. Thenae capiantur. Dux igitur Gelriae, multa praeda diutus, ad patriam suam inoffensus reces- sit; sedet, duce domino Roberto, Francorum exercitus in Franciam perrexil. Siquidem, prout sapiens dicit : « Ante ruinam exaltabiturcor, » ne in infinitum Franci vanede Victoria habiU gloriarentur , necesse erateos ahquatenus hu- CHRONICON. 125 rris apud S. Marlinum. 1508. miliari , pout subsequitur. Sane ii , qui Gelrensera ducem in suam patriam ex Brabantiae victoria inoffense reduxerant, in suam patriam , Franciae videlicet, cupientes redire , inimicorum suorum insidias non praecaventes ceciderunl incaute in laqueum. Nam hospiuti in Andagio, ubi coenobium sancti Huberti célèbre habetur, média nocte ex improviso per adversarios in sylvis latitantes exstiterunt circurasepti , nimirum tanquam securi in lectulis sese coUocantes. Quare paucis inlerfectis plures, prout poterant, eques adventantes, pedes gau- denler evadere curaverunl, non absque confusione totius regni Franciae. Igitur spoliis ditati Francorum , Burgundiones non parvam materiam sibi sumpserunt contra suos adversarios insultandi, cantilenas et carmina m si- gnum victoriae conficientes. Porro apud Leodium , hoc eodem anno , ex ordinatione domini episcopi Erardi extra portam Sancti Martini posita sunt fundamenta turris magnae Erccio^.u pro defensatione suburbii vici Sancti-Laurentii. Anno igitur sequenti MDVIII , dominus Erardus, Leodiensis episcopus, accepU nihilominus possessione Carnotensis episcopatus, post Pascha ex Fran- «ed.t ep.scopu. Leo- cia ad Leodium reversus, nonnulla pacem concernentia coepit salubriter ordi- nare , et circa locorum fortium oppidorumque et castellorum reparationes diligenter insistere, seseque tolaliter pro patriae defensione animose satis exhibere. Et ubicuinque aliquara discordiam formidab-t, in congregationibus tam religiosorum quam secularium , oporlune studebat accurrere. Igitur tune temporis hospiUtus ad aliquot temporis spatium apud monastermra Belli-Re- ditus , in Leodio contigit dominum Henricum de Orey, abbatem Sancti Lau- Mor, He«nci orey. renlii', in profesto sancti Jacobi apostoli , vigesimo quinto videlicet mensis Juhi ex insperato diem claudere extremum , cujus obitu audito, doramus episcopus amare flevisse dicebatur , nimirum cum annorum vinculo eidem domino Henrico rationabiliter adstrictus videbatur. In crastmo vero idem praefatus dominus episcopus , futuri abbatis electioni interesse volens , cunc- tis ad electionem adventantibus excluais , solus cum paucis praelatis intromis- 8U8 una cum nonnullis aliis senioribus religiosis fratribus corapromissarius deputatus Johannem de Los in abbatem, Deo providente, fehciter eligere .oh.no«ae^Losbu.^^^^ curavit. Qua electione de mane in ipso festo sancti Jacobi apud Sanctum h., s. Laurent.. Laurentiura celebrata, dominus episcopus ad civitatem maturius accessit, suasurus de magistris civium necessariis assuraendis. Praeterea ordinati tune exstiterunt magister Bartholomaeus et Gerardus t 51 126 JOHANINIS DE LOS CHRONICON. 127 *^*'^*cr«c ""'"' ^eron. Sub quorum ordinalionis tempore, contigit dominum cardinalem Sanc- tae Crucis ex Brabantia Lcodium adventarc, qui ia profeslo sanctorum apos- lolorum Symonis et Judae honorificesusceplus, post triduanam pernoclionem in Leodio factam , soleraniter deduclus ad Aquisgrani ac deinde per Aleman- niam ad Roniam processit. Cujus legatio cum apud dominum apostolicum , Julium videlicet secundum , non parum fuisset suspecta, et hic praefalus legatus aliquid nocui sedi apostolicae forsitan contrariura moliretur , scisma- tis facile seminarium contingere coepit. Hoc itidem tempore, apud Tornacensem civitatem per industriam Rotoma- gensis archiepiscopi , dominus cardinalis Bernardinus legatus a latere auctori- ''TonoficeT M^xir ^^^^ ^"™»n» poutificis opus optimum et toti mundo necessarium confecit. Nam r;?mG-Sl!""'" confoederatio , liga sive concordia facta est ibidem inter dommum papam Ju- lium , dominum Maximilianum imperatorera et dominum Ludovicum , regera Franciae; quorum confoederatio toti christianitati infinitura subito attulit gaudium et laetitiae materiam , sed et crucis Christi inimicis horrorem et mentis hebetudinem. Mox vero post hanc praetactam orbis principum con- foederationem publicalam , depositis non tam armisquam animis Geirensium , pax opportune est subsecuta , circa médium mensis Decembris cum magno gaudio proclamata. Anno interea MDIX, dominus Leodiensis praeparavit se ad eundum denuo ad regnum Franciae, imo ad suum episcopatum Carnotensem revisendum âc 's *'Hiero! ^^^^ «ccessario praesentandum ; sed antequam hoc fieret , Leodii existens eccle- siam fratrum in Insula per se ipsum dominica die, qua festum sancUe Agnetis erat, consecrare curavit, in cujus consécration is solemnitate etiam electum monaslerii Sancti Laurentii benedicere disposuit. Cujus tamen consecrationem necessariodifferre habuit ob confirmationis suarum buliarum carentiam, quae penultima Januarii subito ex Mechlinia allatae domino Leodiensi subito post meridiem exstiterunt praesentatae. Igitur in crastino, die Mercurii, uhima videlicet Januarii , qua dies natalis ipsius electi ( aetatis tune quippe quinqua- ginta annorum) celebris haberetur, dominus episcopus per semetipsum di- gnatus est propere huic electo praetacto munus benediclionis impendere et joh.nnis<i«Los.bL.iis ipsum pracUbatum Johannem de Los in tricesimutii abbatem monasterii Sancti- S. Laurenlii kene- _ ^— ^^». diciio. Laurentu consecrare. Quo facto , mox in crastino, in profesto videhcet purifi- cationis Virginis Mariae, summo mane dominus episcopus Leodiensis a Leodio **'**Tofic.',citur""" *'^^^^^°* *" Franciam profectus est. Quo siquidem absente , contigit post Pas- Pas. 1509 Cnnsecratio fratrum nymi. cha deputatos ex Francia , ex Brabantia, necnon et ex parle ducis Ghelriae (causa tractandi de pace) ad Leodium advenire. Sed, proh dolor! nihil, quod ad bonum pacis esset, conclusum est. Quare accidit quod anno revoluto. qui erat MDX , ruptis treugarum foede- ••'•o. ribus, non longe a Colonia in patriae Juliacensis confinibus, plurimos mercatores ad nundinas Francfordenses proficiscentes , amissis cunctis infinitum thesau- rum praeponderanlibus , capi , abduci et in patriam Geirensera captivitati de- tineri. Ob quam rem novus lumultus factus est in omnibus terris ducis Bra- bantiae, nimirumadtam praesumptuosam rerum mutationem, cunctis pacem sperantibus mox attonitis. Praeterea circa haec tempora su m mus pontifex Julius , facta. prout diclum est, confoederalione cum reffibus , prout praefa- juiius pomifei movet . ' , 111- inVenetos. tum est, cupiens reparare ac recuperare loca et castra audum per negligen- liam praedecessorum suorum in diversis locis amissa, maximum bellum Vene- torum populo indixit. Quos cum duplo gladio, spirituali videlicet et materiali gladio, satis rigide percutere studerel, etindemultaefactionesetobliquaeoblo- cutiones consurgerent, fractis facile quae intérim inter se principes christiani foederibus paulo ante paraverant, per invidiam diaboli zizaniam suam super bonum semen seminantis , mox factum est, quod inter se reges et christiano- rum duces jamjamque confoederati , facili occasione accepta, dissiderent, et exacuatum ferrum contra iniraicos crucis Christi evaginatum in se ipsos con- verterent. Praeterea Francorum nomen , quod eatenus adversariis formidabile fuerat et terribile, vilipendi coepit, et absque honore reputari , maxime ideo, quia undique surgentibus bellis lotus mundus contra regnum Franciae con- spirasse videbatur. Porro dominus Leodiensis , cum rege Franciae circa haec tempora initaiiam Episcopus in itai.am . ... proficisrilur. profectus, non longe abfuit, ubi Francorum exercitus suorum mimicorum mullitudinem prostravit. Anno praeterea undecimo, cum apud Leodium ambaciatores hinc inde ex isn. Francia et Brabantia crebro venienles de pace Geirensium tractaturi adveni- rent et nihil proficerent , tandem ex imperio Maximiliani imperatoris, causam ducis Caroli, cujus ipse avus erat, satis importune defendentis, contra op- pidum de Venio in patria Gelrensi , in fine mensis Julii et circa principium oppugnaïur venio. Augusti, fortissima collocata exstitit obsidio , ubi cum plusquam tribus men- sibus esset pugnatum, etraulti hinc inde périssent, postinfinitum pecuniarum thesaurura ibidem inutiliter expensum , recedentibus Anglicis, qui non absque ,fH 5 UQ JOHANMS DE LOS Solulio obsidionis. Margjr'-ta rej^ciis Bra banliae. 151:!. maximo siioium dispendio maie ibi piiçnaveranl. circa principium mensis No- verabris, non sine Brabantinorum confusione , levata est praedicta obsidio. Dorainus interea Leodiensis, adhuc manente dicta obsidione . legationem mi- sit ad Biabantiam in curia principis, cui lune filia Maximiliani imperatoris, domina videlicet Maryareta , ducis Sabaudiae relicta, et jara tutrix ducis Ca- roli adhuc pueri depulala praefuit et muliebriter dominari reputabatur, que- relam deposituius de videlicet conculcatione jurium et jurisdictionis terrarum suarum, usurpationeque et \endicatione eorum quae ad suae dioecesis tem- poralilalem et spiritualitatem speclare videbantur, etc. Sed habita qualicum- que responsione, totum negotium positunfi est in suspenso, donec videlicet obsidio Venloensis oppidi fauslura sortiretur effectum. Igitur anno duodecimo , postquam Busciducenses incaute contra suos ini- ''"-"tSn,rr"'"°™'*^^^ Geirenses ad bellandura processissenl , et inde paucis proslratis plus quam quingenli per caplivitatem essent abducti, Maximilianus imperator, ducem Bronswikensem, juvenem ferocem, attamen etbellicosum. in subsidium Brabantinorum, quingentis equitibus optime instructis comilalum, satis op- portune miltere studuit. Qui cum ibidem esset, et plurimum se ferocem et inhumanum contra Geirenses se exhiberet, ipsos Geirenses non minus forti- ter etanimose sese defendentes in magnam iram ocius concitavit, unde cod- tigit praeter alia incendia etiam comburi infinilam multitudinem utriusque sexus hominum , ad suarum ecclesiarum turres tanquam ad spéciale refugium confluentium : quaeomnia brevitalis gratia nostris scriptisnon duxi inserenda. Deinde anno sequenli apud Coloniensem urbem, circa principium Januarii, maximus turaultus exortus est, civibus inter se tumultuantibus , et contra rec- tores civitatis , ob defectura boni regiminis adversum magistratus, qui civita- tera ipsam depraedasse per inordinatas muletas videbantur spoliasse, horribilem seditionem procurarant, in tantum quod post decapitalionem suorum raagis- trorum proscriptionemque plurimorum circumvicinis civiutibus ad similia facienda crudele exemplum facile transmiserint. Quare contigit, iis rumoribus auditis , apud Aquisgrani fere similem seditionem contra rectores civilatis concitari, in tantum quod longo temporis spatio cives Aquenses suos rec- tores et urbis suae gubernatores inlra consilii domum potenti armatorum manu tenerent inclusos, mox feroci tormento examinandos, ac deinde, si iu licuissel, morti crudeli addicendos. Igitur Leodienses, fere eodem tempore, circa médium scilicet mensis Januarii, homines facile ad seditionem proclivi,' 1313. ApudC.oloniam .\editio Sutiitio Atjuisgrani SeJitio leoilii. CHRONÏCON. 129 occasione accepta , et exemplo praedictorura cito promoti , armati ad forum concurrere maturarunt, vindictam aut opportunam ultionem in suos magis- tros et civitatis suae gubernatores cupientes su mère , causantes sese per ava- ritiam receptorum civitalis, consentientibus magistris, inter se pauperes in abscondito devorantibus crudeliter spoliatos. Haec autem cum agerentur dominus Leodiensis , vir sagax et industrius , futuris malis opportune occurrere studuit, et quantum possibile erat pro hac tempestate, ignem periculose accensum liniendo et blandiendo exstinguere satagebat. Sed facile contingit ignem suppressum et sub stipula latentem resumptis viribus duplo plus accendi, et periculosius quaeque circumcirca depascendo in altum provolare. Igitur id quod ad horam videbatur esse so- pitum, adveniente sacro quadragesimali tempore, dominica videlicet lertia, qua in introïtu missae Ocult mei semper ad Dominvm cantalur, et in evange- lio Dominus Jésus daemonium ex obsesso ejecisse legitur, idem daemon juxta tenorem ejusdem evangelii, qui jam ejectus videbatur, sumptis septem spiri- tibus nequioribus se , reintrans domos illas , id est homines illos pestiferos , quos utique necdum totaliter raundos reliquerat, totius civitatis per seditio- nem pessimam quantocius procuravit in se ipsam concitari plebem. Cives ergo concurrentes ad arma, nescientes quid mallent, quidve eligerent, quippe cum Episcopu, plu ri mi essent qui causam conciirsus ignorarent , stabant in foro veluti ferrei ^ïam. homines, optime armati, contra sese hastas et tela vibrantes, ita quod facile erat inBnitam civium multitudinem occumbere , atque mutuo se ferro transfixos innocenter neci dari. Quod procul dubio factum fuisset, nisi dominus Leo- diensis, a mensa ubi pransurus sedebat surgens, cum parva sua familia oppor- tune seipsum in médium furiosi populi objecisset, vibrantibus gladiis et exertistelis non obstantibus. Hic igitur tanquam e coelo missus, cum terribilis esset impiis et blandus piis, bénigne curavit etiam ipsa pectora ferrea oppor- tuno sermone mulcere , ad concordiam et pacem suos concives dulciter hor- tando et commonendo provocare. Quod cum non sufficeret, per singulorum officinas camerasve studiosus princeps, sollicitus pastor, suarum ovium spe- cialem curam gerens, tandem liccl laboriose satis efiFecit, quoduno saltem (qui receptor civitatis erat Henricus de Ynous nomine) in captivitatem Iradito, Renricu non obstante malevolorum murmure, totam deinceps civitatem ad quietem et corcordiam reduceret. Sed ut hoc facilius fteret, electi sunt ex singulis minis- teriisviri etdeputaticommissarii, quorum quidam eorum parati esse deberent. 17 pacis et coa- amator sin- de Ynous. H). /•■'■■ m* $ r- >] "s 130 JOHANNIS DE LOS Ruina cbori apudS. Ja- 'cobum. laleri principis adhaerenles dura necessarium foret, et alii ad satisfacien- dum populo ad computationes et rationes reddendas certo et determinato lempore insistere possent. Haec autem cura in principio satis ardenter fieri Yidebantur, et successu temporis more consueto lentescereat , et inde po- pulus facile grunire * coepissel , dominus episcopus ex murmure concitatus semper cupiens murmuriosum populum sedare et ad quietudinem sollicite reducere, et ob hoc nonnunquam per siD(yulorum mioisteriorum caméras circuiret, conligit ipsum ullima Junii , dum cameram drappariorum visi- Epiicopuidumcompo- tasset, descendeutem de fj^radibus cadere, et sraviter circa p-eoua. crure a nerecivestuniultuan- i* i -i • • • U U " t^^siudet, crus sibi naturali loco tibiae divulso, laedi ac exinde enormiler ioBrmari. Propter quod fere duorum mensium spatio lectulo decumbeus, tandem medicorum industria adjutus, pulcherrimum patientiae exemplum cunctis suis subjectis seipsum exhibuit. Eodem vero die eademque fere hora qua , prout praelibatum est, dominus episcopus de gradibus cadens laesus est , apud monasterium sancti Jacobi Leodiensis, lapidea presbyterii celatoria multo terapore senio dissoluta in terram corruit, et fracto pavimento chori circa summum altare per suum casum im- maniter per fractam aperturam super sepulturam domini episcopi Baldrici , subtus in crypta sepulti , cecidit. Sed et in choro marmoream tabulam seu altaris mensam , multo pretio aestimatam , dissipando in raultis frustis com- minutam , irrecuperabiliter confregit. Quae res cunctos conspicientes in admi- rationem et sluporem convertit , partim causa existens doloris , ob \idelicet damnum subito illatum, et partim causa exstans laetitiae, pro eo scilicet quod cum hora esset circiter oclava ante meridiem, nemo ex praetacta ruina , ne dicam oppressus morluus , sed nec in aliquo saltem laesus fuit repertus. Verum hoc anno nec non et duobus annis praecedentibus , dominus Johan- nes , abbas sancti Jacobi , ad magna se accingens magnanimiter, fere a centum annis opus novi chori dudum inceptum et multo tempore intermissum per- ficere curavit, et in dies, prout cernitur, ad consummationem ipsius studiose insistendo sese utiliter exhibere non pertimuit. Hoc vero anno, circa initium mensis Junii , ob defectionem Swittensium at- que eorum fidem non satis bene erga regem Francorum serratam in Italia , non longe a Mediolanensi urbe Francigenarum maxima exstitit multitudo Johanoet abbas S. Ja- cobi choruin exaedi- ficat. HeUetii regcm Galliae produol loimicii. ï Gmnnire, murmurare porcorum more {Groigner). CHRONICON 131 prostrata. Quae res regno Franciae plurimam intulit confusionem et doloris raateriam. Praeterea ut liberius rex Angliae sese intérim regno Franciae infun- deret, mediante favore Brabanlinorum , quos sibi in auxilium vocare procu- ravit , treugis jam datis inter ducem Gelriae et Burgundionum ducem , Carolura videlicet, adhuc ob aetatis defectum sub tuloribus et actoribus degentem, rex Henricus Antrliae finlerfecto et decollato iam illo qui de Alba BeUum imer reges An- " . . u V .1 gliae et Galliae. rosa dicebatur, cui jure successionis ipsum regnum Anglicanum putabatur competere) e vagina suae crudelis dominationis exiens, cum immensa copia armatorum transito mare, terminos Franciae coepit occupando potenter inva- dere, et passim contra se resistentes subjugando in deditionem facile reci- pere. Quare accidit, quod cum aliquandiu civitatem Morinensem obsedisset, Mormense «cidium. et contra eam immanissime die ac nocle terribilibus bombardorum instru- menlis pugnavisset, perplexos ac perterritos raox facile in deditionem com- pulit, et in suî potestalem quantocius redegit. Quam ingressus, non satis bene fide servata, totaliter igni concremandam crudeliter decrevit. Quo per- petrato facinore, etiam Tornacensem civitatem aggressus post non diutinam Tomacum capitur. obsidionem , salvis corporibus et civium substantia , sibi deditam statim abs- que magno obstaculo possidere coepit, eamque ex Francorum dominio eripere curavit. Denique , quod praelergrediendum non aestimo , hoc eodem anno , in qua- dragesima tamen praecedente , dominus Julius papa facile infirmatus morta- juHî pontifias mor$. litatis tunica se exuens diem clausit cxtremum. Quo mox defuncto, dominus Laurentius de Medicis cardinalis , Deo disponenle, tanquam ex insperato con- corditer in papam est electus, et Léo decimus exstitit appellatus. Hic vir bo- lco summus ponufex. nus et pacificus quieti se tradens, Christianorum reges et principes, quantum in se fuit, ad pacem et concordiam concitare opportune curavit, pro ecclesiae defensione fideliter sese exhibendo. Igitur sequenli anno, qui millesimus quingentesimus decimus quartus com- nu. putatur, defuncto abbate Vallis Sancti Lamberti in Leodio, dominus episcopus apud Sanctum Jacobum in insula Leodiensi, feria tertia post dominicam Pal- marum , consecrare studuit per se ipsum dominum Johannem electum in ab- batem monasterii Vallis Sancti Lamberti. Dominus vero episcopus, peractis joLannes abba$ v.iiis festis Paschalibus, post diaelam lentam quae jam fuerat in quadragesima prae- cedente , ob quamdam diflFerentiam quae fuerat inter ipsum et canonicos ec- clesiae majoris , de celebrando videlicet festo translationis Sancti Lamberti , lur Erardi praesuiis lu Galliam. 'il 132 JOHANNIS DE LOS CHRONICON. cujus ecclesiam jam tune pretiosissimià tapetiis recenter ornayerat, leviter occasione accepta, et praecipue propter causas necessarias ad regem vocatus , in Franciam se transtulit, ubi in regia curia favore et honore maximis prose- cutus, per ipsum regem mox ad majora digne sublimandus, cunctis se no- bilem , amabilem et magnanimem viruua exhibuit atque exhibere opportune curavit. EXPLICIT CHRONICON JOUANNIS DE LOS ^ ABBATIS S. LAURENTU. HENRICI DE MERICA , COENORII BETHLEE9IITICI PROPE LOVANIUM PRIORIS, COMPENDIOSA HISTORIA DE CLADIBUS LEODIENSIUM ; EX COD. HS. BIBLIOTHECAB EEGIAE BRCXKLLE?(SIS. Il '4 \\x^\vv\vv\\vvvvvvvvvv\l\\vv\v\v\\^l^^l\^lvvvvv\\^^\vvv\v\^lv^^ INCIPIT PROLOGUS IN COMPENDIOSAM HISTORIAM DE CLADIBUS LEODIENSIUM, FACTAM ANNO 1469. Petit a parvitate mea fraternitas tua , Charissime Supprior, de iis malis quae super Leodienses noviter emerserunt , ad Dei laudem quidpiara litteris com- mendare *. Neque enira res lalis est nostris sub oculis nuperrime factitata. quam non liceat, non expédiât, non deceat per litterarum monumenta pos- teritatis niemoriae relinqui. Sed ut verum fatear, de Leodiensium recenti clade, miserabili strage , peremptoria desolatione , si quis forte scribere vellet, ingenti volumine, summo ingenio, ferventissimo studio, plurimo otio opus esset, quodque digne perficere mei ingenioli sine dubio facultatem excederet, nec mei status humili proposito conveniret ; siquidem in domo mentis meae non est panis vitae et intellectus , raeumque potius esset in angulo monasterii * Monasterii Belhleemilici Prior seu superior acli , confugeraDl. Licuit ilaque Henrico de Me- eral auctor. Ad hoc monasterium , uti eliam ad rica rerum hoc tempore Leodii gestarum serieni alia civitatis Lovanieusis coenobia et collegia, ab oculalis testibus plenissime percipere. Cfr. plures e clero Leodiensi, bellorum calamitate praefat. §. II. t m 136 PROLOGUS. V\\\'V\iVVV\V\.V\VVV\\\V\\VVW\\\'V\\\VVWW\\\\WV ,^\w\\^\'vv\lv^^^\^'v\'^fvv\^^'wv\^^^.^^^'v\^v\^\^\^'v^ mea meorumque peccata deplangere, quam novis gestis conscribcndis dili- [Tcntiam adhibere. Nihilominus el hoc adjiciendum , quod pauca admoduin de plurimis mihi comperla sinl, qiiae tamen reoreo viciniora esse vero, quo magis magisque divul^rata in piiblico. Ut tamen pro velle tuo et pro posse meo, Deo donante^ aliquid faciam, totius origincm mali seriemque gestac rei suinma breviiate contexam. COMPENDIOSA HISTORU DE CL4DIBUS LEODIENSIUM »«9<N CAPUÏ PRIMUM. Cur dominus Johanms de Heynshergh episcopatum restgnaverU. Igitur dum annus Domini MCCCCLV evolveretur , dominus Johannes de Heynsbergh , posteaquam triginta annis et ultra Leodiensi ecclesiae praefuis- set , videns populum suum nimis effrenem moribus , et ita insolentem ut jam non humiliter acquiescere , sed audacler repugnare consuesceret , et nonnun- quam tumulluaria vociferatione impetum in eum facere attentaret, moerore nimirum coepit aftici et taedio contabescere. Unde malens nullum habere dominiura , quam super generationem pravam et perversam ac populum in- domabilem deinceps gerere principatum, episcopatui ad opus illustrissimi juvenis Ludovici de Borbonia cessit, salva sibi quoad viveret certa pensione. Erat is Ludovicus, filius ducis de Borbonia, praepositus sancti Donatiani mar- lyris, Lovanii residens, annorum viginti et quatuor, cujus erat avunculiis Philippus illustrissimus princeps, cui in hoc facto suo Johannes de Heyns- bergh complacere \olebat, et per eum populum nihilominus edomare. Nam 18 I;' 138 HENRICI DE MERICA II il V ' V h. securii ipse reputabat et dicebal : «Cum sit manus mea invalida, veniat maniis Philippi ducis super populum istum. » Philippus ille erat Biirgundiae Braban- tiaeque dux inclytus, non minus animo quam sanguine clarus , terra marique polens ^ et maximis re^^ibus non inferior. Emissa cpiscopatus resi^j^nalione per Johanneni de Heynsbefgh , Ludovicus iste electus et confirmatus est in domi- Dum terrae Leodiensis. Sed enim ex mutatione pastoris non est facLi mutatio iDoris. Cerneres adhuc in populo passim fieri strepitum et tumullum , turbari ordinem , confundi fasque nefasque , cuncta agi violentia , voluntatem pro ratione regnare, perire leges, justitiam exulare. Sed heu ! Qui legem Dei no- verat, clerus ipse legi contraria faciebat. Huic autem moris erat per abrupta Titiorum progredi , corruptae vitae per vias incedere, luxui atque ventri ina- gis quara spiritui deservire. CAPUT II. De cnusis desolationis terrae Leodiensis. At licel abundaret iniquitas multoruni et charitas refrigesceret , duplex ta- men pestis hujus, quod vidimus, mali seminariura exstitit et totius patriae per- ditionenn induxit. In clero avaritiae insatiata rapacitas ; in vulgo immoderata dominandi cupiditas. Quam inique egerint, quantas truffas* exercuerint in illoterritorio procuratores fiscales et rurales syndici, quorum pergrandis nu- merus erat , quanta eis fuerit inhuraanitas in concinnando dolos , quanta cru- delitas in raagniBcando super innoxios supplantationem , quanta incivilitas in evacuando marsupia , incredibile dictu est. Per magnum nefas citabantur \il- lani simplices venire Leodium, et ad judicium trahebantur. Arguebantur sceleris immunes a scelere, et accusabant innoxios praevaricationis ipsi prae- varicatores legis. Ciimque ne verbo quidem dignum essel, quod astutia versi- pellium objecisset, tamen enormiter peccasse famabantur , cum per siraplici- tatem nimiam nec se defendere, nec objectis potuissent articulis respondere. Non apparebat quonam modo insontes oves luporum rapacium morsus potuis- séut evadere. nisi exhaustis marsupiis iilorum imperiis obedirent; alioquin * Truffa, frau$ , nequilia. DE CLADIBUS LEODÏENSIUM. 139 ecclesiae gladium super se nossenl procul dubio evaginandura. Heu! heu! qui raala haec vice Domini corrigere debebant , puta advocali et domestici curiae, tamquam canes rauli non valentes latrare , magis curabant ea blandiendo pal- pare et parlicipando fovere , quam emendando coirigere. Nam pariter ns dilabantur rapinis, iis dapibus vescebantur, fabricatores raendacii, artifices doli , tantum habentes de verecundia quam bufo de cauda. Videns itaque tanla mala in dies succrescere, manus laica accensa est animo facere vindictam in nalionibus et increpaliones in populo clericorum. Quorum irrumpens ha- bilacula , tam gravem insultum fecit in eos , ut , spolialis domibus , direptis bonis, scriplis in frusta concisis, si pellem suam illaesam conservare voluis- sent, céleri fugae consulere et clandeslino abscedere cogerentur. Multi autem eorum fusligati , nonnulli ad morlem usque caesi sunl , et plerique qui manus hominum potuissent evadere, per horridam et improvisam mortem incide- runt in manus Dei viventis , et quidem salis juste. Ut qui sceleris fuerinl par- ticipes, et animadversionis sint consortes. Et nemo mirelur si maie agentes raale perierint, si maie condilae dapes peccalorum gultura strangulaverinl. Haec quam maxime in comilalu Lossensi , ubi procuratorum raalitia plus exar- serat, agebantur. CAPUT III. 'n 4 Cur commotus fuerit dominus Leodiensis in populum suum. Conqueritur ergo dominus a laïcis sibi in jurisdiclione sua praejudicatum esse , et arguens eos praevaricationis dicit quod de clero suo se non inlerpo- nant', clerum suum corrigere non attentent ; corruplionem curiae non iilorum curae. sed suae subjici disciplinae. Fuit et alia ratio domino forte pugnantior contra eos. Habebant Leodienses consuetudines multas, quas ipsi nominabanl privilégia , abusiones tamen rectius appellandas , quum saepe contra ratio- nem , contra jura , contra legem Dei , contra aequitatem et justitiam milita- rent. Illarum occasione ^olebant ad nutum regere mundum , arctare eccle- siam , sese de religione interponere. Per has alicui recusabant subjici, sed omnilus quaerebant etiam Domino dominari. Unam tangam de pluribus, exempli causa : si fur, si facinorosus , si homicida , si monachus apostatain so- h? 140 HENRICI DE MERICA daiitium sorlemque mechanicorum fuisset admissus et ipsoium maiius im- plesset , non limebat corrigi , non poterat captivari. Absit . absit ut quispiam manus misisset in eum stantem et libère ambulanlem ubi vellet, in ci vitale dumtaxat ; siquidem fabronim maliens defendisset eum ab omnibus perse- quentibus eum. Si obniti velles, prius vidisses confusioncm tuam quam cap- tionem suam. Sic consuetudinibus ^ imo vero abusionibus ita innixus erat populus ille , ut anteaquam vel unum iota pateretur abradi , praeeligeret lo- tam terram subjici excidio et capita sua periculo. CAPUT IV. De eo quod regem petierit pars utraque ^ . Hinc igitur inter dominum et territorium suum lamentabilis simuitas exo- ritur; bic causa jurgiorum sumpsit exordiura. Cumque post multa coiloquia pars altéra alteri cedere noUet , complacuit utrique adiré regem Franciae Lu- dovicura spe pacis et concordiae , in quem pars utraque levabat oculos confi- dentiae; nam Leodiensium amicus erat, et nibilominus patrinus domini et consanguineus de propinquo. Verum in ipso itinere commenta fraudium Leo- diensibus fabricabantur per fictum , non factum , crimen laesae majestatis. Sed lucescente verilate, baec ita redigebantur ad nibilum , ut quod dispone- batur ad luclum converteretur in gaudium. Nam commissarii domini a facie régis revertebantur inglorii, aliis reportantibus gratiam régis, sed non finem litis. Haec autem subreptio , imo mendacii couBctio , domini causam non mi- nime deteriorabat . partemque contrariam ad pacem reddebat invitam , ut postea reipsa probavit eventus. Moxque Leodieuses quosdam fautores do- mini , qui bujus conBctionis et auctores et conscii erant , proscriptione dam- nare et bannire coeperunt , quod aegerrime cepit dominus , quod hoc ipsum in praejudicium cujusdam jurati statuti directe vergeret, et talia praesumere absque ejus conniventia illis foret illicitum. Quamobrem exasperatus justitia- rium eis abstulit , et quae sui juris erant officia instituere noluit. Elongavit se ab illis, et Trajecti se recepit ; et facta est terra Leodi'ensis quasi absque lege et domino plurimo tempore. 1 Quam ob causam pars utraque Galliae re- sapra p. 12 et seqq. gem Ludovicum XI adierit , latius exponitur DE CLADIBUS LEODIENSIUM. 141 CAPUT V. Quod nuUis niediantibus laboribus componi paœ potuerit. Ordinantur inlerea et servanlur coiloquia et diaetaepro bono pacis, nunc quidem apud Trajeclum superius, nunc apud Bruxellam coram duce Phi- lippo, cujus supra fecimus raentionem. Mittit ille a latere suo dpminum Tornacensem, doctum et prudentem virum*. Et veniens Trajeclum, dein Leo- dium pelens , proposuil arliculos ulique ralioni consonos et avisata perop- tima, pro bono partis utriusque, ut convenirent in unum. Mililabant enim contra rapacitatem cleri et turpis quaestus nundinas. Vergebant nibilominus in dispendium insolenliae vulgi. Sed heu ! oranis conatus ejus redibat inanis et effeclui efficientis minime respondebat. Quumque enim aures suas libenter illis dominus Leodiensis accommodaret , et ad observandum promptissimus redderelur. malelamen sonuit in auribus Leodiensium aliquiddare pro exces- sibus et consuetudines deponere abusivas. Illas ut privilégia defendebant utilia , illis adeo pertinaciter inhaerebant , ut prius esset prosterni eoset jacere supinos in terra , quam jura sua relinquere. Dominus ipse natura fuit vir bonus, animo lenis, conversalione placidus, sermone suavis, qui semper op- taret bonum agere, paratior misereri quam ulcisci , parcere quam ferire. Si jam corruplus sit , si a prislinis moribus degeneraverit , non juveni bonae indolis , sed domeslicis pravae conversationis potius impulandum est. Nec mirum. Quomodo qui maie agerenl bona docerent? Qui quaerebant quae sua sunt, non quae aliorum, et qui bonum privatum bono reipublicae praefere- bant. Hinc per prophetam ad Sedeciam regem Dominus ait : « Seduxerunt te viri pacifici tui. » Et Dominus in evangelio : « Inimici hominis domestici ejus. » CAPUT VI. De interdicto in Leodieuses posito. Ilaquecum Leodienses ad reformationem morum suorum inflexibilesessenl, gladio ecclesiae coepit se accingere dominus , terram suam ecclesiastico sub- * Cfr. supra p. 14. U2 HE:\RIC1 de MERICA jiciens interdiclo. Op|)idum Hoyense non invoheral inlerdiclimi , quia fide- litalcm ecclesiae servans, communicare noiebat actibus elconsiliis iniquoriim. Verum interdictum hoc Leodienses tamquam injuste positum cavillabantur. et pro discutienda verilate etjustitia^ diaeta concipitur apud Trajectum. Ad quam non adducunt illi jurisperitos et doctores suos ^ in quibus non habebaiit fiduciam , quia partiales eos judicabant : sed prece pretioque venire faciuot majores magistros in jure studii Coloniensis. Illi per argumenta sua injustum fore interdictum probare moliuntur, et ob id nullius roboris vel momenli. Sed is quem dominus Leodiensis ipse miserat ad diaetam . magister Raymun- dus de Marliano , doctor utriusque , cassalis argumentis, interdictum esse justum justeque positum clarissima assertione praedocuit , et ita alioriun ora conclusit, ut ultra quid dicerent non haberent. Magister ille erat doctor ordinarius in decretis universitatis Lovaniensis , accitus a domino Leodiensi pro consilio tribuendo, habens de litteratura multum. de epikeia parum. Nam omnia jura in scrinio pectoris sui censebatur habere reclusa; sed ritmn gentis et morem patriae ignorabat, ut Italus^ Erant quoque tune temporis duo proceres, Johannes de Hamalia et Rasode Heers, domini temporales, inter quos grassabatur lis perpétua et odium immortale. Hic ditior erat , nobilior ilie : iste Leodiensium , ille fovebat domini partem. Alter in alterum inimici- tias exercebat ; alter alterius dominium ferro et incendio devastabat. De quo- rum controversiajactura publica ecclesiaeque dispcndium non minime crevit. iNam Johannes erat potens apud dominum , Raso apud populum. Primus vir audax et magnanimus, alter capitosus et praeceps, multum habens de im- petu , de modestia nihil ; fautor schismatis, hostis pacis. Dicere solebat ipse : Quid nobis et paci? si pas Tenerit , nihil ero. Existimabat faciem domini et suoruni, quos gra\issime offensos habebat, facta pace, implacabilem fore sibi. Miser homo , cur tantopere pacem fugis? Poterat tibi aliquid boni pax tri- buere , guerra nihil. Ecce jam juxta votum tuum, propter demeritum tuum, guerra venit, pax non venit. Tamen totus fractus es; imo nihil factuses! 1 Raymundus de Marliano in hac diaeta for- Chronicon Belg. ad an. 1460, Méiuires roDR tiler propugnavit Ludovici Borbonii causant ad- scktis a l*hist. ob Fka?ice et de Boiihcocne, in-4'', versus tumultuanlem populum, queai doctores 1729, tilulo Remond de Marlieu, et Valerii An- Acadeiniae Coloniensis tuebantur. Clr. J/agnurn dreae Fast. Acad. Lot., p. 164. DE CLADIBUS LEODIENSIUM. 1» CAPUT VII. De excommunicatione Leodiensium. et appellatione eorum. Non cessabant utrimque viri boni laborare fideliter per crebras diaetas et tractatus amicabiles , quomodo , discordiae nebulis dissipatis . pulchritudo pacis occurreret, et sol, qui erat in nubilo, laetior refulgeret. Cum autem tracUtus omnis casso labore deficeret, resque pertracla in dies augraenlum mali sumeret , partibus nimium induratis , ad notitiam Pii papae delata est. Ille aulem ad requestam partium Pelrum quemdam ambaciatorem ad terri- torium Leodiense transmisit, in utroque doctorem*. Petit ille pro diverticulo Aquisgranum, in domo canonicorum regularium faciens residentiam. Ubi ad se accitis partibus, earumque causis mature digestis, confugit tandem Tre- verim procul a finibus Leodii, veritus obstrepentis popuh barbaricam feroci- tatem. Quo persequentibus partium commissariis , sedens in loco judicu tamquam judex , Leodienses tamquam profanos, rebelles et incorrigibiles ex- communicationis vinculo innodavit. A qua tamquam jndebita et injusta sen- tentia illorum conimissarii ad sedem apostolicam appellarunt. Appellationem et suspicionem reipsa dignam faciebant in oculis eorum , magistri Raymundi suspecta persona , cujus manus cum legato fuerat, cujus quoque de consilio totus ipse pendere dicebatur ; et erat non mediator bonus , sed partialis valde. Eliguntur itaque solemnes ambaciatores, et a domino terrae , et ab ecclesiis, et a nobilibus, et a communitatibus , et ad romanam curiam diriguntur, facUpriusunanimi comproraissione in dominum apostolicum , tamquam arbi- trum et judicem summum, ut quidquid ille definierit de tota causa, ab om- nibus iuviolabiliter observetur. Et banc promissionem pro majori robore scripte firmant, vallant jurejurando, et sigillorum sùorum appensione com- muniunt. Dominus papa Paulus succedens Pio defuncto, cum audisset or- dinem rei geslae, sententiam latam per Petrum legatum approbavit tamquam justam. Nihilominus salis pius et propitius factus Leodiensibus decrevit, ut ad spatium quatuor mensium hujuscemodi sententia suspensa maneret ac dé- bite carerelefiFectu, quatenus intérim mature super maie coeptis resipiscerent m ♦•;J • Cfr. supra p. 16. 144 HENRICI DE MERÏCA et cum domino suo pacifiée eonvenirent. Alioquin sentenlia ipsa se noverint esse feriendos. CAPUT VIII. De praevaricatione Leodiensium et tutore eomm^. Anno Domini LXV*"^^ Leodienses pessimum iniere consiliiira., ut causa ad- hue in lile pendenle, facerent unde nimirum fieret confusio et illusio iis qui in circuitu sunt, et emergeret opprobrium sempiternunfi super capilaeorum. Nam Raso de Heers, et Bari Surleth, et alii nonnulli ex parle Leodiensium pergebant ad nobilem virum magistrum Marcum de Baden , germanum fra- trem comitis de Baden, quem proraissis illectum Leodium inlroduxerunt. Ërant tune festa paschalia ; at vero civilas tota ruit illi obviam , et pro jucundo adventu novi domini , non pro resurrectione Jesu Christi , dies festos agunt illi. Laetabantur, sicut exultant victores, capta praeda, quando dividunt spo- lia ; sed extrema hujus gaudii luctus occupavit. Contigit autem eodem tem- pore et ambaciatores a curia rediisse Leodium. Qui, ut a papa habebant in mandatis , relationem et de mente papae et de iis quae caiisam concernebanl, volebant quidem facere , sed sub poena capitis prohibebanlur. Itaque homa- gium Raso et complices sui magislro Marco faciunt, fidelitatem promittunt, eumque in defensorem ac tutorem patriae suscipiunt ; Ludovicum de Borbo- nia, eleclum et confirmatum, verumque dominum terrae, sic abnegant, ut in- signia armorum ejus ubique locorum delrahi jubeant , et sub poena capitis ne quisquis de caetero eum dominum Leodiensem nominet interdicant. Quid plura ! Mittunt praeterea veridarios ad rectores oppidorum, ad nobiles et va- sallos patriae, et Leodium quantocius properare praecipiunt. Quibus imprae- sentiarum positis dicebant : « Facile quod et nos fecisse videtis, aut cum per- ditione bonorum incontinenti gladio feriemini. » Nonnulli vero, arcta necessilate constricli , réclamante conscientia , faciebant quod facere cogebantur , qui sci- licet extra patriam unde \iverent non haberent. Quamplurimi pluris existi- mantesconscientiamquam substantiam , verentesque potiuspericlitarianimam I Supra p. ââ et seqq. 2 An. 146». DE CLADIBUS LEODIENSIUM. 145 quam famam, dato loco irae, fugae praesidia quaesiere. Hos contmuo tam- quam tradilores et schismaticos proscriptione damnabant ; horum bona per filios perdilionis , qui de Viridi Tentorio dicebantur' , diripiebant, combure- banl, abalienabanl. Heu ! non fuit eis cordi quid promiserint, quid signaverint, quid juraverint . non cuique homini , sed vicario Christi , sed successori Petri , l)arbaris in hac parte détériores, apud quos violare fidem et juramenta fran- gere . est caput amiltere. Certe apud canonicas sanctiones , in qualibet actione triplex consideralio adbibenda est. Considerandum etenim est, quid liceat, quid deceat, quid expédiât; liceat secundum aequitatem, deceat secundum honesta- tem. expédiât secundum ulililalem. Proh dolor! Leodienses verligmem ca- pilis passi , aequitatis erant incurii , honestatis immemores et salutis exortes ; unde omnia violabant, omnia confundebant, cuncta profanabant, Deoetho- rainibus odiosi. Quis haec audiens non obslupescat? Vere, vere, nunquam ad banc slullitiam , imo vesaniam prorupisset populus ille , si non fuisset venumdalus facere malum, et datus in reprobum sensum, ut videns non vi- deret, et audiens non intelligeret , et converteretur et sanaretur a Deo. Unde accidit. ut quocumque se verlisset de caetero, haberet infortunium, discrimen incurreret, oppiobria sustinerel, sed et papa Paulus secundus, qui nunc prae- sidet ecclesiae Dei, senlenliam excommunicationis fulminaret super eum , non quidem super populum universum , sed super Rasonem et complices suos , qui ecclesiam spreverant, pacla solveranl, ettantorum malorura fuerant incentores. "1 ■ 41 A f'îl m CAPUT IX. . Qtwd Leodienses dïffidanmt Phtltppum ducem et Carolum filtum ejus. Denique non verebantur Leodienses malum raalo addere, stultitiam stulti- tiae cumulare. Neque sufficit eis in perniciem salutis suae dominum papam habere contrarium, quin etiam in praejudicium prosperitatis suae oculos ma- iestatis Philippi ducis tentarunl offendere. Quid enim? Ad ipsum tune Bruxel- lae morantem mittebant nuntium . publicae diffidationis lilteras perferentem , alque pelulanti animo diffidabant eum cunctosque fautores ejus. Neque hoc » Cfr. »upra p. 53. 19 146 HENRICI DE MERICA contenti , diffidabant et filiiim ejus unicum Carolum , comitem de Charloes , et omnes coadjutores ojus. Is eo in lempore ducebat exercitum , belliimque movebat in regione Franciae conira Liidoviciim , regem Franciae , volens vin- dictam siimere de rege, et quidem satis juste. Rex equidem quaesierat noala et patri suo et sibi , et insidias posuerat eis non semel , sed iterum atque ite- rum , conatus pro bono reddere malum. Et certe cornes idem, sicut in nulla re régi fuerat obnoxius , unde vel tennis querela posset dari regi adversus eura , ita quoque Leodiensibusnunqiiam vel verbo nocuerat , qiiin potius bene favorabiiis pro bono mutuae pacis semper, uti poterat, laborabat. Noiebant tamen illi credere pleni malis suspicionibus , et ad insipientiam sibi. Caeterum impleta videtur effectualiter in Leodiensibus deprecatio , imo potius impreca- lio Jeremiae, quadicebat : « Duplici coutritione contere eos, Domine. » Rêvera duplici contritione contriti et duplici plaga consumpti sunt, dum videlicet interior homo ecclesiasticis censuris interiit , et corpoream vitam gladius mar- tialis extinxit. Quam debili fiduciae innixi sunt talia praesumentes ! ConBde- bant etenim non in Domino Deo, quem ofiPensum habebant, quia vicarium ejus contempserant ; non in justitia qua carebant , sed in collisione armorum quibus abundabant, et in virtute propria, quae tamen respectu contrariae majestatis permodica erat , quamquam ad resistendum omni populo et na- tioni vires sibi sufficere temerariejactitarent. Propter quod verburacalumniae, quod de populo Moabitico Isaias ait , de populo Leodiensi apposite videtur intelligi posse : « Audivimus superbiam Moab : superbus est valde ; superbia ejus , praesumptio ejus , arrogantia ejus plus quam fortitudo ejus. » Sane leva- . bant ipsi oculos in regem , et in eo maximam spem ponebant ; sed non venit eis auxilium ab eo , qui factus est eis baculus arundineus ; nam innixi super eum stare non potuerunt, sed ceciderunt in terram. Rex promissione dives, exhi- bitione pauperrimus, rex sibi ipsi auxiliari et ante faciem Caroli comitis stare non potuit , vel in medio regionis suae; sed ab eo fugatus, victus , humiliatus est. Quantum aliis auxilium ferre posset, qui sibi praestare non posset? Tu, popule stulte et insipiens , utinam sapéres et intelligeres , ac novissima prae- videres ! Ecce enira fortior te superveniens vincet te; universa arma in quibus confidis, auferet a te, et spolia dividet in te. Ecce civitatem gloriae tuae, coronam patriae tuae circumdabit vallo ; undique coangustabit eam ; et ad terram prosternet eam , et fîlios ejus qui in ea sunt , eo quod non cognoveris culpam transgressionis tuae. DE CLADIBUS LEODIENSIUM. 147 I CAPUT X. Quod Leodienses coeperunt primo forefacere et damna inferre Philippo ditci. Posl verba ventum est ad facta. Neque enim se conlinere poterant a male- faciendo , qui non laesi provocaverant diffidando , non intelligentes quod cuncla maie ministralimpetus. Primi ipsi verborum injurias irrogarunt , primi damna rerum intulerunt, primi ad laesionem corporum proruperunt. Mox et- enim terram Brabanliae ultra Mosam ingressi , hostiliter rapina , ferro , incen- dio cuncta depopulati sunt. Terra de Daelhem plus aliis perditioni subja- cuit. Perierunt a facie ignis castella , nobiliumque domicilia , ac praedia permagnifica, atque villae non paucae, quae et pulchritudine aedificiorum etoperum varietate , et pluraliUte plebium oppidis adaequari potuissent. Sed o rem novam ! rem detestandam ! rem omni vilipendio dignam ! Femmeum genus in hoc itinere scelerato sesc virorum agmini sociavit , induensque et animum et habitura masculinum , masculos ipsos crudelilate devicit. Quid vobis et armis, o mulieres fuligine tetriores ? Virorum certe est, non mulie- rum. arma ferre, ad bella procedere. Veslrae potius disciplinae est manere domi, lanificio intendere, cibaria decoquere, pulmenta praeparare. Quod si pugnare delectat, non inter mares, sed inler Amazones sorlem accipite; ha- rum , non illorum . communionem habetote. Progrediuntur insuper et apud oppidulum de Valkenborch , fortissimo Castro praeditum , lentoria figunl. Ubi dum moras facerent et obstacula invenireut , ecce magister Marcus, tutor eorum , considerans execranda opéra profanorum , quod scilicet non esset ti- raor Dei ante oculos eorum , quod censuras ecclesiaslicas tamquara nihil et inane ducerent , quod in vano animas suas acciperenl, quod non laedentesse laederent , quod de amicis inimicos constituèrent, quod non ralione, sed impelu cuncta agerent , quod eorum malitia in dies accresceret, quod mala initia pes- simos eventus et infaustos exitus habitura forent , nimia poenitudine ductus et dolore intimo stimulatus, relicto thesauro suo, clam cum suis aufugitV Ma- lebat nirairum solum natale repetere, quam in capitis sui periculum et salutis m I Cfr. tupra p. 27 el 28. If 11 ! 148 HENRICI DE MERICA dispcndium populo profano praeesse. Quo cognilo, illi nimium allonili et confusi , \ix qiiid agerent et quo se verlerent discernebant. Saiie prae turba- tione nimia, morae impatientes, cum scandalo, non sine damno ^ relique- rant enim partem raagnam armorum anle locum obsessum), Leodium mox repetunt , cauleriatam secum ferentes conscienliam et de eo quod acciderat inaestinoabili confusione percellentes patriam universam. CAPUT XI. De nimia insolentia et transgressione Dinantensium. Exenoplum civitalis sequunlur et oppida. Ulinani exemplum bonum de- disset illa , quod ista aemulari poluissenl ! Oppidum Hoyense majus fortius- que inter alia , sicut profanationis , ila quoque diffidationis semper expers fuit. At vero ministri scelerum oppidi de Dinanlo incivile quoddam in comilem Carolum perpetraverunt ; et quia enormius prae caeteris peccaverunt , prae caeteris maliliae suae penas luere sunt coacli. Famabant voce procaci illum esse spurium , et in slufa de domina ducissa ac Leodiensi episcopo gênera- tum. Unde sumentes foenum alque stipulam , veteres ac altrilos pannos, in ludibrium nominis sui formam humanam effigiant , quale genus monstri in hortis satis ponitur ad abigenda volatilia, quale genus figmenti formidinera in cucumera Baruch propheta nuncupat. Hancque confictam formam hominis sportae impositam suslollunt in altum ac sagitlis aggrediuntur, insultantes et dicentes : « Carole , Carole, bastarde de Heynsberch , ubi est potentia tua ? Ecce datus es in manibus nostris. Défende te et eripe, si potes. » Proh pudor ! Deinde convicinos suos terrae Namurcensis et isti conturbant. Et primo qui- dem impetu monasterium ordinis Cisterciensisdictum de Moliuis igné copioso circumvallando , in favillas et cineres redegerunt. Ignis tamen jacturam evasit ecclesia et dormitorium. Strictae illic observantiae monachi sunt et adeo pauperes^ ut non de redditibus, sed de manuum laboribus vivere compeU lantur. Sed quid ? Non revocabat sceleratos a scelere loci reverentia , non hu- railis obsecratio mohachorura, non pauperlas fratrum , non bonitas vilae. Utque mihi retulit viva voce abbas venerabilis , damnum per ignem illatum DE CLADIBUS LEODIENSIUM. 149 ultra tria millia rhenensium florenorum justo computo supputari potest. Sumptuosa erant aedificia, et domus grangiarum plenae bonis atque frugibus, quas sponte gignit humus. Et hoc plene sciendum , quod inter mciviles et profanos fuerant eliam viri cultorcs Dei, justi tenaces, sequaces honesli , qui quae videbant mala abhorrebant , et quae corrigere non poterant, corripere non audebant , ne subslanlia privarentur penitus et vita. Nam et railitem quemdam in Dinanlojuxta monasterium praefatum ribaldi, volentes ecclesiam incendio dare, arguebant schismatis et proditionis, quod scilicet obstiterit , quod ratione eos induxerit et prece deflexerit ab immani sacrilegio. Sic in Dinanto , sic in Leodio, sic et locis in aliis. i té CAPUT Xll. De duce Clevensi et drossato Brabantiae. Philippus aulemdux , confeclus senio et virium impos , misit ad ducem Cle- vensem consanguineum suum , puta sororis filium , ut festinato veniret, contra Leodienses inimicos opem laturus; siquidem robur exercituset tola fere mi- lilia a comité Carolo detinebatur in Francia. Veuit autem ille cum equitum peditumque mulliludine non exigua , et in Thenis Brabantiae oppido se re- cepit. Verum brevem lemporis moram faciens , nihil célèbre operatus est. In- sultum ipse in hosles nullum ostendit , nec congressum uUum habuit; intulit lamen damnum ignis. Sed quaenam est illa virtus bellica domos incendere, opéra manuum hominum comminuere , nemine répugnante ? Unde Bruxellam \aledicturus avunculo petiit, et, accepto stipendio , remeavit in sua. Eodem tempore, communi decreto ducis et patriae, directus erat drossatus Braban- tiae , nobilissimus cornes de Nassau, ad oppidum de Lewis, in extremis fini- nibus Brabantiae conslitutum, ad tuendos fines terrae a facie oppidorum Léodiensium quae in vicinia sunt , puta de Hassell et de Sancto Trudone , oppida grandia, populo plena, referla divitiis, forlibus portis, altis turribus, densis raoenibus in circuitu communita. Ipse autem oppidum Lewense bene communiens, et aggregans sibi copias virorum forlium , inter quos et erat dominus Johaimes de Hamalia , cujus supra fecimus mentionem , et Walterus 4 'W 150 HENRICI DE MERICA Bail, miles, emeriliis signifer , inlolerabilis hostibus faclus est. Non cessabant autem adversarii Brabantiae fines eliam ad occidentalem plag^am iœpetere , praedando, captivando, occidendo, incendendo. Sed non impunc tulerunt, quia eadem mensura .^ qua ipsi rnetiebantiir , remensum est eis. CAPUT XIII. De Victoria quant habuit drossatus de hostibus. . Venit ergo vice quadam cuiu signis suis et ingenti strepitu niultiludo ma- gna oppidi satis magni de Hasselt , quod est caput terrae Lossensis , exagila- lura fuiorem suum in Brabantigenas. Conserta pugna , et drossato facto superiore, plures adveisariorum ceciderunt in ore gladii ; nonnuUos rivus, qui Gheera dicitur, eos a tergo impellenlibus Brabanligenis , deglutivit. Alii autem fugae celeriori se commiserunt, reportantes ignominiam prae- sumptionis suae, ut ipsi facere praesumerent ultra Gheeram transeundo, quod progenitores sui semper facere timuissenl. Verbum quippe Salomonis est : « Ne transgrediaris terminos quos posuerunt patres tui. » Unde recle isli confusi juste humiliati sunt , quod videlicet salutaris consilii fuissent incurii et pa- triis limitibus non contenti. Merito quidem exterruisset habilalores oppidi de Sancto Trudone , quod est in pago Hasbaniae ad leucam distans a Lewis , lanta strages confinium suorum. Verum , sicut scriptum est : Semper praesu- mit saeva perturbata conscientia , volebant et ipsi confidentes in viribus suis aliquid attentare, unde laudem consequerentur penitus ethonorem. Etegressi fortiter agere impegerunt in drossatum , qui non procul aberat. Proinde quasi jam Victoria in manibus esset , resonabatvox una clamantium : Nullus évadât; nemo vivere permittatur ; guttura cuncti perdant. At cum se inferiores con- spicerent , humiliter precari coeperunt , qui paulo ante tumide minabantur , multa offerre , plurima repromittere , si evadere sinerentur. Sed nemo eorura , qui in manus bostiles inciderunt , exauditus est ; nemo vitam redimere pote- rat, nemo difiFugere. Et quidem satis juste ; ut videlicet qui aliis cogita verant inferre mala , haec et ipsi justo Dei judiciopaterentur, in eamdem , quara aliis paraverant, foveam incidentes. Reliquos terga vertentes drossatus ipse cum i si" DE CLADIBUS LEODIEINSIUM. loi suis ad portam usque oppidi inseculus est , oppidum ingressurus, si porta clausa non fuisset. Erat autem et nunc est Montenaken fortalitmm et antemu- rale terrae Leodiensis ad australem plagam , de quo aliisque villis m vicmia si- tuatispepereratecce in drossatum et coadjutores suos cuneusmgens hommum imbellium etagrestium populorum rem magnam , rem facturus egregiam. Parturiuni montes , nascetur ridiculus mus. In quos tanta caede debacchatus est , ut ex eis mille octingentos viros pros- trasse referatur. Fortalilium ipsum , ablatis bonis et occisis hominibus in eo repertis , ferro diruit , igné succendit. Contigit autem in eis tribus pugnis per- paucos ruere de parte drossali, cum caderent adversarii numéro plures m multitudine copiosa. Et hoc quidem voluntate Dei factum esse credimus , qui servos semper adjuvat, cuique difficile non est in paucis salvare aeque ut in multis. Sicque humiliati, sicque confusi illi de caetero oppida sua egredi timue- runt, delilescentes in illis a facie drossati , sicut mures in antris a facie catti, et coiumbae in cavernis a facie milfisese abscondere consueverunt. Sane super interemptis, etsi inconsolabilem fletum in prôpinquis naturalis extorqueret affectio , vis taraen doloris non minime lenitescebat consolatione suscepta , quod scUicet autumarent illos pro defensione justitiae corruisse ; quod autem in analhemate papae perierint . quod nulla relinquenles contritionis signa de- fecerint , quod in locis profanis , instar pecudum , corpora putrida humata fuerint, cordi non erat, quasi pro nihilo ducebalur. 0 miram excaecati populi dementiam ! Posuerat autem Philippus dux Johannem de Curia, villicum infe- riorem oppidi Lovaniensis in oppido Brabantiae de Halem , in extremis finibus constituto , ad tuendum illud a facie fortis oppidi terrae Lossensis de Herck , quod ad dimidium leucae separatum est , cujus quidem capitaneus erat Jo- hannesde Loboss, vir procero corpore, sed pavido corde. Hic, quamquam multitudine populi longe fortior, insultum lamen facere vel conflictum inire cum adversario semper extimuit. Quin imo inter porlas suas sese recludens, adversarium et praedam auferre , et domicilia incendere ad portas usque op- pidi, malis suis gentibus, perpessus est. Oppidum illud de Herck forte et ar- roga'ns , postea per ducem Carolum sic humiliatum est , ut ligna et lapides de dirutis portis et mûris suis oppidulo de Halem advehere, et vellet nollet, id corroborare cogeretur, quod pro murorum carentia, pro vilitate portarum et populi rarirate , antea turgido animo despexerat et pro nihilo reputabat. Il ï <ti I r 1« I lif 152 HEIN'RICI DE MERICA CAPUT XIV. De reditu Caroli a Francia , et tractatu pacvt inter ipsum et Leodienses. INon multo posl, habita Victoria, pace facla , rebusque cum rege compo- sitis , juxta notata , Carolus cornes de Charlois redire coepit a Francia. ÎNeqiie tamen mox ut reversus est, terram inimicorum vindictam sumptiirus adiré curavit , sed ad preces comitis sancii Pauli distulit , et in Thenismonte oppido Brabantiae aliquamdiu demoratus est. Siquidem comitem sancti I^aiili ut fautorem , ut mediatorem , ut advocatum Leodienses suis precibus praevene- runt, postulantes per eura, in quo totius spei figebant anchoram, pacis antidota sibi dari. Cornes hic, ctsi fidelissimus Caiolo , ut amicus tamen, quaerebat bona Leodiensi populo, et non ad insipientiam sibi. Interea autem dum habelur sermo, fitque tractalus inter partes de pace componenda , robur exercitus per terras Brabantiae , Hannoniae et Namurci , quae sunt finitimae terrae Leodiensi . ubicumque diffunditur ; quas aperiebat et offerebat Carolus cornes popularibus suis, non ad illicitum abusum, sed ad necessarium ali- mentum. Illi autem licentiae datae limites excedebant. et tyrannica delicta , rejectaque modestia, amicis, non ut amicos, sed hostes sese praebebant. Hos- tium quippe est non ad sufHcientiam sumere. sed superflua extorquere , sequi impetum , contemnere rationem. movere seditiones, turbationes alerc , in- noxiis nocere , laedere insontes, nescire pauperes. clam furari, rapere inso- lenter, sanguinem fundere, mulierculas deturpare. Et ad tanta facinora ferventius rapiebantur , quod scilicet débita illis stipendia negarentur ; nam a festo Paschae ad adventum usque Domini , quo haec fiebant , passi labores et innumeris expositi calamitatibus in Francia, trium tantummodo mensium que- rulabantur se stipendia suscepisse. Est tamen verbum apostoli : « Nemo militai stipendiis suis unquam. » Etoppidadevitabantilli, quod scilicet illicarcerentur ab insolentiis, et sumptus exsolvere cogerentur. Quaraobrem et villis , et grangiis, locisque religiosis totum onus incumbebat. Mirum autem et valde mirandum, ut Carolus princeps inimicis parcere vellet, terrasque paternas omnis transgressionis expertes destrui , lacerari , exinaniri permitleret. Verum in ipso tractatu pacis inventa est diffîcultas utique non exigua, ob magnitudi* nem petitorum. Volebat imprimis Carolus comes , ut pro damno et injuria DE CLADIBUS LEODIENSI UM. 153 illata Brabantiae, ducem Brabantiae perpetuis temporibus suum dominalorem seu praeceptorem recognoscerent , et ejus absque licentia officia in civitate nullatenus ordinarent, gloriam pro ignominia refundendo. Volebat, ut sibi pro offensa laesae majestatis, proque damno illato terris paternis, trecenta millia , et domino Ludovico de Borboen suo domino , quem contempserant et repudiaverant , centum millia coronarum ad cenlum annos darent, eumque in verum dominum suum débita cum reverenlia revocarent , et absque ler- rore vivere permilterent. Volebat, ut amicos domini sui , qui cum eo penitus aufugerant , ad diverlicula sua secure reverti paterentur, ablata restituèrent , et nullam de caetero persecutionem inferrent , utque haec omnia et alia plura facere atque observare promitterent , promissaque sigillorum suorura appen- sione roborarent. hî â CAPUT XV. De primo tramitu Caroli y comitis de Chariots , contra Leodienses. Ad quae dum nimirum obstupesceret et nutaret plebeia civitas, et ad con- sentiendum invitissimam se praeberet, dicens impossibilia a se peti incon- gruum , et quod vires excederet promiltere fore stultum , transactis quatuor hebdomadis , statuit Carolus , coadunato universo exercitu , depopulari ter- ram universam, et via rigoris de hostibus capere ultionem. Et tendens ad civitatem offendit in via villam terrae Lossensis dictam Wellis, fossatis , aquis, paludibus glebaque tenaci undique septam. Ubi dum nonnulli de exercitu ejus incaute procédèrent, et villanos ad palestrara allicerent, contigit hinc inde de utraque parte ruere multos. Videntes autem Leodienses multitudinem maximam contra se venientem , cui resistere non valerent , formidinem mentis incununt. Cumque in arcto positi essent, et nec resistere se posse, nec oneri importabili humeros submittere tulum esse cernèrent, Bary Surlet miles, quasi coufoi tans eos dixisse fertur : « Ut quid trepidatis? Atramentum modici ▼aloris est; materia ipsa vili emitur precio , et cera non déficit; spondea- mus, scribamus, sigilla appendamus; ne limuerimus : pacentur litlerisnostris, et abeant; opportune satis solutioni instabimus promissorum. Et quidem si 20 t il ri 1154 HENRICI DE MERICA diclis facta minime compensemus , salius est perdere famara quam vitam ac substantiam ; unde animaequiores simus : arridebit forsitan quacumque occa- sione fortuna secundior. » Taie aulem dédisse consilium lalem vinim discreden- dum non est; erat enim vir duplex animo, qui corde et corde optirae loqui nosset. Quamobrem hac necessitale constricti illi, hacque informatione roborati, ad observandos propositos pacis articulos sese spontaneos obtulerunt. Itaque Carolus, dum acies suas decenter ornasset ad ostendendum magnitudinem \irtulis suae, nobiliores quosque Leodiensium, in largo numéro in lineis ad se venientes , huraique proslralos ad veniam suscepit, et sub praetactis condi- tionibus, omne quod patraverant crimen ignoscit. Mensam parari, et escas apponi praecepit , et ipse una cum eis cibum capit, refectisque gratiosam ex- hortationem de servando foedera pacis facit , sicque valefaciens eis Brabantiam repetiil. Haec conligerunt anno Domini LXVl», circa epiphaniam Domini. Eodem tempore laboratum est pro reconcilialione Dynantensium, sed non ela- boratum.